दादामुनी ‘अशोक कुमार’

भांगरभूंय | प्रतिनिधी

कलाकार 

संयम आनी परिपक्वता हीं अशोक कुमार हांगेल्या अभिनयाचें खाशेलपण. ताच्या अभिनयाचें आनीक एक खाशेलपण म्हळ्यार संवाद. दृश्याचो एक खाशेलो परिणाम मेळोवपाक ताची संवाद कौशल्य प्रभावी आशिल्लें.

चित्रपट मळार जाका आदरान ‘दादामुनी’ म्हण्टाले ते हिंदी सिनेमांतले एक अश्टताशी नट, निर्माते अशोक कुमार. तांचें मूळ नांव कुमुदलाल (कुमुदकुमार) कुंजलाल गांगुली. जल्म बिहारांतल्या भागलपूर हांगाच्या मध्यमवर्गीय बंगाली कुटुंबांत 13 ऑक्टोबर 1911 दिसा जालो. बापूय कुंजलाल हे वेवसायान वकील आशिल्ले. आवय गौरी देवी ही गिरेस्त घराण्यांतली. हिंदी सिनेमासृश्टींतले गायक आनी अभिनेते किशोर कुमार आनी अभिनेते अनुप कुमार हे अशोक कुमाराचे धाकटे भाव. तांचे भयणीचें नांव सती देवी.

ताच्या बापायच्या कायदेशीर वेवसायाक लागून गांगुली घराणें खंडवा (मध्य प्रदेश) हांगां स्थायीक जालें. अशोक कुमारान मुळावें शिक्षण थंयच घेतलें. कलकत्ता (सद्या कोलकाता) हांगाच्या प्रेसिडेन्सी कॉलेजींतल्यान ताणें कायद्याची पदवी घेतली. अशोक कुमाराचें भुरगेपणांतलें सपन  फिल्म दिग्दर्शक म्हणून काम करपाचें आशिल्लें. अलाहाबाद विद्यापिठांत शिकतना शशाधर मुखर्जी हांचे कडेन तांगेली इश्टागत जाली. उपरांत इश्टागत नात्यांत रुपांतरीत जाली. अशोक कुमाराचे भयणीचें लग्न शशाधर मुखर्जी कडेन जालें.

1934  च्या सुमाराक न्यू थिएटरांत प्रयोगशाळा तंत्रज्ञ म्हणून काम करतना निर्माते शशाधर मुखर्जी हांणी अशोक कुमाराक बॉम्बे टॉकीज हे चित्रपट निर्मिती कंपनींत आपयलो. थंय सहाय्यक तंत्रज्ञ म्हणून काम करतना बॉम्बे टॉकीजचो धनी हिमांशु रॉय हांणी जीवन नैया (1936) ह्या चित्रपटांत अशोक कुमारा लागीं अभिनेतो म्हूण काम करपाचो प्रस्ताव मांडलो. हो तांगेलो पयलो सिनेमा. तातूंत त्या काळांतले पद्दती प्रमाण तांणी अभिनया वांगडा गायनूय केल्लें.

1936 वर्सा बॉम्बे टॉकीजाच्या ‘अछूत कन्या’ ह्या चित्रपटांत तांणी ब्राह्मण तरणाट्याची भुमिका केल्ली. हो तरणाटो एका अस्पृश्य चलयेच्या मोगान पडटा. समाजीक आशय आशिल्ल्या ह्या चित्रपटाक रसिकांचो बरो प्रतिसाद मेळ्ळो आनी अशोक कुमाराक चित्रपट मळार एक नट म्हणून मान्यताय मेळ्ळी. उपरांत अशोक कुमारान अभिनेत्री देविका राणी वांगडा इज्जत (1937), सावित्री (1938), निर्मला (1938) ह्या सारक्या जायत्या बॉम्बे टॉकीजान केल्ल्या सिनेमांनी काम केलें. ते चित्रपट लोकांक आवडले. उपरांत ताणें लीला चिटणीस हिचे वांगडा कंगन (1939), बंधन (1940) आनी झूला (1941) ह्या सिनेमांत काम केलें. ताच्या अभिनयाची बरीच तोखणाय जाली. 

अशोक कुमारान बॉम्बे टॉकीज कंपनीन तयार केल्ल्या किस्मत (1943) ह्या चित्रपटान सिने मळार अभिनेत्याची पारंपरीक प्रतिमा मोडून स्वताची एक वेगळी वळख निर्माण केली. हातूंत तांणी पयलेच खेपे अन्यायाचेर आवाज काडपी अभिनेत्याची (नायक विरोधी) भुमिका करून फॅन्सांचें लक्ष ओडून घेतलें. 

त्या वेळार किस्मतान येणावळीचे सगळे विक्रम मोडले. हो चित्रपट कलकत्त्याच्या चित्र सिनेमाघरांत सुमार तीन वर्सां लागिल्लो. 1943 वर्सा हिमांशु रॉय हांच्या मरणा उपरांत अशोक कुमार बॉम्बे टॉकीज सोडून फिल्मिस्तान स्टुडिओंत कामाक लागले. पूण परतून 1947 वर्सा  बॉम्बे टॉकीजांत निर्मिती मुखेल म्हणून काम करपाक सुरवात केली. ह्या काळांत  मशाल, जिद्दी अशे जायते चित्रपट तयार केले. तातूंतलो एक चित्रपट ‘महल’ (1949) खूब लोकप्रीय जालो. तशेंच ह्या सिनेमाक लागून अभिनेत्री मधुबाला तशेंच गायिका लता मंगेशकर हांकांय खूब नामना मेळ्ळी. 1950 च्या दशकांत बॉम्बे टॉकीज सोडले उपरांत अशोक कुमारान आपली स्वताची निर्मिती कंपनी ‘अशोक कुमार प्राॅडक्शन्स’ स्थापन केली. नामनेचें ‘गुरू’ सिनेमा घरुय विकतें घेतलें.

हे संस्थेन तयार केल्लो पयलो चित्रपट समाज. उपरांत  परिणीता (1953). पूण फाटोफाट तीन वर्सां फिल्म निर्मितींत लुकसाण जाल्ल्यान अशोक कुमारान आपलें निर्मिती घर बंद केलें. परिणीता चित्रपटाच्या निर्मिती वेळार दिग्दर्शक बिमल रॉय हांचे कडेन जाल्ल्या झगड्याक लागून तांणी तांचे वांगडा काम करप बंद केलें. पूण अभिनेत्री नूतनाच्या हस्तक्षेपा उपरांत अशोक कुमारान परतून रॉय हाचे वांगडा बंदिनी (1963) ह्या सिनेमांत काम केलें. हो सिनेमा हिंदी सिनेमाच्या इतिहासांत एक मार्गदर्शक फातर थारलो. कारण तातूंत तांणी भारतीय स्वातंत्र्य संघर्शांतल्या सुटके झुजाऱ्याची भुमिका साकारल्या. एके सादारण बायलेच्या असामान्य धिराची काणी म्हळ्यार बंदिनी. अभिजात चित्रपटांत ह्या सिनेमाचो आस्पाव जाता. 1967 वर्सा आयिल्ल्या ‘ज्वेल थिफ’ चित्रपटांत अशोक कुमारान पयलेच खेपे खलनायकाची भुमिका केल्ली. 

भुमिकेंत आनी अभिनयांत अचूकता हाची जतनाय अशोक कुमार घेताले. देखून  अभिनेतो म्हूण आपली सुवात स्थापन करपाक ताणें वेगवेगळ्या प्रकारच्यो भुमिका करपाक सुरवात केली. हाचें एक उदाहरण म्हळ्यार 1968  वर्सा आयिल्लो आशीर्वाद सिनेमा. आपले चलयेच्या मोगा खातीर कश्ट सोंसपी तात्वीक पूण मोगाळ बापूय जोगी ठाकुराची भुमिका अशोक कुमार केल्या. हातूंतल्या अभिनयाक लागून अशोक कुमाराक अभिनेत्याचो राष्ट्रीय पुरस्कार आनी फिल्मफेयर पुरस्कार फावो जालो. ह्या सिनेमांत तांणी गायिल्लें ‘रेल गाडी, रेल गाडी’ हें गीत भुरग्यां मदीं फामाद जालें. तांगेले दोन धाकटे भाव किशोर कुमार आनी अनूप कुमार हांचे वांगडा चलती का नाम गाडी (1958) हो विनोदी सिनेमा लेगीत बरोच गाजलो. 

दूरदर्शनाच्या इतिहासांतली पयली सिरियल हमलोग (1984) हे माळेंत अशोक कुमारान माळयेच्या शेवटाक  केल्ली कथानकाची टिप्पणी खाशेली आसताली. फकत दूरदर्शना खातीर ताणें भीमभवानी, उजाले की और आनी निमाण्या मोगल सम्राटाचेर आदारिल्ले बहादुर शाह जफर हे माळेंत अभिनय केलो.

संयम आनी परिपक्वता हीं अशोक कुमार हांगेल्या अभिनयाचें खाशेलपण. ताच्या अभिनयाचें आनीक एक खाशेलपण म्हळ्यार संवाद. दृश्याचो एक खाशेलो परिणाम मेळोवपाक ताची संवाद कौशल्य प्रभावी आशिल्लें. अशोक कुमाराचें लग्न शोभा देवी कडेन जालें. तांकां भारती गांगुली- जाफ्री, रूपा गांगुली- शर्मा, अरूप कुमार आनी प्रीती गांगुली हीं चार भुरगीं. तिनूय धुवांनी चित्रपटांनी अभिनय केला. अशोक कुमाराक जायते पुरस्कार मेळ्ळे. तातूंतले कांय अशे आसात – संगीत नाटक अकादमी पुरस्कार (1959), राखी (1962) आशीर्वाद (1969) ह्या दोन चित्रपटांक उत्कृश्ट अभिनेत्याचो फिल्मफेयर पुरस्कार, अफसाना (1967) ह्या चित्रपटांक सहायक अभिनेत्याचो फिल्मफेयर पुरस्कार, उत्कृश्ट अभिनेत्याचो राष्ट्रीय पुरस्कार. भारत सरकारान कलेच्या मळार योगदाना खातीर दादासाहेब फाळके पुरस्कार (1988) दिवन भोवमान  केला. पद्मभूषण (1999) ह्या पुरस्कारानूय ताचो भोवमान जालो. 

सुमार स दशकां आपल्या उत्कृश्ट अभिनयान रसिकांच्या काळजाचेर राज्य करपी ‘दादामुनी’ मुंबयंत काळजाच्या दुयेंसाक लागून पिरायेच्या 10 डिसेंबर 2001 दिसा 90 व्या वर्सांचेर संवसाराक अंतरले. 1997 वर्सा प्रदर्शीत जाल्लो ‘आंखो में तुम हो’ तांगेलो निमाणो सिनेमा.

——————————–

सुदिन वि. कुर्डीकार