दरेक भुरगो मूळ बरोवपी आसचो

भांगरभूंय | प्रतिनिधी

कांय वर्सां पयलीं ज्या भुरग्यांनी काणयो वाचल्यो, गजाली आयकल्यो, कविता म्हणल्याे, संस्कारांचीं बिंयां पेरलीं, तींच भुरगीं आयज व्हड जाल्यांत. आयज तीं वाचक आसात, बरोवपी आसात, विचार करपी मनशां आसात, कांय जाणां आवय-बापूय जाल्यांत. पूण आयज एक अस्वस्थ करपी प्रस्न आमचे मुखार उबो आसा. ज्या गजालींनी आमकां घडयलें, ज्या वाचनान आमचीं मनां समृद्ध केलीं, ज्या लेखनान आमच्या विचारधारेक आकार दिलो, तेच आमी आमच्या भुरग्यां मेरेन कित्याक पावोवंक शकनात? हो प्रस्न फक्त एका पिळगेचो न्हय, तो पुराय समाजाचो हारसो आसा. कारण वाचन आनी लेखन ही एक वैयक्तीक संवय , सामुहीक संस्कृती आसा, आनी ती संस्कृती दर एका मनशाच्या ल्हानशा योगदानांतल्यानूच घडत आसता.
आयज आमी सहजपणान म्हणटात की भुरग्यांक वाचनाची आवड उरिल्ली ना, लेखनाची गोडी सोंपल्या. पूण हाचे फाटल्यान आमी स्वता कितले जबाबदार आसात, हाचो विचार चडसो कोणूच करिनात. कारण भुरगें जें पळयता, तेंच शिकता. घरांत पुस्तक दिसना जाल्यार, संवाद आयकूंक येना जाल्यार, विचारांक मेकळीक नासत जाल्यार शाळा, शिक्षक वा बरोवपी कसलोच बदल घडोवन हाडूंक शकनात. वाचनाची सुरवात पुस्तकांतल्यान जायना, तर काणयेंतल्यान जाता. लेखनाची सुरवात चोपडेंतल्यान जायना, तर उलोवपांतल्यान, चित्रांतल्यान, आनी कल्पनेंतल्यान जाता. पूण आमी ही सुरवातच विसरत चल्ल्यात.
आयची खरी गरज अशा भुरग्यां खातीर बरोवपाची आसा, जांकां अजून वाचूंक, बरोवंक येना. तीन, चार, पांच वर्सांचें भुरगें पुस्तक वाच्चे ना, पूण तें काणी आयकतलें, अक्षर वळखुचें ना, पूण भाव वळखतलें, उतर समजुचें ना, पूण अणभव समजतलें. देखूनच, आयज बरोवपाची व्याख्याच बदलपाची गरज आसा. ल्हान भुरग्यां खातीर बरोवप म्हणल्यार फक्त उतरां न्हय, तर आवाज, लय, भाव, संवाद आनी दृश्य हांचो मेळ आसता. पालकांनी न्हिदचे पयलीं सांगिल्ली काणी, आजी-आज्यान सांगिल्ली रामायण-महाभारतांतली ल्हान गजाल, आवयन प्रस्न विचारत सांगिल्ली काणी हें सगलें वाचपाचे पयले धडे आसतात.
हांगा एक मूळ प्रस्न उबो जाता. बरोवपी वाचपी आसचो काय वाचपी बरोवपी आसचो? खरें तर हो प्रस्नूच अपुरो आसा. बरोवपी वाचपी आसूंकच जाय, कारण वाचपा बगर बरोवपाक खोलसाण येना. पूण आयच्या काळांत वाचप्यानूय बरोवपी जावंक जाय, कारण फक्त वाचून थांबपी समाज फुडें वचना. खरी भुमिका अशी आसूंक जाय की दर एक भुरगें हें बरोवपी आसा. ताच्या प्रस्नांनी, ताच्या कल्पनांनी, ताच्या चित्रांनी, ताच्या काण्यांनी बरोवप लिपिल्लें आसता. आपणें फक्त ताका तें उक्तावपाची संद दिवंक जाय. आयज कितलेशेच फावटी असो प्रस्न विचारतात की आयज जे बरयतात, तें कोण वाचतलो? जाप सोंपी आसा, वाचक आनी लेखकूच. पूण खरी अडचण हांगा आसा की नवे वाचक आनी नवे लेखक कशे तयार जातले? हे खातीर सगल्यांत पयलीं लेखनाचो भंय काडून उडोवंक जाय. चूक जातली, कोणूय हांसतलो, आपलें बरप बरें नासतलें ह्या भंयाक लागून भुरगें केन्नाच बरोवंक शकना. लेखन ही परिक्षा न्हय, ती एक प्रक्रिया आसा, हें भुरग्यां मेरेन पावोवंक जाय. गुणां खातीर न्हय, सर्ती खातीर न्हय, तर मन मेकळें करपा खातीर लेखन आसता, हें शिकोवंक जाय.
पालक म्हणून आपली भुमिका हांगा खूब म्हत्वाची आसा. पालक म्हणल्यार फक्त सुविधा दिवपी न्हय, तर संस्कार दिवपी पयले शिक्षक आसतात. घरांत पुस्तक नासतलें, पूण काणी आसतली, वही नासतली, पूण संवाद आसतलो, शब्द नासतले, पूण भावना आसतल्यो तरूच भुरगें समृद्ध जावं येता. भुरग्यान कितेंय काडलें, कितेंय म्हळें, कसली तरी कल्पना मांडली, तर ती लेखनाचीच सुरवात आसा, हें मानून घेवपाची तयारी आमचे कडेन आसूंक जाय. स्वता वाचपी पालक पळयतकच भुरगें वाचपाक शिकता, हें कडू सत्य आमी विसरतात.
आयज बरोप्यांची जबाबदारी चड वाडल्या. आपूण कोणा खातीर बरयता, हो प्रस्न आयज बरोवप्यांनी स्वताक विचारूंक जाय. जर आमी फक्त पयलींच तयार आशिल्ल्या वाचकां खातीर बरयतात, जाल्यार आमी नवी पिळगी घडयनात. भुरग्यां खातीर बरयतना तांकां नीत शिकोवचे परस अणभव दिवपाक जाय. गोडयेंतल्यान प्रस्न निर्माण जावंक जाय, जापो तांचेर लादूक न्हय. कारण जो विचार करपाक शिकयता, तोच खरें शिक्षण दिता.
आयज सगलो दोश तंत्रगिन्यानाचेर घालप सामकें सोंपें जालां. मोबायलाक लागून भुरगीं इबाडलीं, स्क्रिनीक लागून वाचप सोंपलें, अशें म्हणप सोंपें आसा. पूण प्रस्न तंत्रगिन्यानाचो नासून ताच्या वापराचो आसा. आमच्या भुरगेपणांत मोबायल नाशिल्लो, पूण म्हायती लेगीत मर्यादीत आशिल्ली. आयचीं भुरगीं सामक्या ल्हान पिरायेर खूब म्हायतीच्या संपर्कांत येतात, हें न्हयकारूंक मेळना. ही म्हायती कशी वापरची, हें आमी तांकां शिकयतात काय?
रामायणांतलो रावण हाचें उत्तम उदाहरण आसा. तो वेदांचो जाणकार आशिल्लो, शास्त्रांचो अभ्यासक आशिल्लो, ज्ञानाचो सागर आशिल्लो. पूण ताचो सभाव, ताची वृत्ती आनी ताचो अहंकार हाका लागून तो आपल्या ज्ञानाचो योग्य वापर करूंक शकलो ना. देखूनच, ज्ञान आसून जर विवेक नासलो, जाल्यार तें ज्ञान उपेगाचें थारना. आयज तंत्रगिन्याना कडेनय अफाट ज्ञान आसा बरें, वायट, उपेगाचें आनी घातक, सगलेंच. तें कशें वापरचें, हें शिकोवप हीच खरी जबाबदारी आसा. बंदी घालप हो उपाय न्हय, मार्गदर्शन करप होच उपाय आसा.
तंत्रज्ञान पुरायपणान न्हयकारप शक्यय ना आनी योग्यय ना. योग्य वेळ, योग्य विशय, योग्य मार्गदर्शन आनी पालकांचो वांटो आसत, जाल्यार तंत्रज्ञानूय शिक्षणाचें एक साधन जावं येता. मोबायलाचेर काणयो आयकप, चित्र-काणयो पळोवप, प्रस्न विचारप हीं सगलीं सकारात्मक वापराचीं उदाहरणां आसात. प्रस्न हो आसा की आमी ताका पर्याय दितात, की फक्त दोश लायतात?
आयज जर आमी खरोच बरो फुडार घडोवपाक सोदतात, जाल्यार दर एका भुरग्याक लेखक करपाचो संकल्प करचो पडटलो. कारण जो बरोवंक शकता, तो विचार करूंक शकता, जो विचार करूंक शकता, तो प्रस्न विचारता, आनी जो प्रस्न विचारता, तोच एक जबाबदार नागरीक जाता. वाचप आनी बरोवप ही फक्त एक कला न्हय, ती एक संस्कृती. ती घरा सावन सुरू जाता, शाळेंत घट जाता आनी समाजांत फुलता.
आयज जर आमी भुरग्यांक आयकूंक शिकयलें, विचार करूंक शिकयलें, बरोवंक उर्बा दिली, जाल्यार फाल्यां वाचक घडटले, लेखक घडटले आनी सुजाण मनीस घडटले, आनी अशीच पिळगी देशाचो खरो फुडार घडोवंक शकता. कारण दर एक भुरगें लेखक आसता फक्त ताका शब्द, वेळ आनी विस्वास दिवपाची गरज आसा.

प्रमिला प्रसाद फळदेसाय
9011834847