भांगरभूंय | प्रतिनिधी
तोमाझीन्ह्याच्या जायत्या कांतारांनी समाजीक अडचणी, उत्फर्के, लोकाचे आटेविटे, जिविताचे प्रस्न, मोग, विस्वासघात, एलिसांव, शिक्षण, कुटुंबीक नातीं, व्हडपण, ल्हानपण, खाल्तिकाय आनी आदी सारके साबार विशय तशेच बरे संदेश आसात.
तियात्र हो एक अद्वितीय असो नाट्यप्रकार, जातूंत कांताराची मुखेल भुमिका आसता. ‘कांतार’ म्हळ्यार तियात्राच्या कथानकाचो भाग न्हय, तें स्वतंत्र आनी उगत्या विशयाचेर आसता. कांताराक तियात्राचो ऑत्मो म्हणूं येता कित्याक कांतार ना तो तियात्र जायना. हें कांतार कांय पावटीं एकलो गायता, कांय पावटीं दोग जण सांगाता वो दोग जण संवाद रुपान गायतात, केन्नांय तेग जण वा चार जण वो कितलींय जणां गायतात. दर एका कांताराची चाल वेगळी आनी तांकां स्वतंत्र संगीत. तियात्रांतल्या कॉमेडी आनी राजकी कांतारांक चड मागणी, म्हणल्यार असलीं कांतारां म्हणप्यांक प्रेक्षक फिवणी घालून परतून आपयतात. हो प्रकार केळोवप्यां मदें एक फामाद नांव आसा तोमाझीन्ह्य कार्दोजो. तोमाझीन्ह्य म्हळ्यार कोंकणींतलो अश्टताशी व्यक्ती, उत्कृश्ट बरोवपी, शिक्षक, तियात्रिस्त, जायतो काळ कांदोळेचो सरपंच आनी गोंय विधानसभेचो आदलो सभापती.
तोमाझीन्ह्यान साहित्यीक आनी तियात्राचीं जायतीं पुस्तकां बरयल्यांत, पूण ‘कांतार गोंयचें दायज (1)’ हें ताणें स्वता घडिल्ल्या कांताराचें एक खाशेलें आनी वेगळ्या प्रकाराचें पुस्तक. हें पुस्तक तियात्र अकादेमी ऑफ गोवा- चे ‘प्रिजर्वेशन ऑफ तियात्र लिटरेचर’ हे येवजणे खाला ऍड्स प्रिन्टर्सान छापलां आनी अमर प्रकाशनान उजवाडायलां. ताचें सोबीत कव्हर विली गॉयसान काडलां. पुस्तकाच्या कव्हराच्या भितरल्या फ्लॅपाचेर बरोवप्याची वळख, फाटल्यान पुस्तका विशीं थोडी म्हायती जाल्यार फाटल्या कव्हराच्या भितरल्या फ्लॅपाचेर संगीत बरयल्ल्या नॉलवर्ट क्लिफर्ड कॉता आनी कांतारांचो अणकार करपी आयरीन कार्दोजो हांची वळख आसा. 300 रुपया मोल आशिल्ल्या ह्या पुस्तकाक 328 पानां आसात. सोदवावराक उपकारा पडपी ह्या खाशेल्या पुस्तका खातीर तोमाझीन्ह्य कार्दोजो हाका परबीं आनी शाबासकी.
फाटभूंय
हालींच्या काळार कोंकणी भास आनी संस्कृतायेचेर सोद वावर सुरू जाला ही बरी गजाल. तियात्राचेर जायत्या जणांनी अभ्यास केला, तसो कांताराचेरूय अभ्यास जावंचो आनी ते खातीर तीं छापील रुपान आसचीं ह्या उद्देशान तोमाझीन्ह्यान आपल्या शंभर कांताराचो पयलो संग्रह उजवाडायलो. हें पुस्तक वापरतल्या नव्या वाचप्यांक, आदीं तियात्राची थोडी तरी म्हायती मेळची म्हण ताणें तियात्रा विशीं इल्लिशी म्हायती दिल्या. ते आदीं तो म्हणटा, “हें म्हजें पुस्तक तियात्रांतल्या कांतारांचेर आदारीत आसा देखून तियात्राच्यो कांय म्हत्वाच्यो घडण्यो हांगासर मांडीत जाल्यार वाचप्यांक, कांताराचें म्हत्व समजुपाक, खुब बऱ्याक पडटलें, अशें म्हाका दिसता. तियात्राचो आकार आनी ताचें ‘फॉर्मेट’ कशें कितें तें समजलें जाल्यार वाचपी ‘कांतार’ बरे तरेन समजतलो हातूंत दुभाव ना.”
कांतारां विशीं म्हायती
एका तियात्रांत विवीध तरांचीं कांतारां आसल्यार तियात्र- प्रेक्षकांक बरो घोस्त येता. वयर सांगलां ते भशेन कांतारां तरां-तरांचीं आसतात. सोलो, दूवो, दुयॅट, त्रियो, चौको आनी, आनीक कितल्याय जणांनी गावंक जातात तशीं. अश्या विवीध तरांच्या सुमार 100 कांतारांनी हो संग्रह नटला, तांतूंतलीं 50 ‘सोलोस’, 15 ‘दुयॅट्स’, 5 ‘दुवे’, 5 ‘त्रियोस’, 5 ‘चौके’ आनी 20 ‘कोरल’ कांतारां आसात.
पुस्तकाचो गाभो
तोमाझीन्ह्य कार्दोजो एक शिक्षक जाल्ल्यान ताणें आपल्या कांतारांनी विचारांचे धारेचेर आनी घडपांचेर भर दिला. ताच्या कांतारांनी कविता लेगीत आसा, देख दिवंची जाल्यार ‘सुंदर म्हजी भास’ हें कांतार घेवंया.
थंड शितळ वाऱ्या वरीं
शुद्ध नितळ पाण्यां परीं
मधूर म्होंवाळ स्वादीक रसाळ
सुंदर म्हजी कोंकणी भास.
हें कांतार ताणें 1963 वर्सा घडिल्लें. आपले भाशेची व्हडवीक सांगपाची ताची तरा खूब वेगळी थारता. हेच तरेन कांताराक संवसारभर खास नामणा मेळयल्ल्या स्वादीक ताळ्याच्या आल्फ्रॅड रोजानूय आपल्या कांतारांनी कविता हाडिल्ली. ब्रास बँड संगिताचेर गायल्लीं हीं कांतारां काळजाचे ठोके लेगीत वाडयतात.
तोमाझीन्ह्याच्या जायत्या कांतारांनी समाजीक अडचणी, उत्फर्के, लोकाचे आटेविटे, जिविताचे प्रस्न, मोग, विस्वासघात, एलिसांव, शिक्षण, कुटुंबीक नातीं, व्हडपण, ल्हानपण, खाल्तिकाय आनी आदी सारके साबार विशय तशेच बरे संदेश आसात. ‘देखलें हांवें देखलें’ ह्या कांतारांतलो एक संदेश,
आपल्याच्या बऱ्याक दुसऱ्याचें गा निसंठण
भितरल्यान स्वार्थ पूण भायल्यान प्रमाणीकपण
चिंतूंक जायना, पारखूंक जायना
बरो कोण आनी भावा खोटो कोण.
‘दोतोर्न वो काजार’ ह्या कांतारांतूय एक खाशेलो संदेश मेळटा, तो म्हळ्यार मनशाचें जिवीत वेवस्थीत फुडें व्हरूंक दोतोर्न गरजेची. आयच्या तरनाट्यांक देव- धर्मा विशीं व्हडलेंशें पडून गेल्लें आसना. घरांत दोतोर्निचो सराव नाशिल्ल्यान काजारा वेळार सक्तीन जाणा जावंक जाय आशिल्ली दोतोर्न घेवपा वेळार जायते तरनाटे पाद्रिची फकाणां मारतात, तेच धर्तेचेर ह्या कांतारांत संवाद पळेयात,
न्हवरो – जाता जाल्यार पोयतलों, विगाराक भुलयतलों
पाद्र विगार ‘डोनेशन’ दितां
विगार – वॉशींबर म्हाका राग हाडिनाका
दोतोर्न नोकोय काजार ना तुका
न्हवरो – पाद्र विगार हांव दोतोर्न शिकोन येतां.
खाशेलेपण
ह्या पुस्तकांत जायतीं खाशेलेपणां आसात. पुस्तकांतलें दर एक कांतार इंग्लीश भाशेंत अणकारून तीं फाटल्यान बेस-बरे तरेन मांडल्यांत. दर एका कांताराचो ‘ट्यून’ वो चाल कांताराक तेंकुनूच दिल्या. म्हणजे तें कांतार म्हणूंक जाय जाल्यार हो ‘म्युजीक स्कोर’ खूब फायद्याक पडटलो. जो कोण ‘म्युजीक’ जाणा ताका ह्या कांतारांची ‘मॅलोडी’ वाजोवंक आनी तें कांतार गावूंक खूब सोंपें जातलें. पुस्तकांतलीं कांतारां वेवस्थीत विभाग करून मांडल्यांत. एक- एक कांतार खंयच्या वर्साक घडिल्लें आनी ताचो इंग्लीश अणकार खंयच्या पानार आसा तें कांतार सोंपता थंय सकल दाखयलां. ताच्या कांतारांनी कॉमेडी तशेंच गांभीर्य आसा.
कांतारांची भास
कांतार म्हळ्यार उतरांचो खेळ. कांताराक जाय आशिल्लो ‘मिटर’ आनी यमक सांभाळूंक बरोवपी यशस्वी जाला. कांतारां सादे भाशेन बरयल्यांत पूण तीं रुचीक जावंचे खातीर ताणें म्हणी आनी ऑपारी वापरल्यात, ते खातीर कांतारांची उंचाय वाडल्या. कांतारांतले संवाद बरे जाल्यात. ‘मंत्री’ ह्या कांतारांत म्हणटा,
कायबरें राज चलयतां
करतां थोडें चड उलयतां.
असले भाशेचो प्रेक्षकांचेर परिणाम जाता आनी ते गावप्याक ‘ब्राव’ दितात.
सोंपयतना…
कांताराचीं आनीक पुस्तकां उजवाडा आयल्यांत पूण तातूंत कांतारां बराबर संगीत ना. तोमाझीन्ह्यान हो एक नवो प्रयोग केला. कांतार म्हणपी नवो आसल्यार पासून हीं कांतारां ओरिजिनल गायल्लीं ते भशेन गावंक जातलीं. ह्या प्रयोगा खातीर तोमाझीन्ह्याची तुस्त करता तितली थोडीच. ताणें आपलीं उरिल्लीं कांतारां पुस्तक रुपान जाता तितले बेगीन उजवाडा हाडचीं अशी ताका विनंती.
– विन्सी क्वाद्रूस,
९८२२५८७४९८
खिणाखिणाक ताज्यो घडणुको आनी तुमचे कडेन संबंदीत दरेक खबर मेळयात एका क्लिकाचेर! फेसबूक, ट्विटराचेर आमकां फॉलो करात आनी व्हाट्सएप सबस्क्रायब करपाक विसरूं नाकात.
