डिजिटल वेव्हारांतल्यो चुको

भांगरभूंय | प्रतिनिधी

सायबर फटवणूक दिसानदीस वाडत आसा. भोळे, अज्ञानी, आबूज, बेसावध लोकांक जाळांत फारावचे प्रकार आमच्या देशांत व्हड प्रमाणांत वाडल्यात.

केन्ना केन्ना ऑनलायन खरेदी करप्याचेर ‘घी देखा लेकिन बडगा नहीं देखा’ म्हणपाची पाळी येता. मुंबयच्या मीरा रोड वाठारांत
रावपी आनी मल्टीनॅशनल लॉजिस्टीक कंपनींत नोकरी करपी 23 वर्सां पिरायेचे तरणाटे चलयेची फटवणूक जाल्या. ताचें जालें अशें, तिणें तयार कपड्यांच्या पोर्टला वयल्यान एक टीशर्ट घेवपा खातीर नोंदणी केली. त्या वेळार तांणी तिका एक लिंक धाडली, जाका लागून तिका तिचे खरेदीची फाटपुरवण करपाक मेळची. कितल्याशाच दिसांनी लेगीत तिचें पार्सल पावलें ना. देखून तिणें त्या लिंकाचेर क्लिक केलें. त्या लिंकाचेर कस्टमर केअर विभागाच्या कार्यकारी अधिकाऱ्यान सामकें गोड, म्होवाळ आवाजांत सांगलें की तिची ऑर्डर अजून ‘व्हेरिफाय’ जावंक ना. ती ऑर्डर व्हेरिफाय करपा खातीर तिका खाशेले पद्दतींतल्यान वचचें पडटलें. ते खातीर तिका नवी लिंक धाडली.
ऑनलायन फटींगपणा करपी लोक बनावट गिरायक जतनाय लिंक अपलोड करतात. हुबेहुब मूळ कंपनीचेंच लिंक कशें तें दिसता. हें खबर नाशिल्ल्यान ते तरणाटे चलयेन लिंक उगडलो. आपले बँकेची म्हायती तातूंत भरली. थंयच्या सुचोवण्यां प्रमाण पयलीं तातूंत 5 रुपया फारीक केले. अजापाची गजाल म्हळ्यार फट करून तिच्या 2 बँक खात्यांतल्यान 1,33,500 रुपया काडल्यात, अशी तिका मॅसेज आयली. तिका रोखडेंच कळ्ळें की तिका फटयल्या.
तिणें मीरा रोडच्या नायनगर पुलीस स्टेशनाचेर कागाळ दाखल केली. ही तरणाटी लिंकाचेर 5 रुपया फारीक करपाची प्रक्रिया करताली तेन्ना सायबर फटोवप्यान रोखडोच तिच्या बँक खात्याचो तपशील मेळोवन तिचे कडल्यान ती रक्कम फारायिल्ली. भारतीय दंड संहिता आनी 2000 वर्साचो म्हायती तंत्रज्ञान कायदो हाचे खाला आतां अनवळखी मनशां आड कागाळ नोंद केल्या.
अमोल नकुलवाड हो 33 वर्सां पिरायेचो ओला कंपनीचो ड्रायव्हर. ताचेय बाबतींत अशेंच घडलें. भांगर विकतें घेवपाच्या ह्या वेव्हारांत ताका एक लाख रुपयांची तोपी घाली. आतां हें सगळें नाटक कशें रचलें, तें समजून घेवप गरजेचें.
पुलिसांनी दिल्ले म्हायती प्रमाण, अमोल नकुलवाडाचो इश्ट रमेश भगत हाका अज्ञात नंबरांतल्यान फोन आयलो. अनोळखी मनशान आपूण भांगराचो वेपारी आशिल्ल्याचें नाटक केलें. बाजारांतल्या दरापरस उण्या दरान भांगर विकता, असो दावो ताणें केला. भगतान स्वता तो भांगर विकपी केन्नाच पळोवंक नाशिल्लो. फकत फोनाचेर जाल्ल्या संवादांतल्यान तो मनीस ताका विस्वासांत घेवपा सारको दिसतालो. ही म्हायती ताणें अमोलाक दिली.
फाटल्या वर्सा नोव्हेंबरांत अमोलाक भांगर विकपी अशें म्हणपी मनशान फोन केल्लो. सुलतान हें नांव घेवपी इसमान आपली येवजण अमोलाच्या गळ्यांत बांदपाक सुरवात केली. अमोलान भुल्लुसून हो वेव्हार करपाचें थारायलें. ताणें आपलो फोन नंबर सुलतानाक दिलो.
अंदूं 5 मार्चाक सुलतानान ताका फोन केलो तेन्ना अमोल एका प्रवाशा वांगडा पनवेलाक गेलो. कबूल केल्ल्या वेव्हाराचो एक भाग म्हूण सुलतानान ताका 50 हजार रुपया भरपाक सांगलें. ताचे खातीर क्यूआर कोड धाडलो. बाबू नांवान आशिल्ल्या ह्या क्यूआर कोडाचेर अमोलान पन्नास हजार रुपया भरले. सुलतानान आनीक पन्नास हजार रुपया दिवपाक सांगलें. अमोला कडेन इतले पयशे नाशिल्ल्यान ताणें आपल्या इश्टाक ही रक्कम दिवपाक सांगलें. इश्टान रक्कम भरले उपरांत अमोलान सुलतानाक फोन करून रक्कम मेळ्ळ्या काय अशें विचारलें. ‘हय’ जाप दिवन सुलतानान फोन दवरलो, तो कायमचो. उपरांत हो फोन नंबर ‘नॉट रिचॅबल’ जालो. आतां अमोलाक आपूण फटोवला हें कळ्ळें. ताणें पानवेल पुलीस स्टेशनांत वचून थंय केस नोंद केली. भारतीय दंड संहितेच्या कलम 420 खाला फटवणूक आनी म्हायती तंत्रज्ञान कायदो, 2000 च्या कलम 66 सी खाला ‘पनिशमेंट फाॅर आयडेंटिटी थेफ्ट’ अशी कागाळ दोन मनशां आड नोंद केल्ली.
वयल्या दोनूय सत्यघटनांनी कांय प्रमाणांत सारकेंपण दिसून येता. ऑनलायन सोद घेतना तुमकां एक वस्त आवडली जाल्यार, साइट वा पोर्टल अधिकृत/ विस्वासांत घेवपा सारकें आसा कांय ना, हाची खातरजमा कोणेच करूंक ना. फोनाचेर आशिल्ल्या व्यक्तींच्या म्होंवाळ, गोड उलोवपाक दोनूय कागाळदार बळी पडले. अनवळखी मनशाक आपली गुप्त म्हायती दिली. बाजारांतल्या दरा परस सवाय दरांत म्हाका माल मेळटलो अशा लोभाक ह्यो दोनूय व्यक्ती भुल्ल्यो. ताची प्रामाणीकताय, सत्यपणा तपासपाची कसलीच दक्षताय घेतली ना. असल्या गजालींक ताकतीक
उपकारना.
सायबर फटवणूक दिसानदीस वाडत आसा. भोळे, अज्ञानी, आबूज, बेसावध लोकांक जाळांत फारावचे प्रकार आमच्या देशांत व्हड प्रमाणांत वाडल्यात. ब्युरो ऑफ पुलीस रिसर्च अँड डेव्हलपमेंटाच्या म्हणण्या प्रमाण, सायबर गुन्यांवांची चवकशी करपी पुलीस स्टेशनांचो आंकडो सामकोच कमी आसा. देखूनच अशा गुन्यांवांची चवकशी करप, गुन्यांवकार सोदून काडप, ताचेर आरोपपत्र दाखल करप आनी ताका ख्यास्त दिवप ही प्रक्रिया खूब गुंतागुंतीची, कठीण जाल्या. 2021 वर्सा सायबर गुन्यांवकार म्हणून 27,374 व्यक्तींक अटक केल्ली. तातूंतल्या 93% लोकांचेर आरोपपत्र दाखल केल्लें. तातूंतलीं फक्त 126 प्रकरणां न्यायालयांत पावलीं. हें वास्तव मतींत दवरून स्वताक फटिंगपणा पसून वाटावपाक सायबर साक्षरताय वाडोवप सामकें गरजेचें. ऑनलायन वेव्हार करतना ‘माहिती हीच राखण’ हें सदांच लक्षांत दवरल्यार बरें.

तृप्ती करंदीकार
[email protected]