डार्क वॅब : गुन्यांवकारी वेव्हाराचें निनावी म्हाजाळ

भांगरभूंय | प्रतिनिधी

पूण सामान्य मनीस वापरता तो इंटरनेटाचो फकत वयलो थर जो पुराय इंटरनेटाच्या सरासरी 5% आसता. पुराय इंटरनेटाचे दोन थर आसात – वयलो थर जाका सर्फेस वेब वा क्लीन नेट अशें म्हणटात, जो सर्वसामान्य भौशिकांक  सहजतायेन दिसता आनी उपलब्द आसता.

आर्विल्ल्या काळांत संवसारभर पसरिल्ल्या इंटरनेटाच्या म्हाजाळांत दर एकलो घुस्पला. इंटरनेट हो आधुनीक समाजाचो एक वेगळावं नजं असो घटक जावन आसा. फकत संपर्का खातीरच न्ही, तर शिक्षणीक अभ्यासक्रम, खाण जेवण, प्रवास, बिलां भरपाक, खरेदी, मनोरंजन, सोशल मिडिया असो इंटरनेटाचो वापर दिसपट्टे ’ए टू झेड’ कामां खातीर मनीस 24/7 वेळ करता. 

पूण सामान्य मनीस वापरता तो इंटरनेटाचो फकत वयलो थर जो पुराय इंटरनेटाच्या सरासरी 5% आसता. पुराय इंटरनेटाचे दोन थर आसात -वयलो थर जाका सर्फेस वेब वा क्लीन नेट अशें म्हणटात, जो सर्वसामान्य भौशिकांक  सहजतायेन दिसता आनी उपलब्द आसता. तातूंत भौशीक म्हायती संकेतथळां (वॅबसायट), ब्लॉग, सोशल मिडिया पोस्ट, इ-कॉमर्स सेवा सारक्यो गजाली आसपावीत आसात, ज्यो गूगल सारके सोद इंजीना वरवीं मेळटात.

इंटरनेटाचो 95% भाग, जाका डीप वॅब म्हणटात तो सर्वसामान्यांक सहजा उपलब्द आसना आनी थंयच्या संकेत थळांतलीं पानां गूगल सारकेल्या सर्च इंजिनांत अनुक्रमीत (इंडेक्सड) केल्ली  नाशिल्ल्यान, सोदल्यार लेगीत मेळनात. पासवर्ड-संरक्षीत वैयक्तीक ईमेल खातीं, सोशल मिडिया खातें, ऑनलायन बँकिंग खातीं, शास्त्रीय आनी शिक्षणीक डेटाबेस, वैजकी नोंदी, कायदेशीर कागदपत्रां, नेटफ्लिक्स सारकी सबस्क्रिप्शन सामुग्री, विकत घेतिल्ल्यो वांगडीपण सेवा, खाजगी कंपनीचे अंतर्गत नेटवर्क, बिगर भौशीक सोशल मिडिया  ह्या सगळ्यांचो डीप वॅबा अंतर्गत आसपाव जाता. ती म्हायती मेळोवपाक वापरतल्यां कडेन विशिश्ट URL, IP पत्तो  वा लॉगइन आयडी आनी पासवर्ड आसचो पडटा. व्यक्ती आनी संघटनां खातीर, कायदेशीर आनी फायदेशीर कार्याक डीप वॅब ही एक म्हत्वाची साधन-सुविधा आसा. पूण डीपवॅबाचो आनीक एक ल्हानसो लिपिल्लो कोनसो म्हणल्यार ‘डार्क वॅब’  जो फकत खाशेलीं साधनां आनी प्रोटोकॉल वापरून मेळोवं येता.  डार्क वॅबार सगळी म्हायती आनी सेवा, वापरतल्यांक स्वताची वळख लिपोवन म्हणल्यार निनावी  वापरूंक मेळटा. आनी ते खातीर डार्क वॅबाचो वापर  बेकायदेशीर कामां खातीर सहजपणान जाता. सर्फेस वॅब वापरप्यां खातीर सुरक्षीत आसता, पूण डीप वॅब इंटरनेट जातूंत खास करून डार्क वॅबाचो वापर करतना वापरतल्याक मातसो धोको आसता. 

डार्क वॅब कशें जालें ? – 1990  वर्सा अमेरिकन मिलिटरीन ‘डार्क वॅब’ नांवाचो एक प्रकल्प केल्लो जे वरवी स्वताची वळख लिपोवन, निनावी संपर्क करप आनी म्हायती शेअर करप शक्य आशिल्लें. मिलिटरीन आपल्या खाजगी वापराक केल्ली ही वेवस्था सामकी सुरक्षीत आनी मजबूत आशिल्ली जी ल्हव ल्हव करून हॅकर्सांनी आनी  गुन्यांवकाऱ्यानीं वापरपाक सुरवात केली. 

2011 वर्सा अमेरिकन नागरीक रॉस विलीयम उलब्रीच हाणें “ड्रेड पायरेट रॉबर्ट्स” ह्या टोपण नांवान “सिल्क रोड” नांवाची एक कुप्रसिध्द खतरनाक बाजारपेठ डार्क वॅबाचेर सुरू केली जंय घुंवळी वखदां, शस्त्रां आनी बेकायदेशीर सेवा, डार्क वॅबाचेर सहजपणान उपलब्द आसताल्यो.  थंय जावपी सगळो व्यापार बिटकॉयन सारकेल्या क्रिप्टो करन्सींतल्यान जातालो, जे खातीर गुन्यांवकाऱ्यांचो माग काडून तांकां धरप खुबूच कुस्तार जातालें. पूण अमेरिकेच्या फॅडरल ब्युरो ऑफ इनव्स्टिगेशन (एफ्. बी.आय) गुप्तहेर संघटनेन ही सिल्क रोड बाजारपेठ सोदून काडून ती ऑक्टोबर 2013 क बंद केली. पूण तेच तरेच्यो जायत्यो बाजारपेठी आनी वेव्हार थंय परत सुरू जाल्यो आनी अजून मेरेन चलतात.  

डार्कवॅब हो इंटरनॅटाचो एक लिपिल्लो भाग आसून तो पारंपारीक सोद इंजिनांनी अनुक्रमीत केल्लो नाशिल्ल्यान आमी सदां वापरतात त्या गूगल, ’याहू’ सारकिल्ल्या सोद इंजीनां वरवी थंयचीं संकेत थळां मेळनात. तशेंच  क्रोम, मोझिला सारकेले वॅब ब्राउजरय त्या संकेत थळांतली म्हायती पळोवपाक उपकारनात. डार्क वॅबांत प्रवेश मेळोवपा खातीर ‘टॉर’ (TOR- The Onion Router) सारकेल्ल्या खाशेल्या वेब ब्राउजराची गरज आसता. इंग्लिशींत ओनियन म्हणल्यार कांद्याक जशे कल्लांचे थर आसतात तशेंच त्या टोर वॅब ब्राउजराकय थर आसतात. कोणेंय आपल्या संगणाकावेल्यान वा मोबायलावेल्यान धाडिल्ली मॅसेज सरळ डार्कवॅबाच्या सर्वराचेर वचना तर ती वेगवेगळ्या सर्वरावेल्यान वता जाका ‘नोड’ म्हणटात.  ते खातीर नियोजीत थळावेल्या सर्वराचेर पाव मेरेन धाडप्याची कांयच म्हायती थंय उपलब्द जायना आनी ते खातीर कोणाच्याच उपकरणाचो पत्तो वा वळख थंय पाव मेरेन कोणाकूच मेळना. 

सगले निनावी, वादग्रस्त, अमानूश, असमाजीक आनी बेकायदेशीर वेव्हार थंय बिनधास्त पणान चलतात. खंयच्या आनी कोणाल्या उपकरणा वेल्यान खंयचीय म्हायती थंय अपलोड जाल्या वा कोण खंयची म्हायती डावनलोड करता, कोण कसली सेवा कोणा कडल्यान घेता हें कोणाकूच समजना आनी ते खातीर थंय उच्च पातळे वेले  गुन्याव घडून येतात जे सायबर विभागाक लेगीत सोदून काडप खुबूच कुस्तार आसता.

डार्क वॅबाचेर चलपी कांय गजाली

बेकायदेशीर बाजारपेठ – डार्क वॅबाचो एक कुकर्मी आयाम म्हणल्यार थंयची काळी बाजारपेठ, जंय कितेंय विकतें घेवंक आनी विकूंक मेळटा. ड्रग्स, बंदूक, बनावट पयशे, चोरिल्ल्या क्रेडीट कार्डांची म्हायती आनी मनशाच्या अवयवांचो लेगीत आस्पाव तातूंत जाता.

मानवी तस्करी – मानवी तस्करी करपी वेपाराचें जाळे डार्क वेबाचेर चलतां जंय पिडितांक शोशणा खातीर विकतें घेतात आनी विकतात. सगळो वेव्हार निनावी चलिल्ल्यान ताचे फाटल्या गुन्यावकारांक सोदून काडप वा तांचेर नदर दवरपय कुस्तार आसता. 

हॅकिंग आनी सायबर गुन्यांव – डार्क वेब हें हॅकर्स आनी सायबर गुन्यांवकारांचें आश्रयस्थान. त्या बाजारपेठेंत, चोरिल्ली म्हायती, मालवेयर, रॅनसमवेअर आनी हॅकिंग सेवांचे आदान-प्रदान जाता.थंय चलिल्ल्या बेकायदेशीर धंद्या खातीर, संवसारीक पांवड्याचेर जनमानसांक आनी व्हड-व्हडल्या आस्थापनाक सायबर गुन्यांवाचो धोको जाणवता. 

मारेकरी सुपारी सेवा- कोणाचोय कांटो काडपाक सोदपी गुन्यांवकारांक ते तरेची सेवा डार्कवॅबाचेर उक्तेपणान उपलब्द आसता. 

भुरग्यांचें शोशण- घडये डार्कवॅबाची एक गडद काळखी बाजू म्हणल्यार भुरग्यांच्या लैंगीक शोशणाचें साहित्य वितरण. कायद्याची अंमलबजावणी करपी संस्थांनी हीं नेटवर्कां बंद करपाचे खूब यत्न केले तरी, ती गुन्यांवकारीं जाळीं डार्कवॅबाच्या काळखांत अजून अस्तित्वांत आसात तशेंच नवीं जाळींय तयार जायत आसतात.  

आतंकवादी गट – डार्क वेब आतंकवादी गटांक संपर्क आनी संवाद सादपाक, संस्थेत नवे लोकांक भरती करपाक आनी प्रचार, प्रसार करपाक एक मंच दिता. सगळो कारभार डार्क वेबाच्या आदारान गुपितपणान चलिल्ल्यान तांकां सापडपाचो धोको सामको उणो आसता. 

सायबर स्कॅम – डार्कवॅबाचेर नियमन आनी देखरेखीचो उणाव आशिल्ल्यान स्कॅम करप सोपें जाता. बनावट पासपोर्ट, विसा, ड्रायव्हींग लायसन्स, गुंतवणुकेचे स्कॅम डार्क वॅबाचेर बिनधास्तपणान चलता. फटविल्लो पिडीत, पुलीस वा सायबर क्राइम सेला कडेन कागाळ लेगीत करपाक शकना. 

रेड रूम- ही डार्कवॅबावेलीं अमानूश अशीं संकेत थळां जय मनशांक हाल हाल करून मारतात आनी ताचे वितरण लाइव करतात. कांय लोक पयशे फारीक करून तें सगळें पळयतात आनी तातूंत वांटेकारी जातात. मनीस कितलो क्रूर आसपाक शकता हाची कल्पना लेगीत आमी करूंक शकनात इतले पातळेचेर हे सगळे करपी पाविल्ले आसतात. 

डार्कवॅबाचो तसो फकत गुन्यांवकारूच वापर करनात तर पत्रकार, विसलब्लोवर समाजघातकी गजाल वा समाजांत चलपी गुन्याव वा गुन्यावकाऱ्यांची म्हायती थंय निनावीपणान अपलोड करूंक शकतात. उक्तेपणान आपली वळख दाखोवन तांणी तें काम केलें जाल्यार तांच्या जिविताक धोको आसूं येता.

आताच्या तंत्रगिन्यानी युगांत, इंटरनेट वापरतल्यांक खास करून पालकांक डार्क नेटाबद्दल मुळावी म्हायती आसप हे खुबच म्हत्वाचें. तांची भुरगीं रात दीस इंटरनेटोचो वापर करतात. कोणा कडल्यानय तांकां डार्क वेबा बद्दल समजलें आनी थंय कितें आसा तें पळोवपाच्या उमळशिकेन जर थंय तांणी प्रवेश केलो जाल्यार नाका जाल्ले गजाली तांच्या नदरेक पडूंक येता ज्यो तांच्या मानसीक भलायकेक ट्रॉमेटीक आसूं येता वा गुन्यांवकारी ताका आपल्या जाळ्यांत फसोवंक लेगीत शकतात. 

मनशांक जर मि. इंडिया जावन म्हणल्यार लिपून वा निनावी रावन कितेंय करपाक शक्य आसल्यार ताची काळी बाजू कितली गडद आसूं येता हें सगळें डार्क वेबाचेर चलिल्ल्या प्रकारावेल्यान समजता.  ह्या गडद काळखी इंटरनेट वॅबा पासून सुसंस्कृत, समाजीक मुल्यां सांबाळपी समाजान पयस रावपच योग्य आनी आपलीं भुरगीं इंटरनेटाच्या ह्या काळखांत शेणची न्हय हाची योग्य काळजी घेवपच समा जातलें. 

• मंजुषा सिनाय तळावलीकार