झुजाचो उजो करता दायज थळांचो गोबर

भांगरभूंय | प्रतिनिधी

झुजांचे परिणाम कितले खर आसतात?  हें परतून एक फावट  मुखार आयलां. पूण अशी ही पयलींच घडणूक न्हय.

संवसाराभरांतल्या झुजांच्या उज्याक लागून मनशाचें जिवीत सोंपयलांच, पूण  पुर्विल्लीं संस्कृती दायज- थळांय भस्म जाल्यात. अमेरिकी – इझ्रायलान जोडयेन इराणाचेर केल्ल्या हल्ल्यांत तेहरानांतल्या गुलिस्ता पॅलेसाचें लुकसाण जालां. झुजांचे परिणाम कितले खर आसतात?  हें परतून एक फावट  मुखार आयलां. पूण अशी ही पयलींच घडणूक न्हय. फाटल्या कांय वर्सां सावन रशिया युक्रेनाचेर करीत आशिल्ले घुरयेंत 150 वयर सांस्कृतीक थळांचें लुकसाण जालां. तातूंत ओडेसाच्या इतिहासीक केंद्रांचो आस्पाव आसा. हीं दायज – थळांचें सांबाळपाक आमकां अपेस आयल्यार घडये, फुडली पिळगी आमकां भोगसणें दिवची ना, हेंय तितलेंच सत्य.

बामियानाच्यो बुद्ध मूर्ती

अफगाणिस्तान – बामियान देंगणांत आशिल्ल्यो सव्या शेंकड्यांतल्यो दोन व्हड बुद्ध मूर्तीं (55 मीटर आनी 38 मीटर उंचाय) हीं गांधार कलेचीं उत्कृश्ट उदारहरणां म्हूण नामनेक पाविल्ल्यो. सिल्क रोडाचेर आशिल्ल्या ह्या शारांनी वैराचन आनी शाक्यमुनी बुद्धांचे चित्रण केल्लें. हे दायज पुतळे तालिबानांनी 2001 वर्सा डायनामायटान नश्ट केले. कारण, तांच्या धर्मांत मुर्ती पूजा निशिद्ध मानतात. ह्या मुर्तींची पूजा जाताली खंय. आंतरराष्ट्रीय विरोध आसून लेगीत मुल्ला उमराच्या आदेशा प्रमाण तांकां विमानां,  तोफो, स्फोटकां वापरून फोडून उडयल्यो. ताचें शूटिंगूय केलें.  युनेस्कोन 2003 वर्सा ही सुवात धोक्याचे वळेरेंत दवरिल्ली. जपान, जर्मनी आनी चीन हांच्या आदारान पुनर्बांदणींत हे अवशेश सांबाळ्ळे. 2015 वर्सा 3 डी लेजर प्रक्षेपणा वरवीं हे पुतळे दाखयले. इटालियन निधींतल्यान 2023 वर्सा, संवर्धनाचें काम परतून सुरू जालां.

पालमायरा – सिरिया

सिरियांतलें पुर्विल्लें पालमायरा शार 1980 वर्सा, युनेस्कोच्या वळरेंत जोडलें. 2013 वर्सा, सावन तें घातांच्या वळेरेंत आसा. 2015 ते 2017 ह्या काळांत  यादवी झुजांत आयसीसान बैलशामिन हें देवूळ, ट्रायफल आर्क आनी रोमन थिएटर डायनामायट वापरून नश्ट केलें. संग्रहालयाची लुटमार जाली. पूण रशियन हवार्इ हल्लो आनी सैन्यान तें परत आपल्या हातांत घेतलें. 20 टक्के इमारतीचें व्हड प्रमाणांत लुकसाण जालां. पूण 70 टक्के  इमारतींचें पुरर्बांदणी करपाक मेळटा. नव्या पालमायरा प्रकल्पाचे मॉडेल तयार केलां. रशिया आनी इटालियन तज्ञांनी आर्क ऑफ ट्रांयफचो जिर्णोद्धार केला.

गुलिस्तां पॅलेस, इराण

इराणाची राजधानी तेहरानांत आशिल्लो गुलिस्तां  राजवाडो काजर राजवंशाचो (1794- 1925) , मुखेल निवास्थान आशिल्लो.  2013 वर्सा सावन युनेस्कोच्या संवसारीक दायज वळेरेंत ताचो आस्पाव जाल्लो. जो शिल्प, फार्सी बाग वास्तुकला आनी युरोपीय प्रभावाचो मित्रण दाखयता.

ह्या राजवाड्यांत 17 इमारती आसात. तातूंत नामनेचो मिरर हॉल आनी डायमंड हॉल फामाद आसात. हालींच जाल्ल्या अमेरिका – इझ्रायल हल्ल्यांत राजवाड्यांचे रचणुकेचें आनी सजावटीचें लुकसाण जालां. ह्या हल्ल्याचो परिणामांत वणटीं, छपरां, पांखें, आनी कलाकृतींचेर जाला. ग्रॅन्ड बाजाराकूय हिस्पा भायर लुकसाण जालां. युनेस्कोन हें विशीं हुस्को परगटायला आनी हेग कबलातीचो उल्लेख केला.  इराणाच्या संस्कृती मंत्रालयान युनेस्कोक हे विशीं म्हायती दिली. हजारांनी वर्सांचें पर्शियन संस्कृतायेचें प्रतिनिधी करपी 29 इराणी दायज-थळांक अमेरिका, इझ्रायलाक लागून धोको निर्माण जाला. हे पॅलेसींत राजशाय सयत खुबशे शासकांचो राज्यभिशेक जाला. ताची पुनर्बांदणीची येवजण चालू आसा. पूण भव्यताय आनी इतिहासीक मूळ स्वरूप परतून मेळोवप आव्हानात्मक आसूं येता. ही गुलिस्तां पॅलेस फकत एक इतिहासीक थळ न्हय, जाल्यार इराणाचें समृद्ध संस्कृतीक दायजाचें एक मुखेल प्रतीक आसा, हें विसरूं नज.

सिरीयांतलें अलेप्पो शार

उत्तर सिरीयांतले पुर्विल्लें शार अलेप्पोची 1996 वर्सा, युनेस्कोच्या संवसारीक दायज वळेरेंत नोंद जाल्ली. हें शार मध्य युगीन वास्तुकलेचें केंद्र. यादवी झुजाच्या काळांत फारपेट केल्ल्यान किल्लो, सिटाडेल, ग्रेट मशीद आनी अल – मदीना सूक (संवसारांतली सगळ्यांत व्हडली बाजार पेठ) हिचें व्हडा प्रमाणांत लुकसाण जालां.  सुमार 60 टक्क्या मेरेन नाशाडी जाल्या. युनेस्कोन 2012  हे वर्सा, हे विशीं हुस्को उक्तायला. 2013 वर्सा सावन ताका धोको आशिल्लें शार म्हूण नोंद केलां.  2018 वर्साच्या ‘ फाइव्ह इयर्स कॉन्पिलक्ट’  ह्या अहवालांत लुकसाणेची मोलावणी केल्या. पुर्नर्बांदणी पासत आंतरराष्ट्रीय मदत सूक आनी मशिदीक दिवचें थारायलां. हें शार सिल्क रोड हांचो एक वांटो आशिल्लो. जें विंगड- विंगड संस्कृतायांच्या संगमाचें प्रतिनिधित्व करतालें. झुजाक लागून तो आतां भस्म जालां. पूण खर यत्नांक लागून परत जिवें जावपाक लागलां. मजगतीं सिरीयाचें यादवी झूज (2011-2024) मुखेलपणान राष्ट्राध्यक्ष बशर- असद हांच्या हुकूमशायेन, 2011 वर्सा, ‘अरब स्प्रिंग’  प्रेरीत लोकतंत्र समर्थक निशेधांचेर खर हिंसक कारवाय, भ्रश्टाचार, बेकारी आनी पंथीय तणाव (शिया असद राजवट आनी सुन्नी भोवसंख्य लोकसंख्येचेर) हाका लागून सुरू जाली. सिरीयाची मुखेल झुजांची कारणां म्हणल्यार राजकी दडपशाय आनी हुकूमशाय, ‘अरब स्प्रिंग, हिंसक सरकारी दडपशाय, अर्थीक आनी समाजीक संकश्ट, सांप्रदायीक तणाव आदी.  

टिंबक्टू कबर, माली

मालीचें टिंबक्टू शार 1988 वर्सा, युनेस्कोचे वळेरेंत आशिल्लें. हें  13 व्या ते 16 व्या  इस्लामी विद्या केंद्र आशिल्लें. 2012 वर्सा जाल्ल्या उठावांत सशस्त्र पंगडांनी 16 मदले 14  मकबरे आनी अल फारूक स्मारकां काबार केलीं. 4203 हात बरपां (पांडु लिपी) लासलीं आनी चोरून व्हेलीं. युनेस्कोन माली सरकार आनी फ्रान्स हांचे वांगडा पुनर्बांदणेची येवजण आंखली. थळाव्या राजमेस्त्रीं, कामगारांक प्रशिक्षण दिवन 2015 मेरेन थडग्यांची पुनर्स्थापनां जाली. हल्लेखोर अहमद अल फकी हांका आयसीसीन झुजाचो गुन्यांवकार जाहीर केलो. 2012 वर्सा, सावन ही सुवात धोक्यांत आशिल्ले वळेरेंत आसा. हो प्रकल्प शांतताय निर्माण करपा खातीर एक आदर्श जाला. हीं दायज थळां संस्कृतीक अस्मितायचे वांगडाच पुरपाचीं (दफन) सुवातीं न्हय तर थळाव्या समाजांक तीर्थथळां म्हणूनय काम करतात. आस्कियाची कबर तर तिंबक्टूचे एक म्हत्वाचें थडगें जावन आसा. ही पिरामिडाच्या आकाराची बांदावळ पुरपाची सुवात आसा. 1495 वर्सा तें बांदिल्लें, हें सोंघार्इ साम्राजाचो सम्राट मुहंमद आस्किया हाची दफन थळ म्हूण फामाद आसा. 

आयज इराणाची गुलिस्तां पैलेस आनी युक्रेनांतल्या ओडेसा शारा सारकीं संवसारांतलीं जायतीं इतिहासीक स्मारकां झुजांक बळी पडटात. मनीस जातीन खर कश्टांनी उबारिल्ल्या अमूल्य दायजाचें लुकसाण जाता, हें पळोवन खर वेदना भोगतात. 

विशाल सिनाय खांडेपारकार

9850465365