भांगरभूंय | प्रतिनिधी
कोंकणी म्हणींचें भांडार बरेंच व्हड आसा. चार उतरांचे म्हणींत चाळीस उतरांचो अर्थ भरिल्लो आसता. एका इश्टान म्हाका म्हळें – ऑफिसांत कामाक अती वेंग मारूं नाका. तुजें थारायल्लें काम, तुका दिल्लो पगार ह्या प्रमाणांत तितलेंच कर. जितलें मेमें, तितलें कोको ह्या न्यायान आनी तत्वान काम कर. धा रुपयांचें मेमें दिलां जाल्यार तितलोच कोको दी. ताची आजी ही म्हण वापरताली खंय. म्हाका ती खूब आवडली. ताटांत जितलें मेमें, त्या प्रमाणांत भुरग्यांचे भाशेंत कोको म्हळ्यार शीत.
“हो कितें कमी कूळ? तळें राखता तो उदकाक मरना, केन्नाच.” आजी म्हणटाली. म्हजे भाशेंतली ही गोड गोड ओपार तळ्यांतल्या गोड उदका वरी म्हाका आवडटा.
सगळेच कितें धुल्ल्या तांदळा वरी निवळ आसनात. तळें राखूंक जाका दवरला, तो ताळो सुकतकच तान भागोवपाक फ्रिजांतलें उदक पियेवंक घरा येवचो ना. तळ्यांतलेंच उदक पोश्यांनी पियेतलो. थंयच घोंट मारतलो. जाका राखणदार म्हणून पयशां कडेन नियुक्त केला तेन्ना तो थोड्योभोव नोटी आनी पयशे सहजपणान काडटलोच, असो हाचो अर्थ. माजराक नुस्तें राखूंक दवरतकच अशेंच जावपाचें तें.
हिन्दी भाशेंत एक ओपार आसा. हालींच एका इश्टान ती मारली. “सांप भी मरे और लाठी (लकड़ी) भी न टूटे”, काम जावचें पूण ते खातीर आपणाक मात्तूय त्रास दगदग सोंसचे पडचे न्हय. (हे म्हणीक समांतर कोंकणी ओपार आसा ती अशी – सोयऱ्याचे बडयेन सोरोप मारप. म्हळ्यार वायट कर्माचें पातक सोयऱ्याक. आपूण निवळ आनी सुरक्षीत रावप. दुसऱ्याक कोमार काडप आनी ताच्या खांदार आर्म दवरून फार जोखप, आपूण साळसूद रावप अशीय एक समांतर ओपार हाका लागता.)
मियाँ बीबी राजी तो क्या करेगा काजी. हिवूय एक सोबीत हिन्दी ओपार. जाचें ताका पसंत पडटकच बाकिच्यांची पर्वा करचीच कित्याक? कोंकणी मनीस लेगीत केन्ना केन्नाय असल्यो हिन्दी ओपारी आपल्या उलोवपांत मारता.
ताकाक येवन गाडगो लिपोवं नाका रे, अशें म्हणटात. अमूक काम करपाक येता पूण कित्याक आयला तें स्पश्ट सांगनासतना गुळगुळायता तेन्ना ही ओपार मारतात. देखलें मडें, आयलें रडें ही अशीच एक कोंकणी ओपार. कांय जाणांक दिश्टी पडटकच आंगार पडून लाग मारपाची संवय आसता. दिश्टी पडटकच वा मेळटकच हांव करतां मरे तुजें काम वा आमगेर यो तें काम करुया, अशें बेठेंच वयल्याचाराक लाग मारपा खातीर उलोवपाची संवय कांय जाणांक आसता. उतर दिवन कितें उलयलां ती गजाल ते थंयच विसरून वतात. मीठ लाया, म्हाका खाया अशीय समांतर ओपार हाका आसा.
म्हजी आजी एक ओपार मारताली. आमच्या शेजरा एक जाणटेलो मरणपंथाक लागिल्लो. शरपंजराक पडिल्लो. जीव वचनाशिल्लो. ताका हॉस्पिटलांत व्हरताले आनी हाडटाले. मदींच गेलो म्हणून अफवा येताली. एक दीस आजयेन ओपार मारली – माजराक सात जीव रे. ताका कांयच जायना पळे. माजरान खूब उंचाये वेल्यान उडकी मारल्यार लेगीत ताका खंय कांयच जायना. ताचे वयल्यान ही ओपार आयल्या.
“हाका कितेंय सांगप म्हणजे वाऱ्यार घालप. हाच्या तोंडांत कांयच उरना.” वाऱ्यार घालप म्हणजे सगळ्यांक कळीत करप. गांवार घालप.
वारो ह्या उतरा वयल्यान आयिल्लें हें उतर. रेडियो वयल्यान बातम्यो वाऱ्यार घालप म्हणजे ब्रॉडकास्ट करप वा एअर करप. अहंकाराचो वारो लेगीत तुका आफडूंक फावना अशें संत सांगतात. हांगा वारो म्हणजे चिमटीभर कणभर सया वा वास. ते टणटणारी म्हणून हांव तांच्या वाऱ्याक लेगीत रावना. ह्या वाक्यांत वाऱ्याक रावनासप म्हणजे लागीं रावनासप, अंतर दवरून रावप.
हालींच एका इश्टान म्हणलें, “ह्या राजकी पक्षाचें एक बरें जाला. दादी देशव्यापी आंदोलन करता आनी हांच्या वन्नांत आयतें गोड पडला.” वन्नांत म्हणजे वरणांत… बाजारांत वचून गोड हाडपाचे त्रास ना. आयतेंच गोड पडप म्हणजे कसलेच त्रास नासतना दुसऱ्याच्या श्रमांचो आपणाक फायदो जावप.
म्हजो उतरांप्रेमी आनी भाशामोगी आनीक एकलो इश्ट एक ओपार मारी. तो आयज संवसारांत ना. पूण ताची ओपार याद जाता. ती अशी- “आसा दमडी मारली कोंबडी, नाजाल्यार केली चोंबडी.” ही ओपार ताणें स्वता घडयल्ली काय ती गांवांत परंपरेन तोंडयां घोळत आयिल्ली ती मात खबर ना. पूण तिचो अर्थ असो –
बोल्सांत दुडू खुळखुळटा जाल्यार मारुया फोल्ग नाजाल्यार केली गुठली अशी वृत्ती. फाल्यांची पर्वा आनी हुस्को नासप. हे ओपारींत चोंबडी हें उतर म्हाका आवडटा. तातूंत कोंकणीचो अस्सल वास आनी नाद आसा. आमचो हो इश्ट पयशे आसतकच चैन, मजा, चंगळ करी. खूब खेपे पयशे नासतकच जे हाल सोंसचे पडटात, ताचेरूय तो एक ओपार परत परत मारी. आनीक कसलेंय सवंग हाडूं येत पूण पयशांचें सवंग न्हय रे पुता.
हें वाक्य पळेयात. आमचे आमीच जेन्ना कमराचें काडून माथ्याक बांदलें, तेन्नाच्यान भ्रश्ट लोकांचें राज्य आयलें. कमराचें काडून माथ्याक बांदप म्हणजे लज, भीड सगलें सोडप. लज भाजून खावप. सगळे संकेत, चलत आयिल्ल्यो परंपरा, समाजीक निलाजरेपणान सोडप. भाशेची ताकद आनी बलस्थान म्हणजे ह्यो म्हणी आनी ओपारी. तांचें संकलन जावंक जाय. भाशेचो ठेवो तो व्हडलो.
मुकेश थळी
फोंडे
खिणाखिणाक ताज्यो घडणुको आनी तुमचे कडेन संबंदीत दरेक खबर मेळयात एका क्लिकाचेर! फेसबूक, ट्विटराचेर आमकां फॉलो करात आनी व्हाट्सएप सबस्क्रायब करपाक विसरूं नाकात.
