जायात जागे !

भांगरभूंय | प्रतिनिधी

गोंय मुक्त जालें. पूण गोंयकारांच्यो अपेक्षा पुराय जाल्योनात. मनोहरराय हांणी कवितेंतल्यान ते संबंदान  हुस्को उकतायला.

जायात जागे, गोंयां तुज्या मोगा खातीर, हे अजरंवर कवीताझेले संवसाराक दिवपी कवी मनोहरराय सरदेसाय. तांचे जल्मशती वर्सा आदले आमदार अॅड. उदयबाब भेंब्रो हांचें राजभाशे विशींच्यो यादी जागोवपी पुस्तक उजवाडाक येता. कवी, लेखकांच्यो यादी पुस्तकांत आसपावल्ल्यो आसतल्यो. 

मनोहरराय नामनेचे साहित्यिक लक्ष्मणराव सरदेसाय हांचे पूत. मनोहररायांचे पूत उमेश, सुनील, धूव माया तांचेवरी साहित्य, विद्येच्या आंगणांतलीं. बापायचे साहित्याचे गूण भुरग्यांच्या आंगांत आसात. उंचेल्या शिक्षणांतल्यान तांची साहित्यीक कुशळटाय  फुल्ल्या. फुडारांत कोंकणीचें ज्ञानांगण उंचायेर पावोवपाची तांक तांचेमदीं आसा. 

मनोहररायांचे मूळ सावयवेरें जल्मगांवांत लिपलां, तितलेंच तांचे कर्मभूयेंत पणजेंतूय. गोंयचें राजपाटण पणजेंत पासयो आयजूय आसात, रुपडें बदललां. पासयेवेल्यान पास्त हातांत घेवन चलपी मनोहरराय. राजभास आंदोलनाच्या आझाद मैदानार निमण्या पावंड्या वयले सभेंत माचयेर उबे रावन ‘जायात जागे’ उलो मारपी मनोहरराय. खादी वस्त्राचो शर्ट घालपी मनोहरराय. बाकीबाब बोरकारांच्या सासाय कविताझेल्याक प्रस्तावनेंतल्यान 27 पानांची  होरावणी घालपी मनोहरराय. तांचीं चिंतना, गोयां विशींचो उपाट मोग तांचे कवितेंतल्यान आयकूंक येता. 

मनोहरराय हांचे कवीतेंतलो जोश ते कविता म्हणटना दिसतालो. राजभास आंदोलनांत पणजेंतले निमणे इतिहासीक सभेन तोय अणभवला. त्याच बळग्यार राजभास कायदो गोंय, दमण आनी दीव विधानसभा अधिवेशनांत मांडून मान्यताय मेळोवपाक सरकार जैतवंत जालें. तो कायदो मोडप, बदलप सोंपें न्हय तरी गोंयकारांनी सादूर, जागें रावचें पडटलें. नखलामी करपी नासतले व्हय? बाकीबाब बोरकारांच्या सासाय कविताझेल्यांत ती भिरांत परगटायल्ली आसा. गोंय मुक्त जालें. पूण गोंयकारांच्यो अपेक्षा पुराय जाल्योनात. मनोहरराय हांणी कवितेंतल्यान ते संबंदान हुस्को उकतायला. ‘सासाय’चे प्रस्तावनेत.  बाकीबाबांची ‘माझ्या गोव्याच्या भूमीत’ ही कविता मुख्यमंत्र्यांच्या अर्थंसंकल्पांत दिसल्या. बाकीबाबांच्या कवितेंतलो पायजणांचो आवाज हालींच नामनेचे गायक महेश काळे हांच्या आवाजांत मुख्यमंत्र्यांनी आयकलो. गोंय ही पार्ट्यांची भूंय न्हय अशें सांगपा खातीर  उलो श्री. काळे हांणी मारलो. पार्ट्यांची न्हय जाल्यार, कसली भूंय म्हजें गोंय?  

म्हजी भूंय उद्येगाची, संगीत, कला आनी कुशळटायेची, गिन्यानाची. आयजवेर हे भूंयेन जें सैम आनी संस्कृतायेचेर अत्याचार सोंसले ते आतां थांबोवपाचो वगत आयला. ह्या अत्याचारांचेर पर्याय दिवपा पासत केंद्र सरकारा कडेन निधी मागचो पडटलो. येता त्या अर्थसंकल्पांत, येवजण आयोगा मुखार तशें मागणे करपी पुस्तकी नियाळ दवरचो. जागे जावन, रावन साठ वर्सां आदलो शींव जाय, नाका तें चिंतपाचो होच वगत. जाल्यात काय दिल्लींत ते विशीं बसका? जाप मेळटली रोखडीच. ‘गोड म्हजें गोंय, सुंदर म्हजें गोंय’ ही शणैं गोंयबाबांची कविता अंदूं गोंयच्या अर्थसंकल्पांत दिसची.  

‘गोंयची सासाय’ ही ‘सासाय’ कविता झेल्यांतली मनोहररायांची प्रस्तावना वाचल्यार मुक्ती उपरांतच्या वीस वर्सांतलें चित्र सरकाराक होलमतलें. पुर्तुगेजांच्या चपक्यांतल्यान गोंय मेकळें जाल्या उपरांत सुरवेक कितें घडलें, चुको खंयच्यो जाल्यो? तें ‘सासाय’ ची प्रस्तावना, कविता दाखोवन दिता. साठ वर्सां उपरांतय गोंयचे समाजीक प्रस्न आयजय आसात ते ‘सासायें’तल्यो कविता सांगतात. 

कितें सांगतात ते प्रस्तावनेंत मनोहरराय?  गोंय मुक्ती, विलीनीकरणच न्हय जाल्यार कालचें सत, फाल्यांचो हुस्को, फुडाराचें भांगराळें सपन. सगलेंच बाकीबाबांच्या, गोंयच्या कवींच्या कवितेंत येतलें अशें ना, थोडें लिपिल्लेंय आसत तेंच मुख्यमंत्र्यांक सोदून काडचें पडटलें. शिक्षण, भौशीक बांदकाम, वित्त, अनुसुचित जाती – जमाती कल्याण, गृह हीं खातीं सांबाळटना मुख्यमंत्र्यांक त्या खात्यांत कितें उणे आसा तें कळ्ळां आसतलें. उदका पुरवण आनी रस्ते, बिल्डिंगो, पूल एकाच खात्यांत दवरप, दोन खातीं करप ? हो निर्णय आतांच घेवप बरो. भौशीक साधनसुविधेंत कोयर वेवस्थापन, नितळसाण, म्हेळ वेवस्थापन, टॉयलेटस खातीर निधी गरजेचो. कूस बदलून पर्यटनाक नवी दिका दितना न्हंयों, दर्यादेग वेवस्थापनात शिस्त हाडपी येवजण चालीक लागता. स म्हयन्यां भितर ती मुखेल दर्यादेगांनी व्हरपाक खासा मनीसबळ जाय.

भारतकार हेगडे देसाय हांच्या अग्रलेखांत सुचयल्ले प्रमाण शेतकाम, नुस्तेमारी, दुधाचें उत्पादन वाडोवपाची उमेद हालींच्या तरणाट्यां मदीं आसा? व्हायट कॉलर नोकऱ्यो उण्यो जातात, उत्कृश्ठतायेक पयलो मान हें सांगप सरकारान सुरु केलां. वेगळो भारत, गोंय उत्कृश्ठतायेंतल्यान जल्माक येवंक शकता. व्हडल्या कंप्युटर, लॅपटॉपा परस विद्यार्थी स्पेशल मोबायलाचो तेंप येता. मर्याद दवरुन मोबायलांची पुरवण विद्यार्थ्यांक करची. ते कशे उपेगांत हाडचे ती म्हायती सातवी ते धावेच्या विद्यार्थ्यांक दिवची. केंद्र सरकार तेखातीर पयसो दिवंक शकता. 

दायज सांबाळपाचेर पयसो खर्च केलो, तें भोंवडेकारांक दाखोवपाक तिकीट आसचीच. नव्यो सुवाती फाटल्या पांच वर्सांनी पणजेंत जाल्यात, सेल्फी, शुटिंग पॉयंट म्हणून ते उपेगांत हाडपा पासत येवजण जातली? आत्मनिर्भरतेचो तो मार्ग येणावळय दिवपी. कोटी कोटी खर्च करुन उबारिल्ली, सुदारिल्ली सुविधा फुकट कित्याक दिवप? प्रसंगाक खासा सवलत दिवची पूण विशेष सुविधांचेर राखण्यांची देखरेख जाय. येरादारी आनी मनशाचे चोमे आडावपाक  शिस्तीचो मार्ग येणावळीचो.  

शांती, सवस्तकायेचें अर्थकारण फळादीक जातलें जाल्यार सैम, बिजली, रस्ते, उदक, अन्न सांबाळपाची गरज आसा. तेपासत मार्ग बांदकामांत आयल्यात. त्या मार्गान वचून आमची भांगरभूंय भांगराळी करपाची मोख अर्थसंकल्पात लाव, लुकसाणाचें गणीत मांडटना आसची. इफ्फी पेपरलेस करपाची मोख वीस वर्सांआदीं दवरिल्ली, 2025 वर्सांत 100 टक्के जैत दिसचें. वेवसायिक पद्दतीन इफ्फीक स्वयंपूर्णते कडेन वचपाची वाट मेकळी जाता. खाशेल्या वेवस्थापनाचे पंगड जावचे, रोजगार निर्मणी तातूंतल्यान जावची. आयज जागे जाल्यार, सादूर रावल्यार फाल्यां सवस्तकाय तिगून उरतली. 

आमचें गोंय ल्हान आशिल्ल्यान शिक्षण, भलायकेच्या मळार उदरगत जाल्या. शिक्षणात मुळाव्या पावंड्यार इंग्लेज भासेन घाल्ल्या खवदळान जें लुकसाण जालां ताचे परिणाम समाजकारणाचेर जाल्यात. चूक सुदारपाची, राजभास मुळाव्या शिक्षणाच्या पावंड्यार केळोवपाची हीच संद. सरकार त्या मार्गान वतना आडमेळीं हाडपी आसतले, तांकां कुशीक करप होच उपाय. केंद्र सरकाराचो तेंको  मेळटलोच.

एक अवस्था आयज गोंयांत तयार जाता ती म्हणल्यार भुरगीं उंचेल्या शिक्षणाक, रोजगारा पासत गोंया भायर वतात तेन्ना जाण्टे एकले उरतात. समाजकल्याण खातें घटमूट करप, जाण्ट्यांक वेवस्थेंत आसपावन घेवपा पासत थळाव्यो माचयो म्हत्वाच्यो. केंद्रांत अर्थवेवस्थेंत बदल जाल्यात, लाव गोंयांकय जातलो. बदलपी हवामान, गरजो वळखून गोंयकारां मेरेन  पावोवपी यंत्रणा आसची.

बाकीबाबांनी जाण्टे पिरायेर कुटुंबाचो व्याप सांबाळून कविता केल्यो, गायत रावले तीच खरी गोंयची सासाय अशें मनोहरराय सांगतात, बाकीबाबांच्या उतरांनी- घाणो ओडटनाय  गायतच उरलों.   शिकनासतनाय उजवाडान भरलों. आस त्याच उजवाडाची. 

सुहासिनी प्रभुगांवकार