भांगरभूंय | प्रतिनिधी
म्हज्या भुरगेपणांत पणजी- फोंडें- मडगांव ह्या मार्गार सोसायटीच्यो बसी धांवताल्यो. स्टेट ट्रान्सपोर्ट पणजी मडगांव अश्या सहकार सोसायटीच्यो बसी. तांबड्या आनी निळ्या कोराच्यो बसी. ह्यो बसी म्हाड्डोळा पावना फुडें त्या थांब्यार एक व्हडलो आवाज आयकूंक येतालो. जायो… जायो?….जायांचे पुडे हातांत घेवन फुलकार ‘जायो जाय’ असो प्रस्न करी. नाम आनी क्रियापद दोन उतरांचें हें वाक्य. बस नांगर घालून थोडो वेळ प्रवाशांक देंव चड करपाक रावताली. तितल्याच वेळांत कांय जाणां जनेलांतल्यान हात घालून त्यो जायो घेतालीं. त्यो विकत घेतकच थंयच उक्त्यो करून कांय बायलो एक कुडको माथ्यांत माळटालींय. त्यो जायो हुंगतना तांच्या तोंडार एक जैतरुपी खोशयेचो मंद हांसो फुलतालो.
म्हजो जल्म म्हाड्डोळा – प्रियोळा ह्या जायांच्या मळ्यां लागसारूच जालो. बोरये आनी हेर सुवातांनीय जायो जातात. पूण म्हाड्डोळच्यो जायो फामाद. चवथ आसूं वा हेर सण वा पुजा, देवपुजेंत जायो जायच. लोक म्हाड्डोळा वताले जायांचे पुडे विकत घेवपाक. सवायशिणींक तर जायो माळून मिरोवपाची खुबूच उमेद. म्हाड्डोळा तेन्ना जायांचे मळे खूब आशिल्ले. पावसांत तकली आनी आंग धांपूंक प्लास्टीक खोळी घालून फुलकारां फांतोडेर जायो खुडूंक वतालीं. सामक्या बारीक- बारीक पानां मदीं बारीक तारवटे मिरसांगे आकाराच्यो ह्यो जायो. इल्लीशी जाय. मंद गुलाबी आनी मंद धवी हांचें मिश्रण. जायांचे पोड केळी गब्याच्या वांवळेन गुंततालीं. माकडहळदीच्या वा हेर पानांत ते गुठलावप. बोरये आनी हेर वाठारांनी तारोड्याचें पान वापरतात. थोडे लोक ताका तानोड्याचें वा तांदोड्याचें पान म्हणटात. खरखरीत काळजा आकाराचें हें पान. सकाळीं जायांचो प्रताप कळनासलो. देवाक अर्पण करूं वा माथ्याक माळूं वा मेजार दवरूं, सांजे मेरेन जायो पूर्ण फुलताल्यो आनी घे गा… तातूंतल्यान पळे घमघमाट, दरवळ, परमळ आनी सुगंध असो सुट्टालो. नाक आनी जीव तृप्त करून सोडपी. जायांचो हो वास जाय जायसो. जॅस्मीनचो परफ्यूम वा सेंट कितलोय मार, ताका म्हाड्डोळच्या जायांच्या परमळाची सर ना. म्हाड्डोळच्या जायांची पुजा होवूय एक मोटो अणभव. म्हाड्डोळा देवी म्हाळशेच्या देवळांत जायांची पुजा जाता ती भव्य. दिव्य. दिव्य म्हणजे ती जायांची पुजा सुरू कित्याक जाली ताचे फाटल्यान आंगार कांटो हाडपी इतिहासाचीं पानां सामकार येता.
1913 वर्सा गोंयांत एक व्हड साथ आयली. वचत थंय लोक दुयेंत पडपाक लागले. तेन्नाच जायांचो हंगाम आशिल्लो. पूण जायो विकपी फुलकार आनी जायो विकत्यो घेवपी गिरायकांय दुयेंत जाल्लीं. तेन्ना फुलकार समाजांतल्या जाणटेल्यांनी म्हाळशेक गाराणें घालें, ‘दर वर्सा एक दीस सगळीं जायांचीं फुलां आमी तुका ओंपतात आनी तुजी पुजा बांदतात, पूण ही हावळ पयस कर.’ उपरांत तांणी ही पुजा बांदली. अशें सांगतात की पुजा बांदतकच, ती धाम रोखडीच कमी जायत गेली. तेन्ना सावन एक वर्स लेगीत खंड पडूंक दिना आसतना म्हाड्डोळचो फुलकार समाज ही पुजा भक्तिभावान शरणागत भावनेन बांदता.
भाद्रपद म्हयन्यांत सप्तमी तिथीक ही जायांची पुजा बांदतात. त्या दिसा मल्हार देवाची पुजा करतात आनी उपरांत ताची वाजत-गाजत मिरवणूक काडटात. सांजवेळा म्हाळशे देवळाच्या सभामंडपांत सत्यनारायणाची म्हापुजा बांदतात. हे पुजेचें खाशेलेपण म्हणल्यार ह्या सत्यनारायणाचें म्हापुजेक दर वर्सा देवांक बसोवपा खातीर वेगवेगळ्या वाहनांची आरास करतात. देखीक – सिंहासन, मयुरासन, नौकावाहन (सांगड), पुश्पक विमान, शेषासन, विजयरथ, मखर आदी. देवळा कडलो वाठार, रस्तो, देवूळ, सभामंडप, गर्भकूड, म्हाळशेचे पुजेची मूर्त हो सगळो वाठार जायांच्या हारांनी, पोडांनी, अब्दागिरांनी, तुऱ्यांनी सजयतात.
जायां पुजेचें आनीक एक खाशेलेपण म्हणल्यार नामनेच्या गायकाची वा गायिकेची गाण्याची मैफल. कितल्याशाच म्हान गायकांच्यो मैफिली आमी भुरगेपणांत जायां पुजे निमतान आयकल्यो. सबंद वाठार आनी आसमंत जायांच्या घमघमाटांत बुडिल्लो आसतना ह्या भक्तीरसमय वातावरणांत उजवातीच्या धुंवरे वांगडा उफेत येवपी ते स्वर आयकप हो रसिकां खातीर एक अणभव थारता. फुलकार दोन दीस जायो विकनात. सुमार धा लाखां वयर ह्यो जायो, फुलकार समाज देवीक अर्पण करता अशें सांगतात. केदी भक्तीरुपी भावना… केदी समर्पीत वृती..
म्हाड्डोळा ‘जायांचे पोड’ म्हणटात. बोरयेचीं फुलकारां ‘जायांचे पट’ म्हणटात. आनीक कांय गांवांनी ‘जायांचे सर’ म्हणटात. सर हें उतर वळेसर उतरा वयल्यान आयलां आसूं येता.
म्हाड्डोळ आनी सरभोंवतणच्या वाड्यांनी जायांचे मळे फुलोवपी सुमार साठ कुटुंबां आसात. त्या वेवसायांत हे घराबे रमतात. कुटुंबांतले सगळे वांगडी फांतोडेर वचून जायो खुडून हाडटात. पावसाळी जुलय ते सप्टेंबर मेरेन हो जायांचो हंगाम. सण व्रतांनी भरिल्ल्या श्रावण म्हयन्यांत जायांच्या हंगामाक भार येता. तेन्ना जायांक अदीक मागणी आसता. म्हाड्डोळच्या कांय कुटुंबांनी तिसरी, चवथी पिळगी ह्या वेवसायांत आसा. कांय तरणाटे पणजे, म्हापश्यां आनी हेर सुवातांनी लेगीत जायो विकपाक वतात. हो पारंपारीक वेवसाय खुबूच आदलो.
भुरगेपणा सावन मायेमोगान वेवसायांत रमिल्ले फुलकार पळेले.
दिसता म्हाका –
जाये वरी जावचें.
जाय केन्नाच चिंतिना, आपूण कितलें जगतली, कित्याक जगप तें…
जाय सगळ्यांक जाय आसता. ती फुलत रावता. फक्त आनंद दिवपाक. सगळ्यांक.
दिसता म्हाका जाये कडल्यान हांवें हें शिकचें!
मुकेश थळी
फोंडे
खिणाखिणाक ताज्यो घडणुको आनी तुमचे कडेन संबंदीत दरेक खबर मेळयात एका क्लिकाचेर! फेसबूक, ट्विटराचेर आमकां फॉलो करात आनी व्हाट्सएप सबस्क्रायब करपाक विसरूं नाकात.
