जागोराक अकादमीची गरज आसा

भांगरभूंय | प्रतिनिधी

आतां जागोर समाज कृतीची वाट पळयता- जागोराचो सराव करपाक, अभ्यास करपाक, नोंद करपाक आनी मान दिवपाक मेळपी सुवातेर.

जागोर ही नवी परंपरा न्हय. गोंयात कितल्याशाच शेंकड्या सावन अस्तित्वांत आशिल्ली ही एक जिवी सांस्कृतीक पद्दत. बऱ्याच काळा पयलीं जागोर लोकांच्या आवाजांत, रातच्या वेळार सादरीकरणांत, मांडार आनी गांवांच्या सामुहीक यादींनी रावतालो. कलाकारांनी पिळग्यांनी ही परंपरा भक्ती आनी शिस्तबद्धपणान मुखार व्हेल्या, कीर्त वा इनामाची अपेक्षा करिनासतना. तरी लेगीत खोल मुळां आनी लांब इतिहास आसून लेगीत जागोराक आयज एक व्हडले दुबळेपण आसा ते म्हणल्यार तीं पुस्तकां, पेपर आनी अधिकृत नोंदी भायर अस्तित्वांत आसा.
तेराव्या गोंय जागोर महोत्सवाच्या येसस्वी आयोजना उपरांत ही वास्तवताय आनीक स्पश्ट जाली. समाजाक जागोराची खोलाय, पिराय आनी म्हत्व कळ्ळें. मंचाचेर आशिल्ल्या फुडाऱ्यांनी जागोर अकादमीची गरज आसा अशें उक्तेपणान सांगलें. आदी अकादमी स्थापन करपा खातीर मानादीक मुख्यमंत्र्यान लेगीत पुराय मजत आनी आदार दिवपाचें आश्वासन दिल्लें तेन्ना जागोर समाजाक आशा आनी मानाची भावना जाल्ली. हीं विधानां खोलायेन म्हत्वाचीं आशिल्लीं, कारण शेंकड्यांनी वर्सां जागोर बरयिल्ली मान्यताय, औपचारीक दस्तावेजीकरण वा संस्थांचें संरक्षण नासतना जियेलां.
जागोर ही सदांच तोंडी परंपरा आशिल्ली आनी आतां लेगीत आसा. ताच्यो कथा, गीत, संवाद, ताल, विधी आयकून, निरिक्षण करून आनी सराव करून जाण्ट्या कडच्यान भुरग्यां कडेन पावतात. पाठ्यपुस्तकां अस्तित्वांत नात. खंयचोच बरयिल्लो अभ्यासक्रम शिकपाक मार्गदर्शन करिना. सगलें यादींनी जियेता. हे पद्दतीन जागोराची शुद्धताय आनी भावनीक बळगें तिगून उरलां, पूण ताका लागून परंपराय नाजूक जाल्या. आपलें गिन्यान पुरायपणान हस्तांतरीत करिनासतना जाणकार जाण्टो संवसाराक अंतरलो जाल्यार जागोराचो एक भाग सदां खातीर ना जाता. हें कल्पनाशक्त न्हय तर जायत्या गांवांनी पयलींच शांतपणान घडटा. पुस्तकांनी आनी अधिकृत नोंदींनी जागोर नाशिल्ल्याचो आनीक एक गंभीर परिणाम जाता- ताका लागून ही परंपरा धोरण निर्माते, संशोधक आनी शिक्षणीक वेवस्थेक अदृश्य उरता. जें बरयिल्लें ना तें चड करून अस्तित्वांत नाशिल्ल्या वरी वागयतात. जागोर शेंकड्यांनी वर्सां पोरणो आसूं येता, पूण दस्तावेजीकरण नासतना सांस्कृतीक, शिक्षणीक अभ्यास आनी दीर्घकालीन नियोजनांत आपली सुवात सोदपाक ताका खूब कश्ट पडटा. जागोर अकादमीची बेगोबेग गरज जावपाचें मुखेल कारण- जागोर बदलप न्हय, पूण उशीर जावचे पयलींच रेकॉर्ड करप.
आयच्या संवसारांत जागोराक अभिमानान उबो रावपाची तांक आसा हें तेराव्या गोंय जागोर महोत्सवांतल्यान स्पश्टपणान दिसून आयलें. ताच्या कथा आनी भावनां कडेन प्रेक्षकांचो खोलायेन संबंद आशिल्लो. तरणाटे जिज्ञासेन आनी आदरान पळयत रावले. फुडाऱ्यांनी ताचें संस्कृतीक मोल भौशीकपणान वळखलें. हो खीण आतां बुद्धीन वापरपाक जाय. एक अकादमी ही सुवात जावंक शकता जंय जागोर निमाणें बरयिल्ल्या इतिहासांत प्रवेश करता- जंय ताच्यो कथा दस्तावेजीकरण करतात, ताचीं गितां रेकॉर्ड करतात आनी ताच्या सादरीकरण शैलींचो बारीकसाणेन अभ्यास करतात आनी सांबाळटात.
जागोर अकादमीची गरज आसा, कारण जागोर हो कामगिरी परस चड गिन्यान. थळावो इतिहास, गांवची जीण, समजुती पद्दत, समाजीक मुल्यां आनी मनशाच्यो भावना हांचे विशीं म्हायती तातूंत व्हरतात. हीं हेर खंयच बरयिल्लीं नात. दस्तावेजीकरण नासतना हें गिन्यान कांय व्यक्तीं भितर बंद उरता. एक अकादमी वरिश्ठ कलाकारां वांगडा साद्या भाशेंत जागोर सामुग्री बरोवपाक, नोंद करपाक आनी संग्रहीत करपाक वावुरूंक शकता, परंपरीक अभिव्यक्तींचो आदर करून फुडल्या पिळग्यां खातीर संदर्भ साहित्य तयार करूंक शकता.
आनीक एक म्हत्वाचें कारण म्हणल्यार तरणाट्या पिळगेचो फुडार. आयचे तरणाटे अशा संवसारांत रावतात, जंय शिकप चड करून पुस्तकां, डिजिटल प्लॅटफॉर्म आनी संरचीत प्रणालींतल्यान मेळटा. जेन्ना जागोरा कडेन बरयिल्ली सामग्री ना, नोंद केल्ले संदर्भ नात आनी संस्थांचो फाटबळ ना तेन्ना तरणाट्या शिकपी लोकांक गंभीरतायेन प्रतिबध्द जावप कठीण जाता. पालकांक स्थिरतायेचो हुस्को आसता. विद्यार्थ्यांक मान्यतायेचो हुस्को आसता. जागोराक ताची परंपरीकता तशीच दवरून एक औपचारीक रचणूक दिवन एक अकादमी ही अंतर भरूंक शकता.
महोत्सवाच्या वेळार जागोर अकादेमी विशीं फुडारी उलयतना जागोर समाजाक खरी खोस जाणवली. कारण तांकां ताचो खरो अर्थ कितें तो समजलो. ताचो अर्थ जागोराक निमाणे फक्त उत्सवा खातीर मनरिजवण न्हय तर सांबाळपा सारकें गिन्यान मानतले. ताचो अर्थ जाण्ट्यांक शिक्षक आनी गिन्यान धारक म्हणून मान मेळटलो. ताचो अर्थ फुडल्या पिळग्यांक कितें तरी संदर्भ दितलें- फक्त यादीं न्हय, पूण नोंद जाल्लो इतिहास. राजकी फुडाऱ्यांनी, परत परत दिल्लें आश्वासन आशे वांगडाच जापसालदारकी हाडटा. मंचा वयल्यान उलयिल्ल्या उतरांनी अपेक्षा निर्माण जाल्यात.
आतां जागोर समाज कृतीची वाट पळयता- जागोराचो सराव करपाक, अभ्यास करपाक, नोंद करपाक आनी मान दिवपाक मेळपी सुवातेर. ही अकादमी स्वता जागोर कलाकारांच्या मार्गदर्शनान जावपाक जाय, कारण तेच हे परंपरेचे खरे वाचनालय. शेंकड्यांनी वर्सां पोरण्या जागोर परंपरेची राखण आनी चालना दिवपा खातीर गोवा जागोर असोसिएशन सतत आपले परीन यत्न करीत आयल्या, वेळोवेळ. जागोर महोत्सव घडोवन हाडप, कार्यशाळा, कलाकारां मदीं संवाद सादप, जागृताय कार्यावळी अशा समर्पीत यत्नांतल्यान वेगळ्यावेगळ्या प्रदेशांतल्या जागोर कलाकारांक एकाच पाख्यां खाला हाडून तांकां सामुहीक आवाज दिवपाचो वावर संघटणेन केला. सादरीकरणा भायर फुडल्या पिळग्यां खातीर जागोराची राखण करपाचो प्रस्न संघटणेन सेगीत मांडला आनी जागोर अकादमीची थापणूक करपाचो खर प्रयत्न केला. संस्कृतीक संस्था, विद्वान, सरकारी प्रतिनिधीं कडेन संबंदीत जावन गोवा जागोर संघटणेन दस्तावेजीकरण, संरचीत शिकप, संस्थांच्या आदाराची गरज उजवाडाक हाडपाक म्हत्वाची भुमिका साकारल्या.
निमाणें सांगपाचें जाल्यार जागोर शेंकड्यांनी वर्सां पुस्तकां, कागदपत्रां वा अधिकृत आदार नासतना जियेला- पूण आतां फक्त जिवीत उरप पुरो जायना. नेटान बदलपी संवसारांत जें नोंद जावंक ना तें विसरपाचो धोको आसता. तेराव्या गोंय जागोर महोत्सवाच्या यशाक लागून जागोराक एक बळिश्ट आवाज मेळ्ळा. कलाकारांची वाडिल्ली मागणी आनी फुडाऱ्यांचो, लोकांचो तेंको पळयल्यार वेळ योग्य आसा हें स्पश्ट जाता. जागोर अकादमी स्थापन करप म्हणल्यार जागोराची राखण करपाची गजाल. शेंकड्यांनी वर्सां पोरणे जिवे परंपरेक निमाणें बरयिल्ल्या इतिहासांत आपली योग्य सुवात मेळची हाची खात्री करप, तेच बरोबर फुडल्या पिळग्यांनी मांडार, माचयेर आनी लोकांच्या काळजांत जियेवप.
(लेखक लोककलाकार आसात.)

मनोज कुंकळ्येंकार
9764215365