च्या

भांगरभूंय | प्रतिनिधी

सकाळीं उठून च्या घेना जाल्यार दीस सुरू जाल्ले वरी दिसचना. पुराय संवसारांत च्यायेचे शौकीन कोटींनी आसात. ताचीय सुरवात एक कप च्यायेनूच जाता. बाजारांत गेल्यार 10 रुपयांक मेळपी च्याये विशीं आयज आगळ्यो गजालींची म्हायती घेवया.
च्यायेचो सोद सगळ्यांत पयलीं चीनांत लागलो, हें खूब जाणांक खबर आसतलेंच. शीन नुंग नांवाच्या राजाच्या हून उदकाच्या कपांत नजरचुकीन च्यायेचें सुकिल्लें पान पडलें आनी त्या उदकाचो रंग बदल्लो. राजान त्या उदकाची रूच घेतली तेन्ना ताका ती खुबूच आवडली आनी तातूंतल्यान च्यायेचो सोद लागलो. आयज उदका उपरांत सगळ्यांत चड पेय खंयचे पितात जाल्यार ती च्या. सुरवेक हें पेय फकत शिंयाच्या दिसांनी वखद म्हूण घेताले, पूण सद्दां च्या पियेवपाची प्रथा सगळ्यांत पयलीं भारतांत 1835 सावन सुरू जाली अशें सांगतात.
आयज संवसारांत 1500 तरांच्यो च्या उपलब्ध आसात. मात काळी, धवी, हळडुवी आनी पाचवी हे च्यायेचे प्रकार प्राचीन मानतात. च्या हें इराण आनी अफगाणिस्तानाचें राष्ट्रीय पेय आसा. इंग्लंडाचे लोक सद्दां 16 कोटी कप च्या पियेतात, म्हणल्यार वर्साक 60 हजार अब्ज कप. संवसारांत जो च्यायेचो पिठो वापरतात तातूंत च्यायेच्या काळ्या पिठाचें प्रमाण 75 टक्के आसा. भारतांत आसाम हें च्या उत्पादन करपी म्हत्वाचें राज्य. मात च्यायेचें सगळ्यांत चड उत्पादन चीन आनी ताच्या फाटाफाट भारतांत जाता.
अमेरिकेंत विकतात त्या ते च्यायेंत 85 टक्के आयस टीची विक्री जाता. तुर्की लोक सद्दां 10 कप च्या पियेतात. च्या अंटीऑक्सिडंड आसा, ताका लागून लांब आयुश्य मेळटा, अशें कांय जाण मानतात. रित्या पोटाचेर काळी च्या घेतल्यार पित्ताचो त्रास जावपाक शकता. चड उकडून च्या पियेली जाल्यार अल्सराचो धोको आसता. ऑस्ट्रेलियेंत हालींच जाल्ल्या संशोधनांत च्या पियेल्यार हाडां घटमूट जातात, अशें दिसून आयलां.
टी बॅगाचो सोद चुकून लागलो. अमेरिकन वेपारी थॉमस सुलीवन हाणें च्यायेचें सॅम्पल रेशमी कपड्यांत बांदून गिरायकाक दिलें आनी ताणें तें कपड्या सयत ती बॅग उदकांत घातली. तेन्ना सुलीवनान ताचे पसून प्रेरणा घेवन टी बॅगां विकपाक सुरवात केली. च्यायेंतलें एल थेनायन हें द्रव्य मेंदवाची शक्त वाडयता. ताण उणो करता आनी बुद्दी विकसीत करता. हाका लागून न्हीद पळून वता, अशेंय मानतात.