भांगरभूंय | प्रतिनिधी
चितारी समाज हो गोंयांतल्या पारंपरिक कारागीर समाजाचो एक वांटो, जाका लाकडी कोरीव कामा खातीर आनी ताचेर केल्ल्या ओडलावपी रंगकामा खातीर वळखातात. हो समाज कितल्याशाच पिळग्यां सावन गोंयचे संस्कृतायेंत, धर्मीक परंपरांत आनी दिसपट्ट्या जिवितांत मोलाची भूमिका करीत आयला. तांच्या हातांनी तयार केल्ल्यो वस्तू घरांनी, देवळांनी आनी सणा-परबांनी व्हडा संख्येन वापरतात. लाकूड, कोरीव काम आनी रंग हांचो एक सोबीत संगम तांचे कलेंत पळोवपाक मेळटा.
‘चितारी’ हें उतर मूळ ‘चितारप’ वा ‘चित्र काडप’ ह्या अर्थाच्या उतरा वयल्यान आयलां. हे कारागीर लाकडी वस्तूंवेर सुंदर नक्षी, चित्रां आनी रंगकाम करतात, देखून तांकां चितारी नांव पडलां. हो समाज भारतीय विश्वकर्मा परंपरेचो वांटो मानतात, जे पारंपरिक रितीन सुतारकाम, धातूकाम आनी शिल्पकलेंत हुशार आसतात. कांय इतिहासकारांच्या मतान, चितारी समाजाचे पूर्वज कर्नाटक वाठारांतल्यान गोंयांत आयले आनी हांगाच स्थायिक जाले. आयज लेगीत कुंकळ्ळी वाठारांतल्या देमाणी वाड्यार कितलींशींच कुंटुबां आपली ही पारंपरिक कला जपता.
चितारी कारागीर वेगवेगळ्या प्रकारच्यो लाकडी वस्तू तयार करतात आनी हें सगळें काम हातांनी!! हातूंत कसल्याच आधुनिक यंत्रांचो वापर करिनासतना साद्या पारंपरिक आवतांच्या आदारान वस्तू घडयतात. तांच्या कामांत लाकडी खेळणीं, पूजे खातीर वापरपाचें पाट, देवघर (देवारे), भुरग्यांचे पाळणे, देवळांतले रथ, पालख्यो, चौरंग आनी चवथी वेळार लागपी माटोळीचें लाकडी सांगाते हांचो आस्पाव जाता. ह्यो वस्तू फकत उपेगाच्योच न्हय, तर तांकां एक आगळें धर्मीक आनी सांस्कृतिक म्हत्व आसा.
चितारी कलेचें एक खाशेलेंपण म्हणल्यार ताचेर केल्लें ओड लावपी रंगकाम. तांबडो, हळदुवो आनी पाचव्या रंगांचो वापर करून हे कारागीर लाकडी वस्तूंवेर सोबीत नक्षी काडतात. चड करून पोपट (कीर), फुलां, कमळ, भूमितीक आकृत्यो आनी पुराणांतल्या कथांचेर आदारिल्लीं चित्रां तांचे कलेत दिसतात. विशेश करून, पाटाचेर दोन पोपट आनी मदल्यान फूल काडपाची पद्दत गोंयांत खूब फामाद आसा. पुर्विल्ल्या काळांत सैमीक रंग आनी लाक (lacquer) वापरून ह्यो वस्तू रंगयताले, जाका लागून तांकां एक वेगळीच चकाकी येताली.
गोंयांतल्या धर्मीक उत्सवांत चितारी कारागिरांच्या कलेक व्हड मान आसा. चवथ, शिगमो आनी देवळांतल्या जात्रां वेळार लागपी मखर, पाट, चौरंग आनी माटोळी तयार करण्याचे काम हेच कारागीर करतात. ते भायर देवळांतले रथ आनी हेर धर्मीक वस्तूंची दुरुस्ती करपांतय तांचो मोलाचो वांटो आसता. पूण, आयज आधुनिक काळांत या कले मुखार जायतीं संकश्टां आयल्यांत. बाजारांत मेळपी प्लास्टिकच्यो वस्तू आनी यंत्रांनी तयार केल्लो माल सवाय आशिल्ल्यान पारंपारिक लाकडी वस्तूंची मागणी उणी जाल्या. तशेंच, हें काम कश्टाचें आशिल्ल्यान तरणाटी पिळगी हेर वेवसायांकडे वळ्ळ्या. तरी लेगीत, कांय मोजकीं कुटुंबां आपली ही व्हड परंपरा तिगोवन दवरपाचो यत्न करतात, जाका लागून गोंयचें हें सांस्कृतिक दायज जिवें आसा.
चितारी समाजाचें काम कला, धर्म आनी दैनंदिन जिवीत हांचो लागींचो संबंद दाखयता. लाकूड आनी रंगांच्या आदारान ताणीं गोंयच्या भूतकाळाक वर्तमाना कडेन जोडून दवरलां. या कलेचें जतन करप आनी फुडल्या पिळगे मेरेन ती पावोवप ही काळाची गरज.
मडगांव महारुद्र शिमगोत्सव मंडळाचो हो उपक्रम खरोच तोखणायेचो आसा, कारण अशे तरेचे कार्यक्रम भुरग्यांक आपल्या मुळां कडेन आनी संस्कृताये कडेन जोडून दवरतात. कियांश अमित नायक ह्या ल्हान भुरग्यान “चितारी सुतार” जावन ह्या पारंपरिक वेवसायाची वळख परत एकदां सगळ्यांक करून दिली. चितारी समाजाची लाकडी खेळणीं, रंगीत पाट आनी देवाऱ्याचें कोरीव काम गोंयचे अस्मितेचें एक प्रतीक आसा. जात्रांनी आनी परबांनी चितारी कारागिरांच्या हातांनी घडयिल्ल्या वस्तुंविणें उत्सव पूर्ण जावप कठीण.
पांच वर्सांच्या भुरग्यान चितारी सुताराचो भेस करून हे व्हड कलेची वळख करून दिवप, हें दाखयता की नवी पिळगी अजूनय आपले संस्कृतायेचो आनी पारंपरिक कारागिरीचो अभिमान बाळगून आसा.
सिद्धी अमीत नायक
7820923118
खिणाखिणाक ताज्यो घडणुको आनी तुमचे कडेन संबंदीत दरेक खबर मेळयात एका क्लिकाचेर! फेसबूक, ट्विटराचेर आमकां फॉलो करात आनी व्हाट्सएप सबस्क्रायब करपाक विसरूं नाकात.
