चाराच्यो पत्रावळ्यो आनी रानदुकर

भांगरभूंय | प्रतिनिधी

सोमूचो गांव सैमसोबीत. तेच्या गांवांत कितें ना अशें ना. जामाचीं झाडां, पणस, आंबे, जांबळां, आनीक खूब कितें आसा. रानांत गेल्यार चुन्नां, काण्णां, चिंवरां, कणेरां, चारां, काजूचीं मुठ्ठीं आनी खूब कितें खावपाक मेळटा.
काजूच्या दिसांनी तेका तेंच्या काजूंत मोर दिसतात. तेंचो पिसारो पळोवन तो खूब खोशी जाता. तेफळांचें झाडाक आशिल्ले मोठे मोठे कांटे सदांच तेची नदर ओडून घेतात. झाडा वयलो कांटो काडून तेचो बरो ‘स्टॅम्प’ करपाक मेळटा. तोवूय तो
आपल्या बापाय काडल्यान वा भावा कडल्यान करून घेता आनी शायेन बुडोवन तो कागदाचेर मारता. तेका एक वेगळीच मजा दिसता.
आयज सकाळीं फुडेंच तेची आवय तेका घेवन रानांत वयता. चारांचीं पानां हाडपाक. ह्या चाराच्या पानांची ती पत्रावळी करून विकता. हरशीं पणसाच्या पानांच्योय पत्रावळी करतात, पूण तेका चड वेळ आनी चड पानां लागतात. ते खातीर चाराचीं पानां बऱ्याक पडटा. ह्या पत्रावळींचे पेळे विकत घेवपाक फोंडें, बाणस्तारी, मडगांवच्या बाजारांतले विक्रेते तेच्या गांवांत येतात. जीं जीं बायलां हो उद्योग करतात, तेंकां घरा बशिल्ले कडेन पत्रावळींक गिरायक येता. देखून सोमूची आई फाटल्या कितल्याशाच वर्सां सावन पत्रावळी करता.
सोमूक घेवन रानांत वयतना ती बरोबर खावपाक आनी पिवपाक उदक व्हरता. सोमूचे खातीर ती पिकनीक कशी. आयजूय वाटेर तेका मोर दिसतात, माकड दिसतात, रानांतल्यो कोंबड्यो दिसतात, साळी दिसतात. साळीचे कांटे पळोवन तो आईक विचारता…
‘‘आई, साळीच्या कांट्यांनी कितें आसता गे,’’
‘‘आरे बाबा, तेंच्या फुड्यांत बी वयशीत. त्यो कांटे सोडटात. तोंपतात ते हां… रगत येतलें,’’ आई तेका समजयता.
‘‘हांव वचना गे लागीं… पूण तितूंत आमकां पॅनाची शाय घालपाक मेळटा?,’’ सोमू प्रस्न करता.
‘’हेणें आनीक कोणागेर पळयलें काय साळीच्या कांट्याचें पॅन,’’ सोमूची आई मनांतल्या मनांत उलयता. हय म्हुणत जाल्यार सोमू आपल्याक साळीचो कांटो दी म्हूण फांटीक लागतलो म्हूण ती ओग्गी रावता.
‘‘सांग मुगे आई… साळीच्या कांट्याचें पॅन करपाक मेळटा,’’ सोमू विचारता.
‘‘हांवें तशें पॅन पळोवंक ना रे शाण्यां… हो तो मोर कसो नाचता पळय…’’ आई विशय बदलपाचो यत्न करता.
‘‘श्शे! तूं म्हाका सांगच ना मुगे… आसूं हांव मागीर बाबाक विचारतां… घरा पावतकच,’’ आई सांगना म्हूण सोमू बेजारता.
‘‘हय शाण्यां.. बाबाक विचार हां… बाबाक खबर आसतलेंच,’’ आई तेका समजायता.
रान भोंवता भोंवता सोमूक चार-पांच मोरपिसां मेळटात. तेन्ना तो साळीच्या कांट्याचो विशय विसरता. त्या मोरपिसां वांगडा खेळटा. दनपारच्या कडार त्या मोरपिसांचो रंग तेका आकर्शीत करता.
‘‘आई… असो कोण मारता गे हेंकां हो रंग… आनीक सगळीं मोरपिसां तशाचीं तश्शीं दिसतात मुगे.’’ सोमू आईक विचारता.
‘‘शाण्यां… हें सगळें देवाचें आनी सैमाचें काम.’’ आई तेका सांगता.
‘‘म्हुणल्यार हें मोरपीस लेगीत देवाचें?,’’ सोमू आईक विचारता.
‘‘हय तर… तुवें श्रीकृष्णाचो फोटो पळोवंक ना? तेच्या माथ्याक मोरपीस आसता न्हूरे… मागीर तें देवाचें जालेंना.’’ आई तेका सांगता.
‘‘आमच्या विठोबाच्या कानाक नुस्तें आसता मुगे, मागीर तेंवूंय देवाचेंच तर?’’ सोमू आईक परत प्रस्न करता.
‘‘तुका हांव विठोबाची आनीक त्या नुस्त्यांची काणी रातची न्हिदतना सांगता हां बाबा… आतां आमी हीं चाराचीं पानां काडून बेगीन घरा या.’’ आई तेका सांगता.
सुर्य सारको माथ्यार येयलेलो आसता. सोमूक आनी तेच्या आईक सामकी भूक लागता. तीं दोगांय एका झाडाच्या पोंदा सावळेक बसून सुक्या मिरसांग्याचे चण्टेंत बुडोवन पोळे खातात. चण्टेंत सोमूक आमटाण मेळटा, जीब सोल मेरेन तो ती खाता आनी मागीर तीख लागलें म्हूण हुयेली मारता.
‘‘आरे शाण्यां असो बोवाळ घालूं नाका. आशीक कुशीक जनावरां आसल्यार तीं आमचेर हल्लो करतलीं.’’ सोमूची आई तेका शिटकायता.
‘‘श्शे!!! हांव कितले फावट तुजे वांगडा येयला मुगे, केन्नाच आमकां जनावरां दिसो ना.’’ सोमू सांगता.
‘‘आरे आयज आमी खोल रानांत येयल्यांत. हरशीं आमी आमच्या काजूच्या वयरच काडटालीं न्हू… थंयचीं झाडां मोडोन पडलीं म्हूण आमी हांगां येयल्यांत न्हूरे,’’ सोमूची आई परत तेका समजोवपाचो यत्न करता.
सोमूय मागीर चितता ‘‘हय, आमी पोळे खावपाक बसलेलीं तें झाड हांवें पोरूं पळोवंक नाशिल्लें. अनूच तें पळयलां. म्हूणल्यार आई सांगता तें खरें,’’ सोमू मात्सो सादूर जाता.
पोळे खावन मात्सो विसव घेतले उपरांत सोमूची आई परत चाराचीं पानां काडपाक सुरुवात करता. आतां मेरेन तेंचो अर्दो साक भरलेलो आसता. तो पुराय भरले बगर आई घरा कडेन वचची ना हें सोमूक खबर आसता. ते खातीर आपल्या हातांतलीं मोरपिसां कुशीक दवरून तो आईक चाराचीं पानां काडपाक मदत करता. काडलेलीं पानां तेची आई एकार एक सारकीं दाळटा आनी साक भरून घेता. इतलें करता म्हूणल्यार सुर्य परतीचे वाटेक वयता. रानांतलो उजवाड इल्लो इल्लो कमी जावंक लागता. सोमू आईच्या कुशीक चलता चलता तेंकां मुखार अचकीत रान दुकरांचें कळप दिसता. सोमूची आई पानांनी भरलेलो साक जमनीर उडोवन सोमूक कुशीक ओडटा.
‘‘आगे आई तेंकां कितें भिता गे तूं. ते पॅट्सी आंटील्या घरा कडले दुकर मगे…. कांयच करीनात ते. हांव तेंका पेज घालपाक वयता तेन्ना ते म्हाका कांयच करिना मुगे…’’ सोमू आवयक सांगता.
‘‘ओगी राव रे शाण्यां… ते पॅट्सी आंटील्या घरा कडले दुकर न्हू. ते रानदुकर. हे लोकांचेर हल्लो करतात. ओग्गी राव मात्सो वचोनी तेंकां.’’ आई सोमूक सांगता.
रानांत आनीक दुकर आसतात हें सोमूक पटचना.
‘‘आगे… रानांतल्या दुकरांक धोण कोण घालतलो… तेंच्या पोटाक भूक लागची ना? कितें खातले ते…. पॅट्सी आंटीच तेंकां खावपाक दिता मुगे आई,’’ सोमू परत उलयता.
‘‘आरे शाण्यां ओगी राव रे… ते आमचेर हल्लो करतले.’’ आई सोमूक सांगता सांगता, रानदुकरांचे कळप थंयच्यान वयता. ते कितले दुकर आशिल्ले ते सोमू मेजता, पळयल्यार ते तिसांच्या वयर आसतात.
‘‘आई, पॅट्सी आंटीगेर इतले दुकर ना मुगे… हे खरेंच रानांतले दुकर?’’ सोमू विचारता.
‘‘हय रे सोमू… म्हुणोन आमी तेंकां रानदुकर म्हुणटात. तेंकां पेज बी घालपाक कोण येयना, तेंकां रानांत कितें मेळटा तें खावन ते जगतात.’’ आई सोमूक सांगता.
आयची रानभोंवडी सोमूक नवें जग दाखयता. आपल्यान रानदुकर पळयले म्हूण तो खोशी जाता. घरा पावतकच तो पयलीं पॅट्सी आंटीगेर धांवता.
सोमू धांवत येता तो पळोवन पॅट्सी आंटी विचारता ‘‘आरे सोमू, खोर्शेता कित्याक रे बाबा… कित जालें?’’
‘‘आंटी तुका खबर आसा, तुमगेर दुकर आसा पळय, तश्शे रानांतय दुकर आसतात. आयज म्हाका आनीक आईक ते रानांत मेळ्ळे. आई तेंकां पळोवन भिली. हांव भिवोना हां… हांवें तेंकां पोळे दिले खावपाक,’’ सोमू सांगता, तें पळोवन पॅट्सी आंटी हांसता आनी तेका आपले वेंगेंत घेता.
‘‘यू आर माय ब्रेव बॉय,’’ पॅट्सी आंटी सोमूचो उमो घेता.

संजय बोरकार