भांगरभूंय | प्रतिनिधी
चांद्रयान-3 हे मोहिमेचे 14 जुलय 2023 दिसा येसस्वी उड्डाण जालें. चांद्रयान- 1 मोहिमेत एक ‘यान’ उपगिर्या सारकें चंद्राच्या कक्षेंत घुंवत दवरप असो प्रयोग आशिल्लो. थारयल्या प्रमाणें ही येवजण पुराय झाली. पूण उपरांत चांद्रयान-2 येसस्वी जावपाक पावलें ना. निमण्या टप्प्याचेर लॅण्डर- यानाक ‘सॉफ्ट लॅण्डींग’ करपाक येस आयलें ना. लॅण्डर चंद्राचेर कोसळून पडले. चंद्राचेर सॉफ्ट लॅण्डींग करपाक तांत्रीक अडचणी येतात. विमानांतल्या उडी घेवपाक आमी पॅराशूट वापरतात. पृथ्वी वयल्या वातावरणाक लागून पॅराशूटाचे गतीचेर नियंत्रण उरता. चंद्राचेर तर हवामान ना. तेन्ना अंतरीक्ष प्रवासांत यानाचेर नियंत्रण दवरपाक रॉकेटां बगर हेर यंत्रणा नासता. जशे वयर वचपाक रॉकेट वापरतात तशेंच गती उणे करपाक उरफाट्या दिकेन रॉकेटां (बुश्टर) वापरतात. त्या खातीर अंतरीक्ष प्रवासांत इंधनाचो वाटो चड मोलाचो आसता. यानाच्या वजना परस इंधनाचे वजन लागीं लागीं 400- 500 पटीन चड आसता. त्या खातीर इंधन सांबाळून वापरचे पडटा. इंधनाची बचत करपाक चांद्रयान पृथ्वीभोंवती गोल गोल घुंवून नेटान चंद्राच्या कक्षेत शेवटून वतलें. जशे नुस्ते गरावपी गरेक शिशें लावन गोल गोल नेटान घुंवडावन शेंवटून मारतात, तेच तरेन. ते खातीर चांद्रयानाक 41 दीस लागतले. नासाचें अपोलो यान 4 दिसांनी पावले. ताच्या रॉकेटाची तांक कितलेश पटीन चड आशिल्ली. तरी पृथ्वी वयली एक वस्त चंद्राच्या कक्षेत व्हरून सोडप ही सोंपी गजाल न्हय. तशेंच चंद्राचेर एक यान देंवोवप हें खूब जोखमेचें काम.
चांद्रयान-3 चे 14 जुलयाक येसस्वी उड्डाण करून पयलो टप्पो पार केला. फुडलो प्रवास आसा आनी निमणो टप्पो तर चड म्हत्वाचो आसा. इस्रोच्या विद्वतेचें आनी अणभवाचें कसब दाखोवपाचो हो वेळ. 23 ऑगश्टाक लॅण्डर यान चंद्राचेर देंवोवपाचे आसात. सॉफ्ट लॅण्डींगाचेर जगांतल्या शास्त्रज्ञाचे लक्ष लागून आसा. तरी अमेरिका, रशिया आनी चीन हांचे कडेन बराबरी करपी भारत जगांतले चवथे राष्ट्र आसा.
इस्रोची स्थापना अत्यंत बिकट परिस्थितींतल्यान जाली. 1947 त भारताक स्वातंत्र्य मेळले. पंडित जवाहरलाल नेहरू पयले प्रधानमंत्री जाले. तांणीं आधुनीक विज्ञानीक नदर दवरून भारताच्या विकासाक उर्बा दिली. विज्ञान आनी तंत्रज्ञानांत विकास केले बगर राष्ट्र आत्मनिर्भर करप शक्य ना, हें तांणीं वळखल्लें. ते तेंपा वयले देशप्रेमान प्रेरीत जाल्ले व्हड विज्ञानीक होमी भाभा, विक्रम साराभाई, सतीश धवन, शांती स्वरूप भटनागर अश्या अनेक शास्त्रज्ञांची तांकां साथ मेळली.
1969 त डॉ. विक्रम साराभाईच्या फुडारा खाला भारतीय अंतरीक्ष संशोधन संस्थेची– इस्रो (Indian Space Research Organization- ISRO) ची स्थापना जाली. तरी अंतरीक्ष प्रयोगांक ताचे पयलींच सुरुवात जाल्ली. 1962 त थिरुवनंतपुरमाचे लागींचे थुंबा गांवांत अंतरीक्ष केन्द्र उगडलें. त्या गांवात कसल्योच मुळाव्यो सुविधा नाशिल्ल्यो. एके चर्चींत ऑफिस, बिशपाचे घरांत वर्कशॉप आनी गोठ्यांत उबारली प्रयोगशाळा. सायकल आनी बैल गाडीचेर सामनाची हाड- व्हर करतालें. तशेंच आदाराक हमाल वो कामगार मेळनाशिल्ले. अश्या परिस्थितींतय शास्त्रज्ञांनी इस्रोची उबारणी केली. भारताचे 11 वे राष्ट्रपती डॉ. ए. पी. जे. अब्दुल कलाम ते तेंपार इस्रोचे रॉकेट विभागाचे मुखेली आशिल्ले. तांच्या उतरांनीं सांगपाचे जाल्यार- ‘इस्रोचे येस शास्त्रज्ञांच्या विद्वत्ते इतलेंच ताचे फाटलो त्याग, सहनशिलता, धिटाय आनी चिकाटी अश्या समर्पक भावनेची पावती आसा.’
सुरवेच्या रॉकेटाचे उड्डाणाचे प्रयोगांक इस्रोक बरेंच अपेस आयलें. भारता सारख्या विकसनशील राष्ट्राक व्हड खर्च परवडटलो काय कितें? अश्या तरेन विखारी टिका जावपाक लागली. त्या वेळार डॉ. विक्रम साराभाईन म्हणिल्लें, ‘भारता सारख्या राष्ट्राक अंतरीक्ष शास्त्र परवडटा काय ना हो मुखेल प्रस्न ना. तर ह्या शास्त्रा कडेन आडनदर करप परवडटलें काय ना, हो मुखेल प्रस्न आसा.’ आयज डॉ. साराभाईचे उतरांचे मोल समजून आयलां.
सुरूवेचे अपेस आनी विखारी टिकेक मागून इस्रो शास्त्रज्ञाने आपले मनोधैर्य खालावपाक दिलें ना. आपली मोख पुराय करपाक त्याच नेटाक काम चालू दवरले. तांच्या खर प्रयत्नांतल्यान ‘पीएसएलव्ही’ (PSLV) ह्या रॉकेटाची निर्मिती जाली. पीएसएलव्ही ही रॉकेटां उणें कक्षेच्या उपगिर्यांक वयर थाडपाक उपेगी येतात. ह्या रॉकेटांच्या नावांर अनेक विक्रम आसात. आतां मेरेन 57 उड्डाणां मदीं फकत तीन उड्डाणां वेळार बारीकश्यो आडमेळी निर्माण जाल्यो. तितलेच खत पीएसएलव्हीच्या कारकिर्दीक लागलां. त्या खातीर पीएसएलव्ही विशीं येसाची खात्री जगाक जाल्या. आतां मेरेन 400 परस चड विदेशी उपगिरे अंतरिक्षांत सोडल्यात.
चांद्रयान- 1 च्या उड्डाणा खातीर पीएसएलव्ही रॉकेटाची तांक वाडोवन वापरिल्ली. पूण चांद्रयानाच्या फुडल्या कार्यक्रमा खातीर व्हड वजन व्हरपी आनी अंतरिक्षांत चड वयर वचपी जीएसएलव्ही (GSLV) अश्या चड तांकींच्या रॉकेटांची निर्मिती करपाची तयारी चालूच आशिल्ली. पूण त्या खातीर क्रायोजेनिक हे तंत्र विकसीत करपाची गरज आशिल्ली. ह्या वेळारय इस्रोक खूब आडमेळी आयल्यो. रशियेन अशे इंजिन करपाचें तंत्रज्ञान भारताक दिवपाची कबलात केल्ली. जागतिक निर्बंधांक लागून ताचेर बंधना आयलीं. पूण इस्रोन आपल्या कार्यक्रमांत खंड पडपाक दिलो ना. स्वताच्या विद्वतेची तांक दाखोवपाचे आव्हान स्विकारले. सुरूवेचे खूबशे प्रयोग अपयेसी थारले. 5 जानेवारी 2014 ह्या दिसा इस्रोक क्रायोजेनिक इंजिनाचे येसस्वी उड्डाण करपाक येस आयलें. इस्रो आतां अंतरीक्ष तंत्रज्ञानांत सगल्या तरेन स्वयंपूर्ण जाल्या. जीएसएलव्ही- मार्क 3 ह्या रॉकेटाच्या येसान इस्रोन अनेक आघाड्यांचेर जैत मेळयलां.
चांद्रयान 2 आनी 3 हांच्या उड्डाणा खातीर एलव्हीएम- ३ (LVM) रॉकेटां वापरल्ली. ही जीएसएलव्ही प्रकाराची आसात. 24 सप्टेंबर 2014 हो दीस तर भारताच्या इतिहासांत भांगराचे उतरांनी बरोवपा सारको आसा. ह्या दिसा इस्रोन मंगलयान मोहीम येसस्वी करुन दाखयली. पयल्याच यत्नांत मंगळाचेर स्वारी करपी भारत पयलें राष्ट्र थारलें. फुडाराक भारतीय मनीस अंतरिक्षांत धाडपाची ‘गगनयान’ येवजण फुडें व्हरपाची तयारी चालू आसा. त्या खातीर चांद्रयानाचे सॉफ्ट लॅण्डींग येसस्वी जावप चड गरजेचें आसा.
शास्त्रज्ञांनी आपलें मनोबल घट्ट दवरून धिटायेन अंतरीक्ष कार्यक्रम फुडें व्हेलो म्हणूनच आयज भारत अंतरीक्ष तंत्रज्ञानांन फुडारिल्ले राष्ट्र जावपाक पावलें. चांद्रयान- 3 ची खरी कसवटी 23 ऑगश्टाक आसा. चांद्रयान मोहिमेक येसाची आस्त बागळूया.
विज्ञानदूत श्रीकांत शंभू नागवेंकार
9096512359
खिणाखिणाक ताज्यो घडणुको आनी तुमचे कडेन संबंदीत दरेक खबर मेळयात एका क्लिकाचेर! फेसबूक, ट्विटराचेर आमकां फॉलो करात आनी व्हाट्सएप सबस्क्रायब करपाक विसरूं नाकात.
