चवथ फक्त चार ओळी? आनी नाताल…?

भांगरभूंय | प्रतिनिधी

मात अकस्मात चवथ चार आेळी आनी मिसाक वतात, नाताल दाेन – दाेन पानांचें असाे ‘साक्षात्कार’ काेणाक कसाे कितें जालाे काय? आनी ताेवूय बी काेंकणीच्याच पाठ्य पुस्तका संबंदान? अस्वस्थ करपा सारके प्रस्न हे!…

मुळांत खंयच्याच पुस्ताकांतले खंयचेच पाठ एकमेकां कडेन तुळा करपा खातीर वा तुळा करपा सारके नासतात. दर एका पाठांतली उतरावळ अ ते ज्ञ मेरेनच्या स्वर+ व्यंजनांची आसली, क, का ते ज्ञ , ज्ञा मेरेनच्या बाराखडींची आसली तरी दर एका उतराची प्रकृतीं वेगळी आसता आनी भायल्या रूपा प्रमाण ताची आंतरीक शक्तय विशेश आसता! देखून, दाेन उतरांक, दाेन वाक्यांक, दाेन परिच्छेदांक आनी दाे पाठांक आकाराचें , आनी लांबाय- रुंदायेचें मेजमाप लावपाक फावना ! चवथ आनी मिसाक वतात, नाताल हांची तुळा लेगीत तेच खातीर समा जायना!! साद्या तंत्राचाे विचार केल्यार लेगीत ‘चवथ’मदलीं सगलीं उतरां स्वर+ व्यंजनांची ‘अ’ काराचीं अासात आनी मिसाक वतात, नाताल मदलीं उतरां आकाराची, इकाराची, उकाराचीं, ऊकाराचीं, एकाराचीं, आेकाराचीं, आंकाराचीं आसात. वांगडाच धर्म, भास, प्रांत आदींच्या मळावंयलाे भेदभाव ध्यानात घेनासताना सगळ्या भारतीयांमदीं सुमेळ आनी भावपण वाडीक लावप! आनी ‘आमचे विवीधतायेन भरिल्ले संस्कृतायेच्या गिरेस्त दायजाचाे सन्मान करून ताची राखण करप! ही’ ‘भारतीय नागरिकांची मुळावीं कर्तव्या’ बेस्स बरे रितीन निभायतना संतुळा राखपा खातीर समाजकारणांत आनी भास – साहित्य – संस्कृतीकारणांतूय सगल्या घटकांक सांगताना घेवन वच्चें पडटा, एकमेकांक एकमेकांची वळख घडाेवची पडटा, तांच्या – तांच्या रीत – रिवाजांची, परंपरांची, सणां – परबांची, उत्सव -फेस्तांची वळख घडाेवची पडटा, आनी भुरगेपणासावन पाट्य पुस्तकांनी ते घालून भुरग्यांची मानसिकताय, धर्म, भास, प्रांत आदींच्या मळां वयल्या भेदभावा विरयत अशी ‘निव्वळ’करची पडटा. अर्थात प्रस्नकर्त्याचाे प्रस्न अमुक कित्याक जाय आनी अमुक कित्याक नाका असाे ना, हें हांव जाणा. जाल्यारूय प्रस्नकर्त्यांनी विचारिल्या प्रस्नांच्या संदर्भात फुडें केन्नाय अशेय प्रस्न येवं येतात, म्हूण हाे खुलासाे विस्तारान केला.

खरें म्हणल्यार लेखक समितीच न्हय जाल्यार प्रकल्प संघटक, परिक्षण समिती, मार्गदर्शक शिक्षणतज्ञ, प्रायाेगिक स्वरूपात पयलेचें हें काेंकणी  पाठ्यपुस्तक शिकयिल्लें आनी पुस्तक मानून घेतिल्लें पांच काेंकणी शाळांतले शिक्षक अशे सगलेच शिक्षित, सार्वभाैम देशाचे ‘जबाबदार’नागरीक आनी ‘विद्यार्थ्यांच्या फुडाराचें चितपी’ अशे हितचिंतक आसात आनी तांणी सगल्यांनी विचार करून चर्चा करून, एकमेकांचाे सल्लाे घेवन हे पाठ्यपुस्तक तयार केलां. गाेंयच्या शिक्षण संचालनालयान तें मानून घेतलां, सरकारान ताका मंजुरी दिल्या, फाटल्या 32 वर्सां सावन तें पुस्तक विद्यार्थी शिकतात, शिक्षक तांकां मार्गदर्शन करतात, पालकूय त्या विद्यार्थ्यांक फावाे ती, फावाे तशी मजत करतात. मात अकस्मात चवथ चार आेळी आनी मिसाक वतात, नाताल दाेन – दाेन पानांचें असाे ‘साक्षात्कार’ काेणाक कसाे कितें जालाे काय? आनी ताेवूय बी काेंकणीच्याच पाठ्य पुस्तका संबंदान? अस्वस्थ करपा सारके प्रस्न हे!…

आनीक तशें पळाेवपाक गेल्यार ‘चवथ’चार आेळी दिसली तरी गुणांचे नदरेन ती वेल्या पांवड्याचीच आसा. तांतूत भास, साहित्य, संस्कृताय सगलें आसा. आनी पयलेच्या पाठ्यपुस्तकांत ती ‘एकली’ना. आेळीचाेच हिशाेब मांडपाचाे जाल्यार काेंकणीच्या पयलेच्या पाठ्यपुस्तकांत पर्यावरणाक पाेसवण दिवपी ‘वड’आसा. एक आवय आपल्या भुरग्यांक शाळेंत पावपाक वता, तेन्ना वडा कडेन पळाेवन भुरग्यांक सांगता – पवन , पळय. वड (२ आेळी) आमीय वडाचे विशाळकायेन त्या पाठ्यपुस्तका कडेन पळाेवया. तशें पळयल्यार लक्षांत येतलें, ‘चवथ’फकत चार आेळी घेवन एकली. एकसुरी, एकटुकी ना! सांगतान जात्रेचाे ‘रथ’आसा. ‘रतन, उठ, पवन, उठ, रथ पळय. गणपत रथ आेड. शरद, रथ आेड (५ आेळी) शिगम्याची ‘शबय.’‘शबय शबय. ढम ढम ढम शबय शबय .. थय थय थय… शबय शबय. छन छन छन ‘ (६ आेळी) अशें रितीन गायत नाचत सामकारा येता. देवस्थानांनी नित्यनेमान नबत करपी चाैगुडाे तिनूय पार तुमच्या कानांर सादता. ‘गाैतम, साैरभ, गाैरी, दाैलत, काैशिक, माैसमी येयात. देवूळ सान पूण साेबत.’ हाे वाजता ताे चाैगुडाे…. धरून… सगळा वाठार साेबीत. आमी देवूळ पळाेवया आनी सगळे घरा या. मेरेनेच्याे वट्ट 16 आेळी शांतपणान मनातल्या मनांत जरी तुमी वाचल्याे जाल्यारय एक पवित्र पाठार तुमचे नदरेमुखार उबाेरावतलाे! ताे भितल्या दाेळ्यांनी पळाेवन मन- काळजाक भविल्ली प्रसन्न ताय अणभवया, धन्य जावंया!

मस्त अतिभावनीक जायनासतना खंयच्याय पुस्तकाचे निर्मणे फाटल्यान एक तात्विक विचारधारा आसता, आसूंक जाय हाची शाबूद्द बाळगुंया. आंतरराष्ट्रीय पांपड्यावेली जी. UNICEF (United Nations International Children’s Emergency Fund) ही संस्था भुरग्यांचे हक्क शाबूत दवरपा खातीर आनी तांच्या कल्याणा खातीर वावुरता. ते संस्थेच्या पालवान NCERT (National Council of Educational Research and Training, New Delhi) न प्राथमिक शिक्षणाच्या अभ्यासक्रमाचें नूतनीकरण प्रकल्प २ ही येवजण देशांत सुरू केल्ली आनी ताका धरून गाेंय राज्याच्या त्या वेळावेल्या SIE (State institute of Education)  हे संस्थेन मुळाव्या शाळांच्या पाठ्य पुस्तकांचाे (अभ्यासक्रमा सयत) बेस्स बराे वावर हातांत घेतिल्लाे. त्या संस्थांनी घालून दिल्ले उंचेल्या पांवड्याचे नेम (Norms) पाळून SIE न शिक्षणीक (भाशीक, साहित्यिक, संस्कृतीक) मळावेल्या शिक्षकांक, जाणकाेरांक आनी शिक्षणतज्ञांक घेवन विंगड विंगड समित्याे घडयिल्ल्यो आनी प्रकल्प संघटकांवरवी पुस्तकांचाे वावर करून घेतिल्लाे.

काेंकणीतलें पाठ्यपुस्तक तयार करतना अशे तरेचें मार्गदर्शन लेखक समितीक मेळ्ळा. शिकतल्या भुरग्यांचाे वाठार, वाठारांतल्य्े समाजिक, धर्मिक परंपरा, परबाे फेस्ता, आवयभास, परिसर भासाे, भुरग्यांचाे पिराय गट, तांची मानसिकताय आदिं सगल्यांचाे विचार जाला, ताचेर चर्चा जावन निश्चित निर्णय जाल्यात आनी तांतुतल्यान पुस्तकाची निर्मणी जाल्या.

विशेश म्हणल्यार काेंकणीतलें पयले यत्तेचें पुस्तक देवनागरी लिपयेंत आशिल्ल्यान देवनागरीच्या भासशास्त्रक धरून अ ते ज्ञ मेरेनची स्वर व्यवंजनां आनी क, का ते ज्ञ, ज्ञा मेरेनेच्याे बाराखड्या ेहांच्या क्रमाचें तंत्र सांबाळून त्या त्या विशयाक धरून उतरावळ साेदून काडप, वाक्यरचना करप तशेंच गरज पडल्यार नवीं उतरां घडाेवप, नव्यान वाक्यरचना करप आनी तें करतना तशेंच विशय  – आशयाक धरुन पाठाची भास सादी, साेंपी, सरळ करतनाच ‘हांसत खेळत?’ शिकपाचें तंत्र मंत्रासयत आपणावप अशे तरेची कुशळटाय सादची पडटा. मात्र हाे असाे वावर पयली ते चवथे मेरेनच्या पुस्तकां खातीर देखी हांवें दिल्यात तशोच आनीक दाेन पाठांच्याे देखी दिवंक साेदतां.

‘मिसाक वतात’ मदीं ‘आयज आयतार. सकाळ जाता. घण घण आवाज जाता…’पाय, माय, मिसाक वतात. रिता , इनास मिसाक वतात… फादर वाचप करता. रिता आयकता, इनास आयकता. मन लावन आयकतात. बापाक दिनवास दिसतात. समादान जावन घरा परत वतात. ह्याे आेळी गांभिरतायेना वाचल्याे जाल्यार लक्षांत येता – सादे, साेंपे, सरळ काेंकणी भाशेंतली ल्हान ल्हान आेडलायणी वाक्यां ही मात्र लेखना फाटलाे गंभीर खाेल विचार, लेखनांतली शीस्त, गंभीरताय, सभ्यताय, संस्कृताय काळजांत रिगयतात.! अशें म्हणून ‘मिसाक वतात’ तल्याे १८ आेळी आकड्याच्या हिसबान चड म्हूण चवथ च्या चार आेळीं कडेन तुळा करूंक शकतात. अशें न्हय! तुळा करचीय न्ह्य. गुणात्मक नदरेन ह्या पाठ पुस्तकांतलाे दर एक पाठ त्या काळाक धरून ‘ए’ ग्रेंडीतूच आसा!

16 आेळींच्या ‘नाताल ‘पाठाचेंय तशेंच. नाताल‘खाेशयेचाे दीस, उमेदिचाे दीस’ म्हणपाचें समाजीक वातावरण पाठांत तयार केलां. ‘चवथ’ शिगमाे आदि परबाे उत्सव जशे गाेयाक, गाेंयच्या दर एका समाज घटकाक संवकळीचे आनी आपले दिसतात तसाेच नाताल दर एका समाज घटकाक संवकळीचें आनी आपलें दिसता. तसाेच नाताल. नातलां म्हूणय ताका वळखतात. पवन, रतन, उदय, हसन हे सालूचे आमीग /इश्ट सालूगेर वतात. तेन्नाच्या माय, सरबत हाड. आनी इवन, उदयाक नेवरी दी. ह्या दाेन आेळीतल्यान गाेंयच्या परबांच्या खाणां जेवणांचे सारकेंपणा/ सामान्यपणा सिद्ध जाता. सालून धाकटुलाे गोठाे केला. बाळक जेजूक तणार दवरला. त्या वाक्यांतल्यान भुरग्याक नाताल हाे जेजूचाे जल्मदीस कळटाच, सांगातानून पेल्याचाे माेग करात. असाे माेगाचाे संदेश संवसाराक दिवपी शांतीदूत येशू ख्रिस्ताचे सामान्य भुरगेंपण भुरग्यांच्या काळजां मेरेन पावता! ल्हान जाले म्हान! चाे अर्थ सहजतायेन शिकपाचाे मंत्र विद्यार्थ्यांक हाेलमता!!

खरें म्हणल्यार आतां नवे शिक्षण धाेरण आयलां. 2020 चें हें धाेरण आतां सवकसायेन जायना कित्याक, पावलां मारूंक लागला. ताका पाेसवण दिवपांचे वातावरण. तयार करपाच्या वावराक आरंब जाला. विद्यार्थ्यांचे कुडींचें आनी मनां – काळजांचें आराेग्य घटमूट करपा सारके साधन सामुग्रीचाे विचार जावपाक लागला. धाेरण समजून घेवपाची – समजावन दिवपाचाे वावर शिक्षणीक क्षेत्र आनी शासन करपाक लागलां. अशा वेळार आमी सगलेच ‘हयकारी’ जावंया. संख्येचाे न्हय जाल्यार गुणांचाे हिशाेब करया, एकमेकांच्या सांगातान सगलेच फुडें वचया…..!

(उत्तरार्ध)

– कमलाकर म्हाळशी