भांगरभूंय | प्रतिनिधी
माटोळे बांदले बगर चवथ जावपाकूच शकना. ‘माटोळी’ हें उतर ‘माटोव’ ह्या उतरा कडेन सामकें लागीं. ‘माटोळी’ ही चौकोनी आकाराची आसता. आदल्या तेंपार कोंड्याच्यो कांबी करून माटोळी करताले. पूण आतां लाकूड वा लोखणाच्या कांबी पसून माटोळी करतात. माटोळी ही चवथीच्या आदल्या दिसा रातची बांदतात, तर कांय जाणां चवथी दिसा सकाळीं.
पयलीं आंब्याचो ताळो आनी नाल्ल बांदतात. तो एक वर्स मेरेन तसोच बांदिल्लो आसतात. मागीर कोकणां, कांगडेलां, माटू कात्रे, कुड्या कात्रे हें रानातले सामान बांदतात. तें चवथीक चार- पांच दीस आसतना हाडून भायर आंगणातल्या म्हेडीच्या केल्याक (केवल्याक) लावन दवरतात वा घराच्या पावळे भायर. चिकू, पेर, तोरिंग, सुपारी, केळी, निरपणस, आमाडें हीं फळांय बांदतात. गांवांतले लोक पयली सावन मिरसांगेचीं कामतां करीत आयला आनी आताय कांय प्रमाणात करतात. कामतांत जें कितें पिकता ते माटोळेक बांदतात. खास करून तवशें, मोगें, चिबड, पडवळ, घोसाळें, भेंणे, मिरसांग, वांयगें, दुदी हीं कामतांतलीं फळां बांदतात. आयज बाजारात हापोल, दाळिंब, सीताफळ, संत्रा, मोसंबी, ड्रेगन फ्रुट मेळटात, तींय बांदतात. ह्या सगळ्यां फळां, भाजयांनी माटोळी गच्च भरता.
ही फळां, भाजयो बांदपाक ‘केवणीचो वायो’ वापरतात. ( केवण हें रानवटी झाड) हाची बडी फोडले उपरांत वायें येतात आनी ते बरें घट आसतात. माटोळेक केवणीच्याच वायाच्यो शीरो (एका वायाचे बारीक कुडके ) करून फळा, नाल्ल, आंब्या ताळो हें सगळे बांदतात. आयज काल आमका हें केवणीचें वायें, केवणीच्यो बडयो आनी माटोळेचें सामान बाजारात विकपाक घेवन बशिल्ले दिसतात.
माटोळी बांदले उपरांत माटोळेच्या वयर ‘शिमटी’ आशिल्ले केळीचें पान दवरतात आनी ताचे वयल्यान केवणीची वायें काडिल्ली बडी दवरतात. ह्या शास्त्र पद्धतीक माटोळी धांपप म्हणटात. उपरांत भायर आंगणांत तुळशी कडेन दोन केवणीच्यो बडयो मारून मागीर ताका एक बडी बांदून माटोळेचें सामान बांदतात. गणपती हाडले उपरांत पयलीं तुळशी कडेन दवरतात आनी मागीर ‘बोगुळ’ (पिंजर, हळद, उदक आनी चुनो घालून तयार करतात) ओवाळून ताका भितर हाडटात. पयली गौरी पूजेक लायतात आनी मागीर गणपती.
ज्या दिसा गणपती पावोवपाचो आसता त्या दिसा रातची आरती जाली म्हणटगीच माटोळेक तांदूळ मारून माटोळेचें थोडे सामान कातरतात. केळी, हापोल, तवशी आनी कोंकणा, कांगडेला, माटू कात्रे, कुड्या कात्रे हेच सगळें कातरतात. हाचें कारण म्हणल्यार गणपती पावोवपाक वता तेन्ना हें कात्रें उदकात सोडपाचें आसतात आनी केळी, हापोल हें पावोवपाक गेल्ले कडेन प्रसाद म्हूण वांटपाचो आसतात. थोडें सामान उरता तें माटोळी मोडपाचे दीस कातरतात. माटोळी ही चवथ जावन पांच दिसा कडेन मोडटात. ते दीस माटोळेक बांदिल्लें सगलें सामान कातरतात. भाजयेचे जे कितें सामान बांदतात तें जेवणाक वापरतात. ते दीस दनपारचें माटोळेचें जेवण आसता.
चवथ देड दिसा खातीर जावं वा पांच, सात, णव, अकरा दिसूय आसतास पूण इतलें कश्ट करून रानांत वचून माटोळेचें सामान हाडप हाचे फाटल्यान कितें तरी कारण आसून जाय. मागीर कळ्ळें चवथीक माटोळी बांदप, पूजप म्हणल्यार सैमाची पूजा करप. श्रावणांत धर्तरमायेक पुरायपणान पांचवो म्हयनो लागता आनी उपरांत चवथ मेरेन सैमांतले पीक आमकां मेळटा. रानांतलीं फुलां, फळां बांदपाची चाल माटोळेच्या निमतान आयली आनी सैमाचें पूजन जालें. चवथीच्या माटोळे निमतान रानांतली सगळीं फळां, फुलां एक दीस तरी एकठांय येतात ही एक बरी गजाल. आमच्या जाण्टेल्यांनी परंपरा घालून दवरल्या. आयज ती बंद पडपाक जायना, शास्त्रशुद्ध पद्धतीन ती तिगोवन दवरपाक जाय.
अशे पद्धतीन चवथीची माटोळी करतात. पयली सावन आयज मेरेन ही परंपरा खास करून गांवांनी पळोवपाक मेळटा. शारांनी अशे तरेची चवथीची माटोळी सहसा पळोवपाक मेळचीना.
कृपेश कुशाली गांवकार
7775923305
खिणाखिणाक ताज्यो घडणुको आनी तुमचे कडेन संबंदीत दरेक खबर मेळयात एका क्लिकाचेर! फेसबूक, ट्विटराचेर आमकां फॉलो करात आनी व्हाट्सएप सबस्क्रायब करपाक विसरूं नाकात.
