भांगरभूंय | प्रतिनिधी
बापूय जर आवय कडेन आदरान उलयता, तिच्या मताक म्हत्व दिता, तर भुरगो तेंच शिकता आनी तशेंच वागता. हेच खरे संस्कार.
आयच्या आधुनिक, डिजिटल आनी वेगवान युगांत समाज जायत्या गजालींनी उदरगत करता. शिक्षण, तंत्रगिन्यान, विज्ञान, अर्थवेवस्था सगळ्याच मळांनी झटपट बदल घडत आसात. पूण हे उदरगती वांगडाच कांय गंभीर सामाजीक प्रस्न आनीकय कठीण जायत चलल्यात. बायलांचेर जावपी अन्याय, सतावणूक, असमान वागणूक, सुरक्षेचो उणाव आनी मानसिकतेंतली विशमताय हे प्रस्न आयजूय आमच्या समाजा मुखार उबे आसात. ह्या सगळ्या समस्यांचेर चर्चा करतना चड करून लक्ष फकत चलयांच्या वागणुकीचेर, तांच्या न्हेसपाचेर, तांच्या मर्यादांचेर आनी जबाबदार्यांचेर दवरलें वता. पूण एक सामको म्हत्वाचो प्रस्न दुर्लक्षित उरता आमी चल्यांक कितें शिकयतात?
समाज घडयतना जबाबदारी फकत चलयांचेरच उडोवप ही एक मोठी चूक. कारण समाजांत वावरपी, निर्णय घेवपी, सत्ता गाजोवपी आनी वातावरण तयार करपी घटक प्रामुख्यान दोगूय बायल आनी दादलो आसात. देखून चल्यांकूय ल्हानपणा सावन बरे संस्कार, शिस्त, बायलां विशीं आदर, संमतीचें म्हत्व आनी समानतेची शिकवण दिवप सामकें गरजेचें. ही फकत आधुनिक विचारसरणी न्हय, तर आमच्या सनातन संस्कृतीचो मूळ आत्मो.
सनातन धर्मांत बायलेक सदांच खूब उंचेली सुवात दिल्या. मनुस्मृतींतलें नामनेचें वचन “यत्र नार्यस्तु पूज्यन्ते रमन्ते तत्र देवताः” बायलेच्या सन्मानाचें म्हत्व सांगता. जंय बायलांचो सन्मान जाता, थंय देवांचो वास आसता हाचो अर्थ असो की बायलेचो आदर करप हें एक नैतिक कर्तव्य आनीक समाजाचे उदरगतीचो तो बुन्याद जावन आसा.
सनातन संस्कारां प्रमाण आवयक “मातृदेवो भव” अशें मानतात. आवय म्हणल्यार फकत जल्म दिवपी व्यक्ती न्हय, तर ती संस्कारांची पयली शाळा आसता. तिच्या वागण्यांतल्यान, उतरांतल्यान आनी कश्टांतल्यान भुरग्यांचें व्यक्तिमत्त्व घडटा. जर भुरग्यान ल्हानपणा सावन आवयचो सन्मान जाताना पळयलो, तर ताच्या मनांत बायले विशीं आदराची भावना सैमीक रितीन रुजता. हाचे उरफाटें, जर घरांत आवयचो अपमान, दुर्लक्ष जायत जाल्यार, तेच वायट संस्कार भुरग्यांच्या मनाचेर नकळत जातात.
सनातन धर्मांत बायल फकत पूजनीय न्हय, तर ती शक्तीचें रूप मानल्या. दुर्गा, लक्ष्मी, सरस्वती ह्यो देवी फकत धर्मीक प्रतीकं न्हय, तर बायलेच्या विंगड विंगड रूपांचें दर्शन घडयतात. दुर्गा म्हणल्यार शौर्य आनी राखण, लक्ष्मी म्हणल्यार गिरेस्तकाय आनी व्यवस्थापन, तर सरस्वती म्हणल्यार ज्ञान आनी विवेक. भुरग्यांक ह्या देवींच्यो काणयो सांगतना बायल ही दुबळी नासून ती सक्षम, निर्णय घेवपी आनी सामर्थ्यशाली आसा, हें स्पश्टपणान समजावप गरजेचें आसा. ही शिकवण भुरग्या खातीर चड महत्त्वाची आसा, कारण समाजांत अजूनय बायलेक उणी लेखपाची मानसिकता दिसता.
आमी खुबदां असो गैरसमज करतात की बायल- दादलो समानतेची संकल्पना आर्विल्ल्या काळांतली आसा. पूण खरें पळयल्यार, वैदिक काळांत बायलांक शिक्षण, वादविवाद आनी धर्मीक विधींनी पुरायपणान वांटो घेवपाचो अधिकार आशिल्लो. गार्गी आनी मैत्रेयी सारक्यो विदुषी ऋशीं वांगडा तत्वज्ञानाचेर चर्चा करताल्यो. यज्ञांत बायले बगर कसलेच धर्मीक कार्य पूर्ण जायना, ही संकल्पना संवसारांत बायलेचें म्हत्व स्पश्ट करता.
इतिहासांतल्यो अहिल्याबाई होळकर, झांशीची राणी लक्ष्मीबाई सारख्यो बायलो फकत शौर्याच्योच न्हय, तर कुशल प्रशासनाच्यो आनी फुडारपणाच्यो प्रतीक आसात. असल्या उदाहरणांतल्यान भुरग्यांक हें शिकोवंक जाय की बायल ही फकत राखणेची गरज आशिल्ली व्यक्ती न्हय, तर स्वताची राखण आनी फुडारपण करूंक शकपी एक सक्षम व्यक्ती आसा.
भुरग्यांचे पयले शिक्षक म्हणल्यार तांचे आवय-बापूय आनी घरांतलीं जाण्टीं मनशां. भुरगीं जें पळयतात, तेंच शिकतात. देखून भुरग्यांचेर बरे संस्कार करूंक जाय आसत जाल्यार फकत उपदेश करून उपकारना; स्वताचे वागणूक आदर्श आसप गरजेचें आसा. बापूय जर आवय कडेन आदरान उलयता, तिच्या मताक म्हत्व दिता, तर भुरगो तेंच शिकता आनी तशेंच वागता. हेच खरे संस्कार.
घरांतल्या कामां बाबतीत समानतेचो धडो दिवप खुब गरजेचें. रांदप, नितळसाण, आयदनां घासप, कपडे धुवप ही कामां फकत बायलेचींच आसात, हो समज ल्हानपणा सावन मोडून उडोवंक जाय. जेन्ना चलो घरांतल्या कामांनी वांटो घेता, तेन्ना ताका कळटा की आवय वा भयण दिसाचें कितले कश्ट करतात. ह्या अणभवांतल्यान बायलेच्या श्रमा विशीं आदर निर्माण जाता. समानतेची सुरवात घरांतल्यान जाली, तर समाजांत ती सहज रुजता.
आजुनूय समाजांत चलयांकच चड शिटकावण्यो दितात. सावध रावात, रातीची भायर वचूं नाकात, योग्य कपडे घालात, शांत रावात. पूण चल्यांक कितले फावटीं सांगतात की जबाबदारीन वागात, मुखार आशिल्ल्या मनशाच्यो मर्यादा वळखात, सहमतीचो आदर करात? हीच मानसिकतेंतली विषमताय जायत्या समस्यांचें मूळ आसा.
चले भुरग्यांक ल्हानपणा सावन हें शिकोवंक जाय की बायल ही एक व्यक्ती आसा, वस्त न्हय; तिच्या भावना, मत आनी निर्णयांचो आदर करप ही आपली जबाबदारी आसा. सहमती म्हणल्यार कितें, कोणाचेय इत्से आड कांय करप कशें चुकीचें आसा, हें योग्य पिरायेर, योग्य भाशेंत समजावन सांगप खूब गरजेचें आसा. ह्या विशयांचेर ओगी रावप म्हणल्यार संकश्टांक आपोवणें दिवपा सारखें आसा.
बाललैंगिक अत्याचार ही एक खूब गंभीर समाजीक समस्या. तिचेर उपाय म्हणून फकत कायदे पुरेसे नात; संस्कार आनी जागरूकताय तितकीच म्हत्वाची आसा. भुरग्यांक “गुड टच” आनी “बॅड टच” मदलो फरक समजावन सांगप, ‘ना’ म्हणपाची धिटाय दिवप, आनी कोणाचेर विस्वास दवरचो हें शिकोवप ही पालकांची जबाबदारी. हें शिक्षण चलयांच्या बरोबरच चल्यांकय दिवंक जाय.
बायलांचेर जावपी छळवणूक फक्त घरा पुरतीच मर्यादीत ना; ती कामाच्या सुवातेर आनी जाहीर सुवातांनीय जाता. हाचेर उपाय म्हणून कायदे आसात—POSH Act, POCSO Act—पुण कायद्यां परस मानसिकतेत बदल जावप चड गरजेचें. ती बदलपाची आसत जाल्यार, भुरग्यांचेरूच योग्य संस्कार करचे पडटले.
आवय-बापायन, समाजान आनी सरकारान एकठांय येवन प्रयत्न केल्ल्या बगर हो बदल शक्य ना. सरकारान कडक कायदे आनी तांची अंमलबजावणी करची, समाजान गप्प बसून न रावता अन्याया आड आवाज उठोवचो, पूण कुटुंबान दिल्ले संस्कारूच सगळ्यांत प्रभावी थारतात.
सनातन संस्कार म्हणजे फक्त पूजा- अर्चा, सण- उत्सव वा धर्मीक विधी न्हय. सनातन संस्कार म्हणजे माणुसकी, दया, समानता, कृतज्ञता आनी आदर. अस्तुरेचो सन्मान हो सनातन धर्माचो आत्मो आसा. जर आमी तो फक्त उतरांनीच मर्यादित दवरलो आनी करणेंत हाडलो ना, तर संस्कृतायेचो अर्थच इबाडता.
आज समाजाक खऱ्या अर्थान सुधारीत, सुसंस्कृत आनी समानतेचेर आदारिल्लो करपाचो आसत, तर प्रस्न असो आसपाक जायना की ‘चलयांनी (धुवांनी) कितें करचें?’, तर प्रस्न असो आसपाक जाय की ‘आमी आमच्या चल्यांक (पुतांक) कितें शिकयतात?’ चल्यांक भुरगेपणा सावनूच बरें संस्कार, अस्तुरीं विशीं आदर, समानतेची जाणविकाय आनी जापसालदारकी शिकयली, तरच अस्तुरींक खऱ्या अर्थान सन्मान, सुरक्षा आनी समान संद मेळूंक शकता. देखूनच, चल्यांकूय संस्कार जायच हेंच एक घटमुट, बळिश्ट आनी सुसंस्कृत समाज घडोवपाचें खरें सूत्र.
प्रमिला प्रसाद फळ देसाय
९०११८३४८४७
खिणाखिणाक ताज्यो घडणुको आनी तुमचे कडेन संबंदीत दरेक खबर मेळयात एका क्लिकाचेर! फेसबूक, ट्विटराचेर आमकां फॉलो करात आनी व्हाट्सएप सबस्क्रायब करपाक विसरूं नाकात.
