भांगरभूंय | प्रतिनिधी
काट्टांक व्हीर तोंपून, व्हिरांचे पांय, शेंपड्यो लावन तीं गोरवां म्हूण गोठ्यांत दवरतात. भितल्ल्यो बियो, गर काडून तीं पोकीं करतात आनी
दिवाळेचो तिसरो दीस बलिप्रतिपदा. बळीराजा एक शेतकार राजा. ताचे कडेन तीन पावलां जमीन दान मागून वामनरुपी विष्णून ताका पाताळांत धाडलो. वसुबारस सणान दिवाळेची सुरवात जाता तरी गोंयांत दिवाळी जावन तिसऱ्या दिसा गोरवांचो पाडवो मनयतात. आंगणांत शेणाचो गोठो करपाची (गोठ्याची आकृती) चाल अजून कांय घरांनी आसा. काट्टांक व्हीर तोंपून, व्हिरांचे पांय, शेंपड्यो लावन तीं गोरवां म्हूण गोठ्यांत दवरतात. भितल्ल्यो बियो, गर काडून तीं पोकीं करतात आनी तांचीं आयदनां मांडून दूद- धंय घालून दवरतात. व्हडलीं काट्टां गायी, म्हशी, रेडे, पाडे आनी ल्हान काट्टां तांची पाडकां आनी रेडका. तांका त्या गोठ्यांत दवरतात. कांय गांवांनी पणसाच्या खोलयांचीं गोरवां करतात. राखणो म्हूण भुरग्याच्या खेळण्यांतलो बावलो दवरतात. उजवात दाखोवन, गंध फूल घालून ह्या गोठ्याची आनी गोरवांची पुजा करतात. गोरवां आसात तीं जिव्या गोरवांची पुजा करतात.
आदल्या काळार लोक शेत काम करून, गोरवांचो धंदो करून पोट भरताले. चडशांगेर शेत, गोरवां आसतालीं. शाळा नासलल्यान भुरग्यांक वावर आसलो गोरवांक चरपाक घेवन वचपाचो. भुरग्यांचो हो एक म्हत्वाचो वावर जावन आसलो. पाडव्या दिसा फांतोडेर उठून गोरवांक न्हाणयतात, शिंगाक रंगीत रिबिनां जांव गोंडे लावन नटयतात. कांय कडेन शिंगांक खोबरेल लायतात, गळ्यांत फुलांच्यो माळो. हळद, कुकूम लावन पुजा करतात. आंगार कपडोय घालतात. विड्यान तांची नजर काडतात. गोरवांक रंगान पिंतारतात. त्या दिसा घरांत पोळे, सान्नां आनी फोव करतात. गोरवांकूय ते खावपाक दितात. गोरवांक सोडटना तांच्या गळ्यांत पोळे, सान्नांच्यो माळी घालतात. ह्या दिसा गोरवां कडल्यान काम करून घेनांत आनी तांकां मारीय बी नात. आनीक एक सण लोक मनयतात तो म्हळ्यार धेंडलो. अंत्रूज म्हालांत तो दबाज्यांत जाता. लाकडाच्या देवाऱ्यांत श्रीकृष्णाची मूर्त दवरून तो फुलांनी सजोवन तकलेर घेतात आनी धोल, ताशे वाजयत घरां घरांनी भोंवतात. धेंडलो दारार येतकच घरचीं धेंडल्याक नमस्कार करपाक आंगणांत येवन रावतात. सवाशीण बायल वा दादलो धेंडल्याची पुजा करून आरत दाखयात. धेंडलो धरप्याक तळी (नाल्ल, तांदूळ, गोड) दितात.
धे धेंडलो, धेंडल्या पावस शेणलो
धेंडल्या आई म्हातारी
शेळें हून खाताली
धे धेंडलो धेंडल्या पावस शेणलो
अशें म्हणीत भुरगे धेंडलो नाचयत गांवभर भोंवतात. आदीं क्रिस्तांव घरांनी गोरवां आसतालीं आनी हो धेंडलो उत्सव क्रिस्तांव लोकूय मनयताले. तांच्या दारांनी वचून धेंडलो नाचयताले म्हूण संदर्भ मेळटा. असो हो धेंडल्याचो उत्सव पणजे लागसार ताळगांव गांवांतूय मनयतात. तो पुर्तुगेज राजवटके पयलीं मनयताले म्हूण कळटा.
ताळगांवचो धेणलो
बऱ्याच वर्सां सावन पणजे लागसारच्या ताळगांव शारांत धेंणलो उत्सव मनयतात. दुर्गावाडी पुर्तुगेज येंवचे पयलीं एक वेगळो, शेतां- भाटांनी गिरेस्त असो गांव आसलो. चडशे शेतकार लोक आसलेल्यान शेत पिकलें म्हणटकच घरां धान्यान भरलेलीं आसतालीं. मागीर उमेद उक्तावपाक जाण्टे, नेण्टे हो उत्सव मनयताले. दुर्गावाडी क्षेत्रपाल संस्थानांत धेंडल्याची सुवारी दवरतात. हो धेंडलो व्हड आसा. लाकडी देवाऱ्यांत कृष्णाची लाकडी मुर्त आनी ह्या देवऱ्याचे दारार दोन राखणदार जय आनी विजय हांच्यो लाकडी मुर्ती आसात. हो देवारो पालखे भाशेन दोन लाकड्याच्या लांब सुळक्यांचेर बसयला. दिवाळेक चार- पांच दीस आसतना गांवचे लोक देवळांत एकठांय जावन धेंडल्या उत्सवाची तयारी करतात. लोक धेंडल्याची सुवारी पुसून तयार करतात. लाकडी देवाऱ्याक लोक देवळांत बसून रंगीत फोंलींच्यो चारशें गुडयो लायतात. आदीं घडये गांवची लोकसंख्या कमी आसलीं जांवये तेन्ना थोड्यो गुडयो आनी त्यो करपाक लुगट वापरताले जांवये. लोकांचो, घरांचो आंकडो वाडलो तश्यो गुडयो वाडल्यो आनी त्यो लावपाची येवजणूय वापरली जांवये. आतां रंगीत फोलींच्यो गुडयो लायतात. ही पालखी स्वरुपाची धेंडल्याची सुवारी उखलपाक बरी जड आसलेल्यान चारुय वटेन चार- चार तरी मनीस जाय पडटात. धोल, कासाळें, ताशांच्या गजरार आनी तालार ही सुवारी उखलून नाचयतात.
दिवाळेच्या तिसऱ्या दिसा गोरवां पुजा जाल्या उपरांत दुर्गावाडी क्षेत्रपाल संस्थांनांत गांवचे लोक आनी पुजारी मेळून धेंडल्याची पुजा करता. सकाळीं आठ, साडे आठांक धेंडलो देवळांतल्यान भायर सरता.
धे धेंडलो धेंडल्या पावस शेणलो
धेंडल्या आई म्हातारी
शेळें हून खाताली
आमचो धेंडलो केळ्यांच्या साली वांगडा
साली खावन पोट रगडी.
प्रत्येक घरांत धेंडलो भितर सरता. घरांतली ताची पूजा करता. तळी दिता. पुजा जाले उपरांत धेंडल्याक लायिल्ले गुडयेंतली एक काडून त्या घराक दिता. ती गुडी मागीर वसरेवेल्या खांब्याक वा तुळशींत लायतात. कांय घरांनी धेंडल्या वांगडा भोंवपी लोकांक बरें खावंक, पिवंक दितात. धेंडल्याक घेवन भोंवता सर दीस काबार जाता. देवळांत रातीं आठ, णवांक पावतच एकठांय जाल्ल्यो सगळ्यो तळयो देवळांत दवरतात. दुसऱ्या दिसा ह्या तळयांची पावणी जाता.
(दुर्गावाडींतल्या लोकां कडल्यान ही म्हायती एकठांय केल्या.)
प्रीता परब
खिणाखिणाक ताज्यो घडणुको आनी तुमचे कडेन संबंदीत दरेक खबर मेळयात एका क्लिकाचेर! फेसबूक, ट्विटराचेर आमकां फॉलो करात आनी व्हाट्सएप सबस्क्रायब करपाक विसरूं नाकात.
