गोजडी

भांगरभूंय | प्रतिनिधी

वळेसर

–

तरणाटे चले चलयो दायज, संस्कृताय, संस्कृतीकुय मानतात, पूजतात…मॉडर्न इरा म्हूण इल्लेशे आडखळटात, लजेतात, पूण मुळां कशीच सुटची नात तुटचीनात हें मात सेर्त.

सकाळीं उठ्ठकच गोजडी कुशीक काडची पडली. ’गोजडी’ पळयताच आईची याद जाली. आई अशीच सांजवेळा गोजडी मांडुक बसताली. आदाराक शेंवते आसतालें. नंदनाच्या वांट्याक तांबडे आनी धवे चौकट आशिल्ली गोजडी आयिल्ली. वर्साची वर्सां गोजडी पांगरून मायेची उब. आवयचे मायेक तो पोसवत राविल्लो.

आई म्हाका तिच गोजडी दवर. बेंगलोराक वतना व्हरतलो हांव.

शिकप पूर्ण जालें. बरी नोकरी मेळ्ळी तरी आजेचे मायेचे ते गोजडेक सोडली ना. आजी गेली!” नंदनाक फोन आयलो. आपले आजेक निमणें पळोंवक आयलो. वतना यादींनी भरिल्ली कपयाळ्याची गोजडी बॅगेत भरून व्हेली. कपयाळी… एक एक कपी नंदनाक आपलें घर आनी भोंवतण दोळ्या मुखार उबी करताली.

रांदचे कुडींतली उतरां आजे कडसून शिकिल्लो. शाळेंतली उतरां टिचरी कडल्यान. वेपाराच्या उतरां बाबा कडल्यान. आवयच्या पोटांत जायतें कितें.! घरांतलें आवय- बापायचें उलोवप, शेजाऱ्याचे आपुलकेचे वागप ताज्या आंगांत बरें गुणाचीं बियां रुजयत गेलें.

कपयाळ्याची गोजडेतली गोडी म्हळ्यार इश्ट इश्टीणीचे माये मोगाची घरांत साजूक तुप घालून केल्ले शिऱ्याचें काप. खातना गोडसाण ओंठार आनी ओंठाक लवचीकपण दिवन गेल्लें. उतर वांकडें पडचें न्हय. मन दुसऱ्याचें दुखोवचें न्हय, हाची नंदन जतनाय घेतालो. गाय आनी पाडुक जशें गोठ्यांत रावचें. गायेन ह्या गोठ्याक सोबाय हाडची. घर धंय, दूद, ताक, तूप लोणयान भरून वच्चे अशेच दिसतालें. घराब्या एक खाशेलो मान आपसूकच मेळिल्लो.

”अशी घराणीं मेळप कठीण, आजकाल.”

एके न्हयचे उदकावरी व्हांवत रावन दर्याक वचून मेळपाचे हावेस बाळगुवपी. दर्यावरी स्वता खतखतून कुपां जावन पावस दिवन संवसाराक धादोस करपी दर्या. नंदनाक आपल्या घरच्याचोय अभिमान. ’तुजे रगतातूच भिनलां रे सगळें.” इश्ट कांय फावट फकांणां मारताले. नंदर फकत मुमुरखोच हांसतालो. गोजडी मायेची आपल्याक आपले घराब्याच्या दायजाची संस्कृतायेचीच याद करपाक हाडल्या. ह्या घराब्यान आपल्या भुरग्यांपसत कितले खोटले आनी वजीं माथ्यार मारपी. खोऱ्यांनी माती उस्तिली. मातयेचें भांगर करपाक रातीचे दीस केले.

आज आजी वतकच बेंगलोरा आपल्या रूमांत बसून गोजडेचे कपयेंत ताका आपले जाणटेले बायबाय, काकी बाय, आई, भाईकाका नरेंद्रभाईची याद येताली. एका धाग्यान बांदून घट्ट दवरचे अशें घर परिवार. कोगळान साद घालचो आनी सकाळी फांतोंडेर उठिल्लो ताजो आपलो मोतयाच्या माळेंतलो दर एक मणि लकलकपाक लागचो. कामाक लागचे आदिच एके सुवातेर सकाळच्या नाश्त्याक एकठ्यांय जावचो. कितली ती आपुलकी, मोग… भावकी. दान, धर्म आपसूकच गांठीक बांदिल्लें. आज ती गोजडी ताका पयस दवरून वेगळी जाल्ली.

वेळेनुसार आदल्या वेळापत्रकांत बदल घडोवन घराब्याक सोडून पयस रावचे भाग पडलें. पूण संस्कार संस्कृतीचे दायज गांठवल कशेंच सुटावे जावपाचें न्हय. जल्मा बरोबर आवयच्या गर्भांतल्यान भिनील्लें दायज. गोजडेचे उबेंत दर एक कपी-कुपींतलें भांडवल नंदनाक जाग हाडटालें.

’आज्जे तूं अशी कशी गे?

”हांव आसा तशीच. जाणट्यांनी दिल्ल्या गुणां राखण करीत रावलां.”

सद्गुण, विवेक बुद्ध, आचार, वेवहार चोख दवरपाचीच गरज बाकीचे सगले आपसून मेळटा. नंदनाक गोजडेन मनांतल्यान मनांत कोरांतूक लायिल्लें.

एकाद्री सुंदर कलाकृती जातली जाल्यार ती कुशळटाय जशी जाय पडटा तेच वरी जिवीताची वाट सोदताना अशे तरेचें दायच राखपी, सांबाळपी आनी पांगुरपी आजेची कलाकुशळटाय जाय आसता. गोजडी मांडत वचपी आई, आजी म्हळ्यारच पिळग्यांनी पिळग्याची राखण. आजेची उतरां, म्हळ्यार कोठयेकुडींतल्या दायजाची चावी. गोजडेची कपी भुरगेपण, तरणाटेपण, भाव भयण, आवय, बापूय, काका, मामाच्यो कपयो जोडूंक लावन व्हड सोबीत गोजडेची मांडावळ जाताली.

”गोजडीच आमकां राखताली.” नंदन बडबडलो आजेचे गोजडेक घट वेगांत धरून रडलो, दोळ्यांत दुकां नाशिल्लीं. सुखाचे खीण, दृश्यां आशिल्ली. आजेचे ही गोजडी म्हाकाच न्हय, आमकां सगळ्यांक सांबाळपी आसा.

हय रे नंदन. कांय भियेंव नाका आमी आसातच. इश्टांनी नंदनाक तेंको दिलो. जीन पेन्टस्, मशरूम कट केले तरी मुळ खंय वतले? इश्टा हांसत म्हळें. हॉस्टेलात इश्टां बरोबर तांकां संस्काराचे दायजाचे डोज दित दित नंदन उजळणी बी करनाशिल्लो ते सत… तेंच ते आयची पिळगी नवी पिळगी घडटा. तरणाटे चले चलयो दायज, संस्कृताय, संस्कृतीकुय मानतात, पूजतात…मॉडर्न इरा म्हूण इल्लेशे आडखळटात, लजेतात, पूण मुळां कशीच सुटची नात तुटचीनात हें मात सेर्त.

– विजया शेळडेकार