गोंयचो कार्नावाल

भांगरभूंय | प्रतिनिधी

ह्या उत्सवाचो एक म्हत्वाचो पैलू म्हळ्यार ताची सर्वधर्मसमभावाची भावना. हो उत्सव ख्रिस्ती परंपरे कडेन संबंदीत आसलो तरी हेर धर्मांचे लोकूय व्हड खोशयेन वांटेकार जातात.

गोंय म्हळ्यार दोळ्यां मुखार उबो रावता तो निळोशार दर्यो, धव्या रेंवेच्यो देगो, इतिहासीक इगर्जो आनी उत्सवप्रीय संस्कृताय. ह्या सगल्यांत खाशेलें आकर्शण थारता तो म्हळ्यार गोंयचो कार्नावाल. दर वर्सा फेब्रुवारी म्हयन्यांत, क्रिस्ती पंचांगा प्रमाणे ‘लँट’ (उपवासाचो काळ) सुरू जावचे पयलीं तीन-चार दीस हो उत्सव व्हड उमेदीन मनयतात.. रंगीत मिरवणुको, नाच-संगीत, तरेतरेचे चित्ररथांचे फ्लोट्स आनी ‘किंग मोमो’चो संदेश हाका लागून कार्नावाल गोंयचे संस्कृतायेचो, इतिहासीक दायजाचो आनी खुशाल जिणेशैलीचो एक अविभाज्य भाग जाला. दर्यादेगेची भूंय, संगिताचो ताळ आनी विविधतायेन नटिल्ली संस्कृताय हांचो संगम ह्या उत्सवांत अणभवूंक मेळटा.
कार्नावालाचो इतिहास पुर्तुगीज काळा कडेन जुळिल्लो आसा. सुमार 450 वर्सांच्या पुर्तुगेज राजवटींत हो उत्सव गोंयांत रुजलो. ‘कार्नावाल’ हो शब्द लॅटीन भाशेंतल्या ‘कार्ने व्हॅले’ (Carne Vale) ह्या शब्दा पसून तयार जाला, जाचो अर्थ ‘मांसाक निरोप’ असो जाता. लँटच्या काळांत क्रिस्ती समाज मांसाहार आनी मौजमजे पसून पयस रावन संयम पाळटा, देखून ताचे पयलीं हो आनंदोत्सव मनाेवपाची परंपरा सुरू जाली आसुये. काळा प्रमाण हे परंपरेक थळाव्या संस्कृतायेची जोड मेळ्ळी आनी कार्नावाल अदीक रंगीत आनी सर्वसमावेशक जालो.
कार्नावालाची सुरवात ‘किंग मोमो’च्या राज्याभिषेकान जाता. किंग मोमो हो उमेद, मेकळीक आनी उमेदीचो राजा मानतात. तो आपल्या भाशणांतल्यान “खायात, पियात आनी मजा करात” असो संदेश दिता आनी चार दिसांचो उत्सव अधिकृतपणान सुरू जाता. मागीर पणजी, मडगांव, वास्को, म्हापशें सारक्या मुखेल शारांनी व्हड मिरवणुको काडटात. सजयिल्ले फ्लोट्स, परंपरीक भेस, मुखवटे, रंगीबेरंगी कपडे आनी नाच पंगडांक लागून रस्ते उमेदीन भरून वतात. दरेका फ्लोटांतल्यान समाजीक संदेश, पर्यावरणाची जाणीव, पर्यटन, संस्कृतीक दायज वा विनोदी प्रसंग सादर करतात. परंपरीक वाद्यांचो गजर, घुमटाचो नाद, अस्तंती संगिताची लय आनी रंगीबेरंगी भेसांतले नाच पंगड वातावरणांत उमेद निर्माण करतात.
कार्नावालाच्या शेवटाक आयोजीत केल्लो ‘रेड अॅण्ड ब्लॅक डान्स’ ही एक खाशेली परंपरीक नाचाची कार्यावळ आसता. तांबड्या आनी काळ्या रंगाच्या भेसांत वांटेकार जावपी लोक संगिताच्या तालार नाच करून ह्या उत्सवाची सांगता करतात. गोंयची गिरेस्त खाणां-जेवणां संस्कृताय लेगीत ह्या सणाचो एक म्हत्वाचो वांटो आसा. जाग्या-जाग्यार आशिल्ल्या फूड स्टॉल्सांचेर अस्सल गोंयकार जेवणाचो आस्वाद पर्यटकांक घेवंक मेळटा. थळावे हस्तकला आनी यादस्तिकांची विक्री लेगीत व्हड प्रमाणांत जाता.
2026 वर्सा गोवा कार्नावाल 13 फेब्रुवारी ते 17 फेब्रुवारी ह्या काळांत व्हड उमेदीन मनयतात. ह्या पांच दिसांत पुराय गोंय रंग, उजवाड आनी संगिताच्या ल्हारांनी उजळून वतलें.
ह्या वर्साच्या कार्नावालाचें खाशेलें आकर्शण म्हळ्यार ‘किंग मोमोचो’ भेस. परंपरीक गोंयकार संस्कृतायेचो मान राखून किंग मोमोच्या भेसांत ‘कुणबी साडयेचो’ वापर केला. कुणबी साडी ही गोंयचे मातयेतली, थळाव्या बायलांच्या परंपरे कडेन जोडिल्ली वस्त्रसंस्कृताय आसा. हे निवडीक लागून कार्नावालाक थळावेपण आनी अस्मितायेची जोड मेळ्ळ्या.
कार्नावालाचें बोधचिन्न (logo) म्हणून ह्या वर्सा ‘कोंबो’ हें प्रतीक आपणायलां. गोंयांत कोंबो हें जागृताय, ऊर्जा आनी फांतोडेच्या नवचैतन्याचें प्रतीक मानतात. ‘आमचें गोंय, आमचे लोक’ हे संकल्पनेचेर आदारीत हो उत्सव थळाव्या लोकांचो सहभाग, परंपरा आनी एकचाराचेर भर दिता. हो उत्सव फक्त पर्यटना पुरतो मर्यादीत उरनासतना, गोंयकार समाजाच्या मुळा कडेन आशिल्ली संस्कृताय दाखोवप हो हाचे फाटलो मुखेल उद्देश आसा.
सांस्कृतीक नदरेन लेगीत ह्या वर्साचो कार्नावाल खाशेलो थारतलो. गोंयचें परंपरीक वाद्य ‘घुमट’ हाचें सादरीकरण जातलें. जे वरवीं लोकसंगीत आनी धर्मीक-सांस्कृतीक दायज सांबाळटलें. घुमटाच्या आवाजांतल्यान गोंयच्या मातयेतली लय आनी वारसो अणभवूंक मेळटलो.
गोंयच्या कार्नावालांत संगीत आनी नाचाक खाशेलें म्हत्व आसा. पाश्चात्य ढोल-ताशे, गिटार, ट्रम्पेट हांच्या वांगडाच थळावी ढोलकी, तासो आनी लोकवाद्यांचो संगम पळोवंक मेळटा. अस्तंती आनी परंपरीक नाच ह्या उत्सवाक वेगळेपण दिता. थळावे कलाकार, शाळा-कॉलेजीतले विद्यार्थी व्हड उमेदीन वांटो घेतात.
ह्या उत्सवाचो एक म्हत्वाचो पैलू म्हळ्यार ताची सर्वधर्मसमभावाची भावना. हो उत्सव ख्रिस्ती परंपरे कडेन संबंदीत आसलो तरी हेर धर्मांचे लोकूय व्हड खोशयेन वांटेकार जातात. गोंयांतली संस्कृतीक विविधताय आनी सोशिकताय कार्नावालाच्या माध्यमांतल्यान प्रकर्शान दिसून येता. पर्यटनाचे नदरेंतल्यानूय हो उत्सव खूब म्हत्वाचो आसा. देश-विदेशांतले हजारांनी पर्यटक ह्या काळांत गोंयांत येतात. देखून थळावो वेवसाय, हॉटेल उद्देग आनी हस्तकला क्षेत्राक उर्बा मेळटा.
आयच्या आधुनीक काळांत कार्नावालांत नव्यो नव्यो संकल्पना आनी तंत्रज्ञानाचो वापर करतात. रोशणाय, ध्वनी वेवस्था, ओडलायणी सजावट आनी समाजीक विशयांचेर संदेश हाका लागून हो उत्सव अदीक प्रभावी जाता. तरिपूण परंपरीकता सांबाळपाचो यत्न आयोजकां कडल्यान करतात.
काळाच्या ओघांत ह्या उत्सवांत थळाव्या गोंयकार परंपरांचो आस्पाव जालो आनी तो सर्वधर्मीय लोकांचो उत्सव जालो. पाश्चात्य आनी गोंयकार संस्कृतायांचो सुंदर संगम कार्नावालांत अणभवूंक मेळटा. आयज हो उत्सव गोंयच्या पर्यटन उद्देगा खातीर म्हत्वाचो थारिल्लो आसून देश-विदेशांतले हजारांनी पर्यटक ह्या काळांत गोंयांत येतात.
गोंयचो कार्नावाल हो मनोरंजनाच्या उत्सवा वांगडाच गोंयच्या इतिहासाचें, संस्कृतीक दायजाचें आनी एकचाराचें प्रतीक आसा. रंग, संगीत, उमेद आनी भावपणाची भावना हांचो सुंदर मेळ म्हळ्यार कार्नावाल. गोंयच्या उत्सवप्रीय संस्कृतायेचें हें जिते प्रतीक आयजूय संवसारभरांतल्या लोकांक ओड लायता.
एकूणच, ‘व्हिवा कार्नावाल’ रंगोत्सवा वांगडाच गोंयची परंपरा, लोककला आनी अस्मितायेचो अभिमान उक्तावपी उत्सव म्हणून ह्या वर्सा चड अर्थपूर्ण थारतलो.

प्रमिला प्रसाद फळदेसाय
9011834847