भांगरभूंय | प्रतिनिधी
खंयचेय जिववळींची विज्ञानीक नांवां हीं तांचीं विश्वव्यापी सर्वमान्य वळख जरी आसली तरी, थळावी नांवां हीं प्रांतीक वळख आसता. ज्या सुवातेर विज्ञानीक नांवां उच्चारप, याद दवरप कुस्तार, थंय हीं थळावी नांवां आपलेंपण जागयतात, समज वाडयतात आनी एकतरेन प्रजातीं बरोबर एक भावनीक नातेंय जोडून दितात. उदारणार्थ, फाटल्या भागांत झाडां- पेडां संबंदीत लेगीत आमीं पळयलां की, थोडी नांवां तर पारंपरीक ज्ञान पसरोवपाकूय खूब मदत करता, जेणेंकरुन फुडले पिळगेक तांचें खाशेलपण आपसूकच समजतले.
फुडें हीं अशींच तत्वां फुलपाख्यां- संबंदीतूय लागू करपाचो आमी यत्न केलो आनी फक्त अभ्यासू, तांत्रीक आदी बंदनांत अडकून रावनासतना, तांचेर थोडे सर्वमान्य वैचारीक प्रयोगूय केलें, जेणेकरुन कोंकणीभाशकांक तो वावर आपलो कसो दिसचो. ही प्रक्रिया दिसपाक सोंपी दिसता आसत, पूण तातूंत तरेतरेचे विचार घोळयल्यात आनी तेच खातीर वेळ भरपूर खर्च जाला. जी बारीकशी सुरवात आमी केल्या, तांचे प्रतिनिधीत्व करपी थोड्यो देखी मांडल्यात, इतलीच आस्त बाळगून की, संबंदीत फुडल्या वावरांत हेर आस्वादक- अभ्यासक एकजूटीन वांटोय घेतले आनी तेंकोय दितले.
रंभा
Malabar Tree Nymph ह्या फुलपाख्याक परिचयाची गरज ना. जी व्यक्ती प्रत्यक्षांत ताका पळयता, ती परती केन्नाच ताका विसरूंक शकना, अशीच तांची चाल-ढाल आसता. दर वेळा तो उठले उपरांत हेर फुलपाख्यावरी उडना, तर तो अळंग पाखां मारुन, जुस्त नर्तकी भशेन नाचत रावता, जणू सर्गांतली अप्सराच कशी. आमच्या लोक-काणयांतल्यान आयकल्लें की, सर्ग म्हण्टात थंय 7 सुंदर अप्सरा आसतात म्हूण, तातूंत जेम-तेम दोगांचीच व्याख्या नर्तकी म्हूण आसा. फुडें तांची नांवां तपासली जाल्यार, एकली सुंदरी तर गोंयचे लोक-संस्कृतायेंत खूब प्रचलित आशिल्ली सांपडली. इतलीं कारणां खूब आसलीं, गोंयच्या राज्य फुलपाख्याक “रंभा” म्हूण नवी कोंकणी वळख दिवपा खातीर. नांवां घडोवपा खातीर तयार केल्लीं सगळींच तत्वां हांगां तंतोतंत जुळटालीं. हें आयकलें उपरांत, WWF Goa न तर रंभाक अन-उपचारीक प्रमाणपत्रूय दिलें.
जटायु
Southern Birdwing हो भारतांतलो सगळ्यांत व्हडलो फुलपाखो, जाचे वयल्यान घडये मराठींतल्या उपचारीक वळेरेंत ताचो भीमपंखी म्हूण आस्पाव केला, पूण तेंच बरोबर हिंदी आनी कन्नडांत ताका “जटायु”ची व्याख्या दिल्या. सादारण पक्षांयेदो दिसपी ताच्या आकारा वयल्यान जाणकार ह्या फुलपाख्याक वळखतात, म्हण्टकच “भीम” हाचे बरोबर ताचें नातें बरें जुळना. तशेंच जटायु, म्हळ्यार गिधाड (Vulture) हो एक महाकाय पक्षी, जाणी रामायणांत बरी नामना जोडल्या. जटायु पक्षांचो आतां गोंयांत अधिवास ना हें दुखेस्त सत्यूय मुखार आयलां, म्हण्टकच आमच्या ह्या विशाळकाय फुलपाख्याक “जटायु” अशें संबोधून, आमी जायते प्रकारचे संदेश दिवपाक शकता.
सोमेश
“गोंयचे फुलपाखे” गटा मार्फत जागृताय करपाक ज्यो म्हयन्याळ्यो कार्यावळी आमी घडोवन हाडटात, तातूंतलें कुर्डी- कोळंब सरकारी माध्यमिक शाळा आनी हेर गांवचें जमिल्ल्यांनी, थंय जाल्ल्या कार्यावळींत “सोमेशाची” एकमतान निवड केली. ह्या नांवांचें प्रक्रियेंत, उमळशीक वाडोवपा खातीर सामान्यांकूय वांगडाक घेवचो म्हूण केल्लो तो नवो प्रयोग लोकांक खूब मानवलो. दिल्ल्या पर्यायां भितर, आपले गांवचें एकतरेचे खाशेलपण (सोमेश्वर – सोम – चंद्र), ह्या Great Eggfly (Blue Moon Butterfly) बरोबर जुळटाले अशें तांकां दिसलें.
शारदा
पान-गळटीच्या रुतूंत (Autumn, शरद), निसर्गांत जे प्रामुख्यांन बदल दिसतात ते म्हणल्यार, झाडां- पेडां थंडेच्या तयारींत पानां तांबशी करतात आनी मागीर तीं सुकून गळटात. तशेंच ह्या दिसांनी, सकाळ आनी तिनसांज, मळबांतली- छटा तीच भाशा उलयता. हे Autumn leaf फुलपाख्याक पळयले उपरांत आनीक दुसरे- तिसरें कांयच सुचना.
ताचें नांव थारायतना आमचें कडेन २ पर्याय आशिल्ले, एक शरद आनी दुसरें शारदा. सामान्यपणान (मनीस धरुन सगळ्या जिवावळींत) ज्या तरेन संवसार-संतूळा सांबाळपी स्त्री-पणांक मान दिवपाक जाय, त्या गजालीचो आमी आदर करुन, कसल्याच दुबावा विरयत, ह्या फुलपाख्याक स्त्रीभिमूख “शारदा” नांव भेटयले.
जय आनी विजय
फुलपाख्यांची हीं कोंकणी नांवां मजेशीर तरेन याद उरची म्हूण, चडशा जाणांक तरी कसल्यो ना कसल्यो काणीयो जोडपाचो आमी यत्न केला. ह्या संबंदीत मेळिल्ल्या प्रतिक्रिये वयल्यान जाणवलें की, थोड्यांक फुलपाख्यांकडेन जोडिल्लें सांस्कृतीक वा सैमीक संबंद खूब मानवले, जाल्यार थोड्यांक धार्मीक. पूण बुचकळ्यांत घालपाची गजाल म्हळ्यार, थोडे प्राणिशास्त्र विशयातल्यांक तर साद्या नांवांचीच चड गोडी दिसली, उदारणाक हे “जय” (Common Jay) आनी “विजय” (Tailed Jay).
पानफूटें
एक भोव-उपेगी वखदी वनस्पत पानफूटी, जी फक्त घरच्या सरभोंवतणींत हाडून दवरल्यारूच पुरो, हो धवसो-तांबड्या टिपक्यांचो Red Pierrot फुलपाखो, थोड्या तेंपान त्या रोपांचेर तांतयां घालपाक आनी नाचपा-खेळपा खातीर तुमगेर येतलोच- येतलो. ताच्या त्या खूब आवडट्या झाडा वयल्यान आमी नक्कीच ताका “पानफूटें” म्हूण उलो घालपाक शकता.
बॉनेर
बारीक पळयल्यार, उठून दिसपी Common/Indian Jezebel हांच्या पाखा वयले भडक रंग आनी गोंयांत साजरो जावपी, प्रामुख्यान क्रिस्तांव समाजाचो एक उत्सवी-सण, ह्यो दोनूय गजाली निसर्गीक दिश्टिकोनांतल्यान जुळटा कशो दिसल्यो आनी “बॉनेर” नांवाचे खरेंपण पटलें.
गौतम जल्मी
माहिती तंत्रगिन्यान अभियांत्रिक
9764364269
खिणाखिणाक ताज्यो घडणुको आनी तुमचे कडेन संबंदीत दरेक खबर मेळयात एका क्लिकाचेर! फेसबूक, ट्विटराचेर आमकां फॉलो करात आनी व्हाट्सएप सबस्क्रायब करपाक विसरूं नाकात.
