खेळ रुपड्यांचो

भांगरभूंय | प्रतिनिधी

रुपडें, म्होंवाळें, मुखवटो वा इंग्लिशींतलें मास्क नांवां वेगवेगळीं आसलीं तरी मुळांत हें मनशाच्या तोंडार लायिल्लें एक फाल्स आवरण कशें. पयलीं लोकनाट्यांनी ह्या रुपड्यांचो व्हड प्रमाणांत वापर जातालो, आतां तांची जागा रंगवणीन घेतल्या पूण अजूनय रणमाले , जागर, दशावतार सारक्या लोकनाट्यांत ह्या रुपड्यांचो वापर केल्लो दिसता. जात्रा -फेस्तांत तरेतरेंचे जनावरांचे, राक्षसांचे मास्क घालून भोंवपी भुरग्यांक पळोवन मज्जा दिसता. गोंयकारांचो सगळ्यांत आवडीचो मुखोवटो म्हळ्यार नरकासूर. नरकासूराचो एक मुखवटो करपाक हजारांनी मोडटात आनी उपरांत ताचो लासून गोबर करतात.
हीं सगळीं जालीं आर्टिफिसियल वा बनावटी रूपडीं.
पूण केन्ना तुमी मानवी रुपडें पळयला? तुमी चित्ता आसतले हें आनी कितें नवें. आर्टिफिसियल रुपड्यांचो सोद 1910-11 च्या सुमाराक लागलो. पूण मनीस जल्माक आयलो तेन्नाच हें मानवी रुपडें अस्तित्वांत आयलें. आमच्या आशीकुशीचो प्रत्येक मनीस हें रुपडें घालता. खूब फावटी आमीय हें रूपडें घालून भोंवतात.
हिंदीत एक म्हण आसा, ” हस्ते चेहरे राज गेहरे.” मनीस भितरल्यान वेगळो आसता आनी तो आपल्या तोंडार एक वेगळोच भाव दाखोवन सगळ्यांक फटयता. आमी मनशाचें तोंड पळोवन ताच्या मनस्थितीचो थाव घेतात. तोंडार हासो आसल्यार मनीस खूश आसा, वा ताचें तोंड पडिल्लें दिसल्यार तो दुखी आसा. कांय मनशांच्या तोंडार कसलेंच हाव-भाव नासतात आमी तांकां “emotionless” अशें म्हणटात. असल्या मनशाची मनस्थिती कशी आसा वा ताच्या मनांत कितें चल्लां हें कोणूच सांगपाक शकना. मागीर मनशाच्या तोंडावेल्यान ताचे परिक्षण करप मातशें चुकीचें दिसना? घडये तो रुपडें घालून भोंवता आसत! हींच रुपडीं आमकां भुलयतात. आमची आवय-बपूय, भयण-भाव, इश्ट वा स्वता आमी लेगीत दीस-रात झूरत आसतात, अपेक्षांचो दोंगर वाडत वता आनी आमी ताच्या सकयल चेपत वतात. पूण आमकां आमच्या अडचणिंचो पसरो सगळ्या मुखार उक्तो करपाचो नासता म्हण आमी हें हास्ते म्होंवाळें तोंडार लावन भोंवतात.
‘दिसता तशें नासता म्हणून जग फसता.’ कांय हास्तीं रुपडीं आमकां फटयतात. आतांची पिळगी खूब मोट्या प्रमाणांत ह्या रुपड्यांचो वापर करतात वा तांकां मुद्दम करचो पडटा. खऱ्या अर्थान एक मनीस कितें भोगता, ताच्या मनांत कसली घालमेल चलता हाची कोंणच पर्वा करना. केन्नाय चुकून भितर दामून दवरिल्लो बांद फुटल्यार त्या मनशाक सहानभुती दिवची सोडून ताचे हाशेंच चड जाता. तांत्रीक विकासान सवसारांतल्या लोकांक लागीं हाडला खरें, पूण इतली लागिंची मनशां आसतना लेगीत आपले मन उक्ते करपाक आमकां मनोतज्ञा (psychiatrist) कडेन वचपाची गरज पडपाक लागल्या.
पुराय संवसाराचे सोडात, आमच्या गोंयांतय आत्महत्तेचे प्रमाण दिसान- दीस वाडतच आसा. ” काल मेळिल्लो तेन्ना बरो हांसतालो मरे! आयज जीव दिवपा सारकें जाले तरी कितें?” कोणाच्याय आत्महत्तेची खबर आयकतच हेंच वाक्य आमच्या जिबेर आसता. पूण खंयचीय गजाल एका दिसा भितर घडना हे आमी विसरतात. कांय लागींच्या मनशांक आत्महत्ते फाटलें कारण लेगीत खबर आसता, पूण तें जीव घेणें आसलें, हें तो जीव सोपल्या उपरांत लक्षांत येता.
मनशां मदलो संवाद उणो जायत चल्ला. मनशान उलोवप कमी करुना, ताणें आयकपाचे सोडला. आमी आमच्या विश्वांत इतली रमल्यांत की त्या मानवी रुपड्या आड आशिल्ल्या खऱ्या मनशाक पळोवपाक आमच्या कडेन वेळच ना.
घडये केन्ना तरी ह्याय नाटकाचो पड्डो पडटलो आनी सगळीं रूपडीं देवतली . पूण तेन्ना हें रुपडेंच त्या मनशाची वळख जातली आनी ताचे खरें रूप लोकांक एक रुपडें कशें दिसतलें .

चित्ररेखा प्रदीप सावंत

9765317684