भांगरभूंय | प्रतिनिधी
विजयनगरांत देवदत्त नांवाचो राजा राज्य करतालो. न्यायप्रिय राजा म्हण सामको प्रसिद्ध आशिल्लो. तो आनी ताचो प्रधानमंत्री अदीं-मदीं भेस बदलून, रातचे आपल्या राज्यांत फेरी मारताले. ताका लागून चोरी मारी जावपाक पावना आशिल्ली. आनी गांव समृद्ध आशिल्लो. लोकांक कश्टाचें म्हत्व कळटाले.
शेतकामती शेतां-भाटां, दोंगर पिकयताले. गोरवां भरपूर दूद दितालीं. धंय, तूप भरपूर मेळटालें. राज्य कारभार चलपाक थोडोफार कर घेताले. सैन्याक पगार, राज्यांत रस्ते, नितळसाण, वैद्य, शिक्षण, हांचो खर्च चलोवचो पडटालो म्हण. रान वटेन यो वच करतल्या वाटसरूं खातीर वाटेर ‘अन्न सरायो’ अग्रशाला राजान उबारिल्यो. रात जाल्यार रावपाची थंय वेवस्था आसताली. त्या काळांत मोटार, स्कुटर, विमान, अशीं येरादारीचीं साधनां नाशिल्लीं. लोक पांयांनीच यो-वच करताले. चडांत चड म्हणल्यार श्रीमंतां कडेन बैलगाडी, वा घोडे आसताले. बायलांक मेण्यांत (पालखेंत) बसोवन भोये पालखी खांदार दवरून व्हरताले. वाटेर तान लागल्यार पिवपाक पाणपोई आसताली. वाटेर तळयो, बांयो, बांदिल्ल्यो आसताल्यो. ही सगळी वेवस्था राखपाक आनी रानटी प्राण्यां पासून रक्षण करपाक शिपायांची ल्हान ल्हान फौज वाटे वाटेक तैनात आसताली. रयत सुखी आशिल्ली. एकामेकांचेर विश्वास आसतालो. कोण कोणाक फटय नाशिल्लो. आनी राजा न्याय निवाडो करपा खातीर प्रसिद्ध आशिल्लोच. तरी गांव थंय उश्टवारो आसता म्हणटात तशें, केन्नाय घडटालें.
त्या राज्यांत, एक पसरकार आनी ताच्या शेजारा एक तेलकार रावतालो. ते दोगय खरे तर इश्ट आशिल्ले. आमी खोबरें गिरणीर व्हरून तेल काडून हाडटात. त्या तेंपार तेलाचे घाणे आसताले. सामक्यो घाण्या भोंवतणी घुनाळ्यो काडत घाण्याचो वांसो धुकलपाचें काम मानायांक करचें पडटालें. नातर हें काम बैल बांदून करताले. खोबरें चिड्डताले आनी सकयल्या भागाक केल्ले खाचींतल्यान तेल येतालें. तें आयदनांत धरतालें.
पसरकार खेमू आनी तेलकार म्हणल्यार तो तेली चंद्रू दोगांयचोय धंदो बरो चलतालो.
एक दिसाक चंद्रूक दुसर्या गांवांत सोयऱ्यांच्या लग्नाक वचपाचें आशिल्लें. आनी आपले धुवेच्या लग्नांक वस्ती करपाक, ताणें चार दुडू गांठीक केल्ले. परगांवांत वतना रानांतल्यान वच्चें पडटालें. वाटेर चोर दरोडेखोरांचो भंय आसतालो. म्हण चंद्रून दोस्त खेमूक विचारलें, “हांवें कितेंय दवरपाक दिल्यार दवरून घेवशीत? तर हांव ते तुजे कडेन दवरतां. आनी परत येतगीर व्हरतां.”
“हय रे कित्याक भिला? दवर तूं.”
“देव बरें करूं” फाल्यां हाडून दितां सांगून चंद्रू गेलो. आनी दुसऱ्या दिसा तांबड्या आंगश्याक गुठलायिल्ली दुडवांची पोटली, आपले पगडेंत लिपोवन घेवन येवपाक आयलो. वाटेरच ताका खेमू मेळ्ळो. रात जाल्ली. खेमून म्हणलें, “कितें रे आयलो तूं? बरें जालें. हांव घराच वतालों. हाडलां तर दी.”
“हय, हय. हाडलां.” हे वटेन ते वटेन पळयत दुडू गुठलायिल्ली तांबडी आंगशाची पोटली चंद्रून खेमूच्या हातांत दिली.
“हें पळय हातूंत कितें आसा तें म्हाका खबर ना. हांव अशीच व्हरून ती पोटली कोठये कुडींत दवरतां. तूं येतगीर व्हर.” खेमून सांगलें.
“बरें आसा.” अशें विश्वासान म्हणत चंद्रू गेलो. चार दिसांनी येतगीर खेमू कडच्यान पोटली परत घरा हाडून उगडून पळय तर दुडवां बदलाक कांय फातर आशिल्ले.
चंद्रूचेर आकांत आयलो. “आतां धुवेचें लग्न कशें जातले?”
ताणें खेमूक विचारलें तर तो म्हणूंक लागलो. “हांवें तुवे दिल्ली पोटली उगडी नासतना व्हरून घरांत दवरिल्ली. तुवें उगडून दाखोवंक ना, आनी हांवें पळयलें ना. भितर कितें आशिल्लें म्हाका खबरच ना. तूं कितें म्हाका नाडूंक सोदता?” वयल्यान खेमू ताकाच दोश दिवपाक लागलो.
चंद्रू रडतच राजा कडेन गेलो आनी ताणें सगळो वृत्तांत राजाक सांगलो.
राजान दोगांयकय आपयले. मंत्री आनी चार सैनीक बरोबर घेतले आनी “चंद्रू, तुवें वाटेर खंय ती पोटली दिल्ली तो जागो दाखय.” राजान सांगलें. महाराजाक चंद्रू थंय घेवन गेलो.
“दाखय पोटली. ते फातर पळोवन चंद्रू फटवलो हें राजाक कळ्ळें. त्या आंगशाक तेलाचो वास येतालो. महाराजान खेमूक पळयलें. तो नजर चोरून राविल्लो. राजान विचारलें. “तुजे कडेन तुजे दुडू आसात ते तूं खंय दवरता?”
“ते तिजोरेंत आसात. ते जायते आसात. ह्या चंद्रूची त्या दुडवांचेर नजर आसा म्हण हो अशें खोटें उलयता,” खेमून सांगलें.
“बरें आसा. ह्या शिपायाक व्हर आनी ते दुडू हाड.”
ताणें दुडू हाडटगीर राजान गरम उदकाचें एक कदें हाडून तातूंत ते दुडू रकयले. उदकाचेर वयर तेलाचो तवंग आयलो. राजाक समजलें, हे चंद्रूचेच दुडू. तो तेली आशिल्ल्यान दुडवांक तेल लागिल्लें आसा. ताचो तवंग ह्या गरम उदकार आयला. तरी राजान चंद्रूक विचारलें.
“दितना थंय कोण साक्षिदार बी आशिल्लो?” कोण ना. फक्त एक रूख आशिल्लो. कसलो रूख म्हाका खबर ना.”
“बरें हांव त्या रुखाक विचारतां. तो रूख सांगतलो म्हाका.” राजान म्हणलें.
राजा एका झाडा कडेन गेलो. “हो रूख रे तो?” ताणें विचारलें. हें झाड न्ही. व्हडलो रूख आशिल्लो तो.” चंद्रून म्हणलें. परत परत राजा “हो हो”? करत विचारतालो. चंद्रू “ना” म्हणटालो. मंदीच खेमून सट्टकन म्हणलें. “महाराज तोऽऽ फुडलो. आंब्याचो रूख तो. हांगाच दिल्ली दुडवांची पोटली ताणें म्हजे कडेन.” राजान खेमूच्याच तोंडांतल्यान वदौन घेतिल्लें. ताणें खेमूक बेडयो घाल्यो. आनी चार फटके बसतगीर तो खरें वदलो. ताणें मान्य केलें. आपणेंच ते दुडू घेतल्यात. मागीर सगळे खेमूचे आनी चंद्रूचे दुडू चंद्रूक राजान दिवपाक लायले. पूण चंद्रून आपले आशिल्ले तितलेच घेतले. आनी खेमूचे परत दिले. असो राजान योग्य न्याय केल्लो. फटींगपणाचो परिणाम असो वायट जाता. हेंच खरें.
तेजश्री गोपाळ प्रभुगांवकार 9822139309
खिणाखिणाक ताज्यो घडणुको आनी तुमचे कडेन संबंदीत दरेक खबर मेळयात एका क्लिकाचेर! फेसबूक, ट्विटराचेर आमकां फॉलो करात आनी व्हाट्सएप सबस्क्रायब करपाक विसरूं नाकात.
