कोयराची समस्या : वागणूक बदलपाची गरज

भांगरभूंय | प्रतिनिधी

गोंयांत ही समस्या सोडोवपाक फक्त बरी वेवस्था उपकारना. तर लोकांनी  पॅक केल्ल्या वस्तुंक कशें पळोवचें आनी वापरा उपरांत तांचे कितें करचें हातूंत बदल करप गरजेचें आसा.

कोयर वेवस्थापनाचेर चर्चा करतना आमी चड करून धोरणां, कोयर एकठांय करपाचीं वाहनां आनी प्रक्रिया केंद्रां हांचेर लक्ष केंद्रीत करतात. पूण खऱ्या अर्थान म्हत्वाचें आव्हान आमचे दिसपट्टे वागणुकेंत आसा. आमी वापरतात तें पॅकेजींग साहित्य आमी तीं रिसायकल करपाक परतून दितात काय फकत कोयर म्हणून उडयतात?

पर्यावरणीय अहवाला प्रमाण, गोंयांत प्लास्टीक कोयराचे प्रमाण राश्ट्रीय सरासरी परस चड आसा. हाचें कारण फकत थळाव्या लोकसंख्येकच न्हय तर पर्यटन आनी हाॅटेल उद्देगांक लागून वाडिल्ल्या वापराक लागून जाता. पूण खरो प्रस्न फकत निर्माण जावपी कोयराचे प्रमाण न्हय, तर ताचो वापर जाले उपरांत ताचें कितें जाता तें.

प्लास्टीकाची बाटली, ज्यूस डबे वा कंवचेचीं बाटलीं वापरले उपरांत रोखडीच थेट रस्त्यांचेर, दर्यादेगांचेर वा उक्ते सुवातेर उडयतात. ह्यो वस्तू परतून कोयर वेवस्थापन प्रणालींत योग्य रितीन व्हरूंक नाशिल्ल्यान निवळ आनी रिसायकल करपाक येवपी परिस्थितींत एकठांय करप कठीण जाता. हाचे उरफाटें लोक दिसाळीं वा कागदी पुठ्ठ्याचीं बाॅक्सां सारकिल्ल्यो वस्तू काळजीपूर्वक सांबाळून दवरतात. उपरांत तीं रद्दी विक्रेत्यांक विकतात, कारण तांकां तांचें अर्थीक मोल खबर आसा. फरक वस्तूंतच न्हय, तर आमी तिका दिल्ल्या मोलांत आसता-आनी हें जाणवपी मोलच निमाणें आमचे वागणुकेचेर परिणाम करता.

जेन्ना खंयचीय वस्त मोलादीक अशें दिसता तेन्ना ती तिगोवन दवरपाची आमी जतनाय घेतात; उरफाटें जेन्ना ती डिस्पोजेबल अशें दिसता तेन्ना ती सहजपणान उडयतात. ताका लागून रिसायकल करपाक येवपी वस्तू रस्त्यांनी, दर्यादेगांनी आनी सैमीक वातावरणांत शिंपडून वतात.

हे वागणुकेक लागून पर्यावरणाचेर परिणाम जाला. ओलो आनी सुको कोयर वेगळो केल्यार उपरांतची प्रक्रिया खूब सोपी जाता. पूण प्लास्टीक बाटली जेन्ना अन्न कोयरांत भरसता तेन्ना ती वेगळी करची पडटा. हाका लागून खर्च वाडटा आनी रिसायकलाची कार्यक्षमताय उणी जाता. केन्ना केन्नाय असो कोयर रिसायकल करपाक अयोग्य जाता आनी निमाणें तो डंपिंग ग्राउंड वा लॅंडफिलांत सोंपता, जंय प्लास्टीकांतल्यान रसायनां मातयेंत आनी उदकांत व्हांवूंक शकतात वा जंय कोयर फकत जळयतात.

एक सादी कृती- देखीक प्लास्टीकाची बाटली वेगळी करचे बदला सामान्य कोयर वांगडा उडोवप हें सगल्या कोयर वेवस्थापन साखळेचेर परिणाम करता. कोयर वेवस्थापनांत मुळावी बांदावळ आदार दिवपी भुमिका करता, तरी लेगीत ताचीय मर्यादा आसा. प्रगत पद्दतींत लेगीत निवळ आनी योग्य रितीन वेगळो केल्लो कोयर जाय पडटा. कोयर वेगळो केल्लो नाशिल्ल्या प्रकरणांत प्रक्रिया केंद्रांक अडचणी येतात आनी रिसायकल बाजारपेठ अस्थीर जाता.

कोयरांतल्या अशुद्धीची पातळी वाडली काय प्रक्रिया करप चड आव्हानात्मक जाता आनी ताका लागून व्हड प्रमाणांत खर्च वा अनुदानाची गरज लागता. देखून कोयर जाता तेन्नाच ताचें योग्य वेवस्थापन करप हें सगळ्यांत म्हत्वाचें. भारत हाचें एक उत्कृश्ट उदाहरण आसा- अनौपचारीक कोयर वेवस्थापन वेवस्था. कोयर उखलपी, स्क्रँप विक्रेते आनी ह्या क्षेत्रांतले हेर कामगार व्हड प्रमाणांत रिसायकल करपाक येवपी कोयर एकठांय करतात- खास करून पॅट बाॅटल. अदमासा प्रमाण 20% ते 60% प्लास्टीक कोयर ह्या नेटवर्कांतल्यान परत एकठांय करतात. हें यश मुखेलपणान ह्या पदार्थांक आशिल्ल्या अर्थीक मोलाक लागून जाता. जशें आमी आमच्या घरांत पोरणी दिसाळीं काळजीपूर्वक सांबाळटात, तशें हेर पॅकेजींग साहित्याकय अशें मोल दिल्यार तींय कोयरांत वचनासतना रिसायकलांत वतलें.

तंत्रगिन्यानाचोय वापर करून कांय प्रमाणांत सुदारणा करपाक मेळटा. सेन्सर सक्षम कोयराचे डबे वा स्वयंचलीत पद्दत कोयर एकठांय करपाची प्रक्रिया सोपी करूंक शकता. पूण फकत तंत्रगिन्यानान ही समस्या सोडोवंक मेळना. लोक अजूनय डब्यां भायर कोयर उडोवंक शकतात, वेगवेगळ्या प्रकारचो कोयर एकठांय मिसळूंक शकता वा नेमां कडेन आडनदर करूं शकतात. योग्य संवय नासल्यार प्रगत वेवस्था लेगीत निश्फळ थारता.

पॅकेजींग कोयराचो केंद्रबिंदू म्हणल्यार वागणूक. वेवस्था आनी नेम मदत करूंक शकतात, पूण निमाणो परिणाम लोकांचे संवयींचेर आसता. गोंयांत ही समस्या सोडोवपाक फक्त बरी वेवस्था उपकारना. तर लोकांनी  पॅक केल्ल्या वस्तुंक कशें पळोवचें आनी वापरा उपरांत तांचे कितें करचें हातूंत बदल करप गरजेचें आसा.  

(लेखक पुरस्कार मेळिल्ले कोयर वेवस्थापन तज्ञ आसात.)

डायलन फर्नांडीस

पणजी