कोप, कुट्ट आनी कास

भांगरभूंय | प्रतिनिधी

फाटलीं सगळीं वस्तुस्थिती अणभविल्लो खरो गोंयकार मात हें सगळे मुकाट्यान नियाळतना आयज लेगीत तितल्याच घोस्तान कोप, कुट्ट आनी कासाची मज्जा घेता हें विसरूं नज.

संस्कृत “फेन” शब्दाचो कोंकणीत अपभ्रंश फेण जाता. सोरो तयार जावचे आदीं माडाची सूर वा काजूचो रोस शिजोवचो पडटा. त्या अर्काचो कार्यविधी वेळार वयर एक तरेचो फेस कसो येता. त्या फेस/ फेण ह्या उतरा वेल्यान “फेणी” हें नांव तयार जालें, अशें कांय जाणकारांचें म्हणणें. काजुच्या फेणीये आदीं गोयांत पयलीं सावन माडाची फेणी तयार जाताली. पुर्तुगाली लोकांनी आपल्या वांगडा गोंयात काजी (रोपां) हाडल्यो. उपरांत माडा फेणयेच्या आदारार काजुची फेणी तयार जावंक लागली. काजुच्या रोसाचो जसो निरो येता, तशी माडाची सूर, ती पिवंक रुचीक गोड आसता. माडाची सूर आनी माडांची फेणी ह्या मदीं कांयच तयार जायना. काजूच्या निऱ्याचो  पयलीं हुर्राक जाता आनी मागीर फेणी. 

पुर्तुगाली लोकांनी जायत्यो गजालीं आपणा वांगडा जरी गोंया हाडल्यो तरीय थंयसरलें हवामान मात ते हाडूंक शकले नात. अस्तंते कडल्या देसांनी थंयसरल्या हवामाना पासत जेवणा आदीं लोकां मदीं अग्नीप्रदीपन म्हण, मादक पेय (सेर्वेझ्य) घेवपाची रित आसा. हांगा गोंयांत मात सगळ्या तरेच्या हवामानांत इल्ले “कुट्ट” करपाची रित प्रचलीत आशिल्ल्यान पुर्तुगाली लोकांक कोप आनी कुट्ट तत्काळ संवकळीचें जालें. रोखडेंच तें कोपांत आनी कुट्टांत रंगलें. उपरांत तांणी गोंयकारांक चड करून नव धर्मांतरीत गोंयकारांक फेस्त, फुटबॉल आनी फेणीयेत रिगयले!

डिस्टलरी हो प्रकार साप्प हालींचो. आदीं भाटकारांच्या माडाच्या भाटांनी माडाचो सूर काडपी रेंदेरांल्या भाटीयेंत फेणी तयार जाताली. ताचो हो घरगुती वेवसाय कसो चलतालो. सुरीक दिल्ल्या माडाचे रेंन लेगीत भाटकारांक थारायिल्लें सोऱ्याचे कळशे वा बोतलीं दिवन फारीक जाताले. काजुची बोंडा पिकल्या उपरांत काजुच्या रानांनी काजुची फेणी गाळप थंयसर घाल्ले कोळमी शेजरा जाता. थंय फांतोडेर वा उसरां काजुचो निरो मेळटा. सांजवेळां रोस काडून जाल्या उपरांत चेंपणांत घाल्ल्या तुरमणांच्या चोथ्यांतल्यान देंवपी त्या निऱ्याची रूच कथन करूंक नजं. आदीं सोरो विकूंक बार्र असो प्रकार नाशिल्लो. गावांनी तयार जाल्लो माडाचो सोरो रेंदेराल्या भाटी लागीं आशिल्ल्या गादीयेर विकप जातालें. त्याच गादीयेर काजूची फेणी लेगीत विकत मेळटाली. 

जरी सोरो रुचीक एके तरेचो आशिल्लो, तरीय पितल्या लोकां मदीं असंतुळण तयार जाले. आपल्या घरा बसून पितल्या लोकांक कोप मारपी आनी गादीयेर पिवपी कुट्ट करपी अशे म्हणूंक लागले. तशें पळोवंक वचत जाल्यार दोगेय “कोपिस्त” खंयची गजाल अतिरेक करीनास्तना केली तर ती सगळ्या आंगान बरीच. तशेंच ह्या दोनी तरेच्या फेणीयेचे. ती त्या प्रमाणांत जर घेत तर भलायकेक बरी असो जाणटेल्यांचो समज आसा. ह्या पासत गोंयच्या सगळ्या घराब्यांनी वखद म्हण आलमारींनी दवरिल्ल्यो एक दोन फेणीयेच्यो बोतली दिसताच. गरजे वेळार कुट्ट करूंक.

 गोंयच्या रानां लागींच्या शेतां भाटांतल्या पिकावळीक रानटी सावदांचो खूप त्रास जाता. ह्या पासत थंयसरल्या शेतकारा वा भाटकारा लागीं काडतुसेची पिस्तोलां आसतालीं. पिकावळीची राखण करचे पासत तांका लिसेंस मेळप सोंपे जातालें. काजू पिकावळी दिसांनी काजूची बोंडा, तशेच जुवान माडा (कावथो) मुळां रानदुकरांक घोस्तांक वता असो समज. ह्या भायर गवो रेडो, चितळ आनी हेर रानटी जनावरां लेगीत पिकावळीची नाशाडी करतात. पिकावळीच्या राखणे पासत एका वेळार हांकां शेतकारांनी वा भाटकारांनी मारप व्हड अजाप कशें नाशिल्लें. ते गुन्यांवकारी थार नाशिल्लें. ह्या भायर गांव गांवांनी खास “कासादोर” आशिल्ले. तांच्या लागीं पिस्तोलांचें खास लिसेंस आसतालें. पुर्तुगाली उतर “कासार” म्हणल्यार शिकार. ताणें मारिल्ल्या सावदाक लोक “कास” म्हणूंक लागले. कासाक वचप हाचो अर्थ शिकार करूंक वचप. हे छंदी कासादोर कास मारून आपल्या लोकां मदीं जनावरांचे मास सागवाद म्हण फुकट वांट्टाले. हांवे लेगीत आयज मेरेन रानटी कास विकत घेवंक ना. 1972 वर्सा भारत सरकारान वन्य जीवन (संरक्षण) कायदो [1972 Wild life (Protection) Act] लागू केलो. त्या वेळार सावन रानवटी जनावरांची छंद आनी मजे पासत जाताली शिकार बंद जाली. 

गोंयचे पयले मुखेलमंत्री भाऊ बांदोडकार एका वेळावेले फामाद कासादोर. तांच्याच दृश्टीकोनांतल्यान तयार जाल्ल्या बोंडला अभयारण्याची मज्जा आयज आमी गोंयकार आनी गोंय भोंवंडेकार घेवंक शकतात. काळ बदल्लो तशें समीकरण बदल्लें. मनीस जात पयश्यांचे फाटीं लागील्ल्यान सगळ्या गजालींनी मिलावट सुरु जाली. गोंयची फेणी आनी कास तातूंतल्यान सुटलीं नात. चोरुन सोरो काडप तशेंच बेकायदेशीर कास करप सुरु जालें. रानाच्या वाटेनी रान खात्याच्यो “गेटी” आयल्यो. चोरुन कास करपी लोकांची धर-सोड सुरु जाली. रानटी “कासाचो” काळो बाजार सुरु जालो.

खरो गोंयकार खुबश्यो गजालीं सुशेगादीन करता. खावप, पिवप कितें?, कशें? आनी कितलें?  हें लेगीत एक गोंयकारपणाचें खाशेलें आंग ! आयज मिलावटी गोंयकार ताची वाट लायत आसा. म्हूण आयच्या जुवान गोंयकार पिळगेक आदल्या त्या खाशेलेपणाची वळख दिवंक तरेक वार, फेस्टिवलां घडोवन हाडचीं पडटात. थंय “कुट्ट” कशें आनी कित्या पासत करप हाची याद करून दिवची पडटा. फाटलीं सगळीं वस्तुस्थिती अणभविल्लो खरो गोंयकार मात हें सगळे मुकाट्यान नियाळतना आयज लेगीत तितल्याच घोस्तान कोप, कुट्ट आनी कासाची मज्जा घेता हें विसरूं नज. 

दादा हेगडे

9518942298