कोंकणी म्हणी आनी वाक्प्रचारांतलें ‘नाक’ (3)
भांगरभूंय | प्रतिनिधी
‘नाका मेरेन पदर शिमे मेरेन नदर’, एके वटेन तोंडार व्हडलो पदर घेवन तोंड लिपोवपाचें आनी आपूण कशी चारित्र्यवान कशी दाखोवपाची आनी दुसरे वटेन रस्त्यावेल्यान कोण येता कोण वता ताचेर नदर दवरपाची.
‘नाकान जेवल्यार पोट भ़रता?’, ‘नाकान जेवल्यार पोट भरना’, दोनूय एकाच अर्थाच्यो म्हणी, साबार कश्ट केल्या बगर येस मेळना हें सांगपी ही म्हण. ‘नाखटान जेवल्यार पोट भरता वे?’’ कर्नाटक वांठारांतली कोंकणी म्हण. मराठी म्हण: ‘दांत कोरुन पोट भरत नाही’.
- ‘नाकार गोडाबेली, तोंडांत पडल्यार पडली’, कोणेंय कितें दिता म्हणून सांगलें, पूण तें मेळटलेंच अशी खात्री नासत तेन्ना ही म्हण वापरतात.
-‘हांव हांसतां लोकांक, शेंबूड म्हज्या नाकाक’, आपणें वायट गजाल करप आनी दुसऱ्यान ती करतगीर हांसप अशा दोट्टी सबावाच्या मनशाक ही ओपार मारतात.
- ‘शिमऱ्याक नाकाची पांग’, आपल्याक बरें नाक आसचें अशी पांग म्हळ्यार उमळशीक शिमऱ्याक सदांच आसता.
- ‘नाका परस मोती होड’, ‘नाका परस शेकलूं जड’, मोती हें नाका परस ल्हव आसूंक जाय; नाजाल्यार नाकाच्यान ताचें वजन पेलचें ना. आपल्या हाताखालचो मनीस आपले परस चड म्हत्व घेता तेन्ना ही ओपार मारतात.
- ‘नाकाक नत्तु (नथ) जड न्हयी, वटाक मिश्यो जड न्हयी’, आपलें कोणाक जड जायना हें सांगपी ही कर्नाटक वांठारांतली कोंकणी म्हण.
- ‘पडलो तरी नाक वयर’, लज जावन लेगीत जावनाशिल्ल्या भशेन वागपी मनशाक लेखून ही म्हण वापरतात.
- ‘नाका लागीं कापूसु धरला, हाबको केदनाची उडुनु गेला’, जितो आसा काय पळोवपाक नाका मुखार कापूस दवरलो पूण़ प्राण केन्नाच गेल्लो. खंयचीय घडणूक जाल्या उप्रांत उपाय घेतात तेन्ना ही ओपार मारतात. कर्नाटक वांठारांतली कोंकणी म्हण. ‘नाकार कापूस दवरुन वयर पळ्ळो’.दुसारणी.
- ‘एका कानान आयकुंचें, दुसऱ्या कानान सोडचें’’, एका कानान भितर सरुंक, दुसऱ्या कानान भायर सरुंक’, ह्यो दोनूय एकाच अर्थाच्यो म्हणी. एखाद्री गजाल ओगी रावन आयकून घेवप पूण करप मात आपणाक जाय तशें वा सारकें लक्ष दिवन आयकना तेन्नाय ही ओपार मारतात. कोर्टांत एका न्यायमुर्तीन एका वकिलाक म्हळें खंय, हांव तुजें उलोवप ह्या कानान आयकता आनी दुसऱ्या कानान सोडटां. वकिलान खंय फ़ट्ट करून म्हळें, ” सर, तुमकां तें सामकें सोंपें, मदीं आडखळ करपाक कांय़च ना”
- ‘नाकां बोट घाल्यार चाबूं कळना’, नाकांत दांत नासतात तेन्ना नाकांत बोट घाल्यार चाबूंक शकना. तेंच बोट तोंडांत घाल्यार चाबूंक शकता. चुकीच्या जाग्यार वस्त घालतगीर ही म्हण वापरतात.
- ‘नाका मेरेन पदर शिमे मेरेन नदर’, एकेवटेन तोंडार व्हडलो पदर घेवन तोंड लिपोवपाचें आनी आपूण कशी चारित्र्यवान कशी दाखोवपाची आनी दुसरे वटेन रस्त्यावेल्यान कोण येता कोण वता ताचेर नदर दवरपाची.
- ‘नाक ना दोळो आंबटाणीचो गुळो’, आंबटाणीचो केल्लो गुळो वाटकुळोच आसता. ताचें नाक खंय आनी दोळे खंय हाचो पत्तो नासता. जेन्ना खंयचोय मनीस अव्यवस्थितपणान काम करता तेन्ना ही ओपार मारतात.
- ‘नाकार घालीन मुठ आनी तकलेर घालीन सुंठ’, ही म्हण खंयच्याय मनशाचो खूब राग येतगीर वापरतात.
- नाक तोपचे सोनारान, मंत्र सांगचे भटान, योग्य मनशाच्या हातान काम केलें जाल्यार तें बरें जाता हें सांगपी ही म्हण.
-‘नाक दोळे बरे तर सगळें बरें’, नाक दोळे हे मनशाले म्हत्वाचे अवयव. ते सगळे व्यवस्थित जागचे जाग्यार आसपाक जाय हें सांगपी ही म्हण.
कोंकणींत नाकाचेर आदारिल्ले साबार वाक्प्रचार आसात.
- नाक नाशिल्ल्या कडेन कस्तुरी व्हरप- पिशाकडेन बुद्ध घेवपाक वचप.
- नाकार गोडाबेली दवरप: लालूच, तळणी दाखोवप.
- नाक कापून अवलक्षण: आपलेंच नाक कापून दुसऱ्याक अपशकून करप.
- नाक खरपप: चिडोवप, कळ काडप.
- नाक सकल पडप: लज जावप.
- नाक धरप: वेळ काडप.
- नाक कापप: अपेस येवप. लज जावप.
- नाक घालप, नाक खुपसप: गरज नासताना दुसऱ्याच्या कामांत मदीं पडप, तोंड घालप.
- नाक घांसप: चूक मागप, शरण येवप.
- नाक चेंचप: खोड मोडप.
- नाक मोडप/ मुड्डप: अप्रतिश्टा करप, नापसंती दाखोवप,
- नाक वयर करुन चलप: आपूण चुकलां आसून लेगीत नेट मारप, गर्वान चलप.
- नाकाचो कवळो करप: नापसंती दाखोवप.
- नाकांत काडयो वचप: राग येवप, रागार जावप.
- नाकान कांदे सोलप: पोके झेत मारप.
- नाकार राग आसप: रागीट आसप. रोखडोच राग येवप.
- नाकार बोट दवरप: ओगी रावपाक सांगप.
- नाकार पदर येवप: रांडावपण येवप.
- नाका मुखार चलप: सरळ मार्गान वचप.
-नाकाक चुनो लावप: चार चौगांत अब्रू काडप, नांव बुडोवप.
- नाक मुठींत धरप: अपमान सोंसप.
- नाकीं णव येवप: सगळ्या इंद्रियांची शक्ती नाकांत एकठावप, मरणकाळ लागीं येवप.
- नाक फ़ुलोवप: बडायो मारप.
- नाका जीब लावप: तिरस्कार दाखोवप.
- नाक झरोवप: लीन जावप,साश्टांग नमस्कार घालप.
- नाकाक मिरसांग झोंबप: दुसऱ्यान केल्लें उलोवण्याचो आपल्याक खूप राग येवप.
- नाका तुडयेर कोपु(राग); नाकाच्या पोंतार राग आसप, रागिश्ट मनीस.
- नाकार पिंदप: अपमान करप.
- नाकार केस काडप: अलिप्त रावप.
- नाका कुडको वचप: लज जावप, लुकसाण जावप
- सुण्या नाकाचो: वास घेवंक भोंवपी मनीस.
- नाकाचो: आपलो अभिमान आशिल्लो.
- नाकार टी टिचुन: दुसऱ्याचो विरोध आसतना काम करप.
- नाका शेंडो तांबडो जावप: राग येवप.
- नाकान मिरी वांटप: अशक्य काम करप.
- नाकान हुंबरो घांसप: शरण वचप.
- नाक तुटप: लज जावप,
-माकडाक नाक खरपूं नये: ओगीच पिशाची कळ काडूं नये.
ह्यो आसल्यो नाकाचेर आदारिल्ल्यो म्हणी आनी वाक्प्रचार.
सखाराम शेणवी बोरकार
9923306751
खिणाखिणाक ताज्यो घडणुको आनी तुमचे कडेन संबंदीत दरेक खबर मेळयात एका क्लिकाचेर! फेसबूक, ट्विटराचेर आमकां फॉलो करात आनी व्हाट्सएप सबस्क्रायब करपाक विसरूं नाकात.
