भांगरभूंय | प्रतिनिधी
काल सदा मेळ्ळो. तोंड सामकें पडिल्लें. सदान म्हाका हालींच सांगिल्लें कीं ताका एक फ़्लॅट बूक करपाक जाय. सदा हरशीं भाड्याच्या फ़्लॅटांत रावतालो. घरांतलीं मनशां वाडिल्लीं आनी कितलो तेंप म्हणून भाड्याच्या फ़्लॅटांत रावतलो? तो सध्या फ़्लॅट सोदता म्हण म्हज्या कानार पडिल्लें.
हांवें सदाक विचारलें, “सदा! तुज्या फ़्लॅटाचें कितें जालें? एकूय पसंत पडलो ना?”
त्या उतराक सदान म्हळें, “आरे पसंत पडलो रे. पूण ताचें मोल पळयल्यार तो विकतो घेवपाक म्हाका दांत ना. आतां हे फ़्लॅट दिल्लीवाल्यांनीच घेवप. ताचें मोल आमकां गोंयकारांक परवडपाचें ना.”
सदालो म्हाका ‘दांत ना’ हो वाक्प्रचार खूब आवडलो. दांत नासप म्हळ्यार तांक नासप.
आमच्या कोंकणींत दांताचेर साबार म्हणी आनी वाक्प्रचार आसात.
‘दांतूय आपले (म्हजे) आनी ओंठय आपले (म्हजे), ख्यास्त दिवपी आपुणूच आनी जाका ख्यास्त फ़र्मावपाची, तोवूय आपलोच अशी विचित्र परिस्थिती जेन्ना आसता तेन्ना ही म्हण वापरतात. जगडी करपी दोनूय गट आनी तें सोडोवपी मनाशाक सारकेच लागीं आसतात तेन्नाय ही म्हण वापरतात.
‘दांतय आपले आनी ओंठय आपले, तोंड बांदून धरुन ओगी रावूंक जाय’, जेन्ना आपल्याच घरचे वा सोयऱ्यांतलेच लोक वायट कर्म करतात तेन्ना ही अशी म्हण वापरतात.
‘दांत ना मुखांत, विडे घाली खिशांत’, आशेभगत मनशाक ही म्हण वापरतात. दांत नासतना सुपारी बोल्सांत घालता पूण दांत नाशिल्ल्यान खावंक मात मेळना. ज्या गजालीचो आपल्याक कांयच फ़ायदो ना ती गजाल हातासपाची वायट संवंय. ‘दांत ना तरी हाडां चाबूंक मागता’, ‘दांत नाशील बोचूड हाड खाऊंक मरता रांडूल’, ह्यो ह्याच अर्थाच्यो आनीक कांय म्हणी कारवार वाठारांत घोळटात.
‘दांत कोरायल्यार पोट भरना’, किरकोळ काटकसर करुन कांय उपेग जायना हें सांगपी ही म्हण. काम तडीक वतलें जाल्यार योग्य ती तयारी करपाक जाय. साप्प उणे सादनांनीं काम तडीक वचना. दुसारणी: दांत कोरुन (धोंकून) पोट भरता?
‘दांत आसल्यार चणे नात चणे आसल्यार दांत नांत’, मनशाक पुराय सुखां, सादनां केन्नाच मेळनात. तातूंत कितें तरी उणेपणां आसतातच. एक गजाल आसता एक नासता. अशे वेळार ही ओपार मारतात. ‘दांत आशिल्ल्या वेळार कोब्बु (उस) ना, कोब्बु (उस) आशिल्ल्या वेळार दांत ना,’ उस खातलो जाल्यार दांत लागतात. दांत नासल्यार उसाचो कितें फ़ायदो? कर्नाटक वाठारांतली ह्याच अर्थाची ही म्हण.
‘दांत आशिल्ल्यान चणें खावंचे’, दांत आसताना चणें खावंचे, नेट वा ताकत आसतनाच खंयचेय काम हातांत घेवंक जाय. एक एक वस्त फ़ावो त्या वेळार करपाक जाय. म्हातारो जातकच दांत पडटकच चणे चाबूंक जायना. अशी शिटकावणी ही म्हण आमकां दिता.
‘हत्तीले खावंचे दांत वेगळे आणि दाखोवंचे दांत वेगळे’, हत्तीक शोभेचे भायर आयिल्ले व्हडले सुळे आनी चाबपाखातीर तोंडात आशिल्ले अशे दोन तरेचे दांत आसतात. ताचे वेल्यान भायर एक दाखोवपी आनी भीतर मनांत वेगळेंच एक आसपी, अशे तरेचे धोंग करपी मनशाक ही ओपार मारतात.
‘Xडीर मारल्यार दांत झडतात’, सामक्या नाजूक कालेतीच्या मनशाक ही ओपार मारतात.
‘दांतान जावंचें कामाक सूरी कित्याक?’ जें काम सहज आनी सोंपेपणान जाता ताका व्हडलीं व्हडलीं आयुधां कित्याक? थोडे लोकांक सामकी सोंपी गजाल कठीण करुन सांगपाची संवय आसता. असल्या लोकांक लेखून ही म्हण मारतात.
‘तोंडांत दिसली दांता कवळी आनी सोयरीगत मोडली’, फ़टीच्या वेव्हारांत मनीस उक्तो पडटा वा ती फ़ट सभेमाजार जाता तेन्ना ही म्हण वापरतात.
‘दांत विस्कळ घेता पुस्कळ’, विस्कळ दांताचो म्हळ्यार आपूण जावन आपल्याक वायट करुन घेता असलो मनीस. असल्या मनशाक लेखून ही ओपार मारतात.
‘एक भांगरा दांत लायलो म्हण मनीस सोनार जायना’, अडेच्या दाखोवण्यान मनीस श्रीमंत आनी वागण्यान जाय़ना. एका पांखाऩ मोर जायना अशा अर्थाची ही म्हण.
‘गळ्यांत वाघालो / हत्तीलो दांत घालो म्हण मनीस वाघ / हत्ती जायना’ अडेच्या दाखोवण्यान मनशाक व्हडल्या जनावराचें बळ येना हें सांगपी ही म्हण.
‘दुसऱ्याल्या दांता परस आमगेली दाढ बरी’, दुसऱ्यांल्या वस्तूं परस आपल्या ठांय आशिल्ल्या वस्तूंचेर अवलंबून राविल्लें केन्नाय बरें अशें सांगपी ही म्हण.
‘दान मेळिल्ले गायचे दांत चोवप आसा व्हय’, दान हें फ़ुकट मेळिल्लें आसता तेन्ना ताचे विशीं बारीकसाणी करप हें वायट अशें सांगपी ही म्हण. ‘दान मेळिल्ल्या गायिचे दांत चोवप वे?’ कर्नाटक वाठारांतली म्हण.
‘दाना गायीचे, दांत़ मेजचे’, जनावराच्या दांतावेल्यान तें बरें काय वायट हाची परीक्षा करतात. फ़ुकट मेळिल्ल्या वस्तूची चिकित्सा आनी कितें करप हें सांगपी ही म्हण. दुसारणी: दानाक दिल्ले म्हशीचे दांत धर्म पळेतालो खंय!.
‘दांत खावन अवलक्षण’, दांत खावप (चाबप) हें अशुभ वा वायट म्हणटात. आपूण जावन आपल्याकच वायट पडटा ती गजाल करपी मनशान ही ओपार मारतात.
‘दांत पडिल्ली नागीण न्ही, दोळे फ़ुटिल्ली वाघीण न्ही’, नागीणीचे विखारी दांत काडटगीर आनी वाघीणीचे दोळे फ़ुट्टगीर तीं निरुपद्रवी जातात. एकाद्र्याची मुखेल सामर्थ्य आशिल्ली गजालच जेन्ना ना नपयत जाता तेन्ना ताचो उपेग शुन्य जाता. अशी शिटकावणी दिवपी ही म्हण.
‘दांतार ना मांस आनी व्हडलो घांस’, आपल्याच्यान जायना आनी व्हडल्याची आस धरता तेन्ना ही ओपार मारतात.
‘दांत बेगीन झडले म्हण मनीस म्हातारो जायना’, एक एक मनशाचे दांत जर सारकी काळजी घेतली ना ते बेगीन पडटात. आनी दांत पडले म्हण तो म्हातारो जायना हें सांगपी ही म्हण.
‘माटाचे जेवण उरल्यार दांत पाजून तयार’, मचमचीत जेवण जेवपाक एका पांयार तयार आसपी मनशाक लेखून ही ओपार मारतात. माटाचें म्हळ्यार सुवादीक, मचमचीत. कारवार वाठारांतली ही म्हण.
दांतांचेर आदारिल्ले साबार वाक्प्रचार कोंकणींत आसात.
• दांत ओंठ खावप: खूब राग येवप.
• दांत काडप- दाखोवप: चाळोवप, खेबाडां करप.
• दांत पोटांत घालप: बुद्ध शिकोवप.
• दांत काडून हातांत दिवप: बुद्ध शिकोवप.
• दांत लागप: पैशे आसप.
• दांतांच्यो कणयो करप: फ़ुकट उपदेश करप, खूब सांगून लेगीत उपेग नासप.
• दांतार मारपाक पयसो (छदाम) नासप: भांकरुट जावप, गरिबींत दीस काडप.
• दांतार मांस येवप: श्रीमंती येवप, पयशे जावप.
खिणाखिणाक ताज्यो घडणुको आनी तुमचे कडेन संबंदीत दरेक खबर मेळयात एका क्लिकाचेर! फेसबूक, ट्विटराचेर आमकां फॉलो करात आनी व्हाट्सएप सबस्क्रायब करपाक विसरूं नाकात.
