कोंकणी म्हणी आनी वाक्प्रचारांतले केंस (2)

भांगरभूंय | प्रतिनिधी

‘खाडार घाला माटोव, द्राक्षां पिकतगीर खावूं’, अशक्य अशा गजालीचेर विसंबून रावप. हीच म्हण कर्नाटक वाठारांत ‘खाडारि घाला मांटवु, द्राक्ष पिकतगीर खावूं’ अशी घोळटा.

‘खाडाच्यान केलें, मिश्याच्याक मारलें’, खाड आशिल्ल्यान केलें पूण राग काडलो मिश्यो आशिल्ल्याचेर. एकटयाचो राग दुसऱ्याचेर काडप.
-‘खाड आसल्यारी जांबुवंतु जाललो वे?’, जांबुवंत हो रामायणांतलो एक पराक्रमी वानर. ताका खाड आशिल्लें म्हण सगळेच खाड आशिल्ले जांबुवंत जायनात हें सांगपी ही म्हण ही म्हण क़र्नाटक वांठारांत घोळटा.
-‘खाडार घाला माटोव, द्राक्षां पिकतगीर खावूं’, अशक्य अशा गजालीचेर विसंबून रावप. हीच म्हण कर्नाटक वाठारांत ‘खाडारि घाला मांटवु, द्राक्ष पिकतगीर खावूं’अशी घोळटा.
-‘खाडाक मानु कि हाडाक मानूं?’ खाड आसा ताका मान दिवप काय बळीश्ट आसा ताका मान दिवप ह्या दुविधेंत जेन्ना मनीस सांपडटा तेन्ना ही ओपार मारतात. ही ओपार कर्नाटक वाठारांत घोळटा.
-‘खाडान गेल्लें मन गोडान येता वे?’ व्हड गजालींनी जाल्लें नुकसान ल्हान गजालींनी येना हें सांगपी ही म्हण.
-‘खाडाक वेगळें आनी बोडाक वेगळें कोण दिता?’, आदल्या तेंपार म्हालो केंस मारपाक आनी खाड काडप एकठांयच पैशे घेतालो. तेन्ना खाड आनी बोड वेगळें करपाची चाल नासली आनी आसल्यो बारीकसाणी कोण पळयनासले. व्हडल्या कामांत ल्हान कामाचो आसपाव जाता तेन्ना ही म्हण वापरतात.
-‘जिवार आयिल्लें केंसार गेलें’,सामकोच जिवूच वचपाची पाळी आयिल्ली खरी, पूण थोडेशे नुकसानींत निभावलें, जीव वाटावलो. ‘आयलें आंगार, गेलें केंसार’, ही ह्याच अर्थाची आनीक एक म्हण.
-‘दुसऱ्याले केंस लांब म्हण आपणाचे ओडले म्हण जातात़?’, दुसर्यान निसर्गाऩ दिल्या ती गजाल प्रयत्न करुन आपणाक साध्य जायना हें सांगपी ही म्हण.
-‘मिश्यांक ना खोबरेल, खाडाक खंयचें मोगरेल?’. मोगरेल मोगरे फ़ुलांपासून काडटात. आनी तें खूप म्हारग आसता. जेन्ना मनशाक सादी सवाय गजाल परवडना तेन्ना म्हारग गजालींची अपेक्षा धरप चुकीचें हें सांगपी ही म्हण.
-‘मिश्यो हालय नासतना दूद फ़ेणे खावप’, आपलें काम गुपचूप करुन फ़ायदो करुन घेवप. मिश्यो हालयनासतना (फ़ेडे) मिठाई खावंची. कर्नाटक वाठारांतली म्हण.
-‘मिश्यो आसा म्हण पांडु म्हण नाका’, एकल्याक तरणाटेपणांत बेगीनच मिश्यो आयिल्ल्यो म्हण ताका पांडु म्हणटाले. पूण म्हातारपणांत ताका त्यो सोबना जाल्यो. एका तेंपार जी वस्त बरी दिसता ती फ़ुडाराक बरी दिसतच म्हण सांगूक नज. हें सांगपी ही म्हण. ‘मिश्यो आसती म्हणु पांडु म्हणका’, कर्नाटक वाठारांतली म्हण.
-‘मिश्यो येतना देसु दृश्टि पण्णा; मोमे येताना नेल (जमीन) दृश्टि पडना’, मनीस (चलो वा चली) जुवानपणांत पावल दवरता तेन्ना तो हवेंतच तरंगता. ताका सरभोंवतणचें कांयच दिश्टी पडना हें सांगपी कर्नाटक वाठारांतली म्हण.
-‘मिश्यो होड जाल्यार शेट्टी जालो वे?’, शेट्टी हे वेपारी. आदले काळांत ते व्हडल्यो मिश्यो दवरताले. फ़कत मिश्यो वाडयल्यो म्हण शेट्टी जायना ताका कर्तृत्व लागता हें सांगपी कर्नाटक वाठारांतली ही म्हण.
-‘जल्ल्यान मिश्यो रिगयलेवरी’, जल्लो पयलीं आपल्यो मिश्यो रिगयता आनी मागीर आपलें सगळें आंग रिगयता. बोट दिल्यार हात गिळटा, ह्याच अर्थाची दुसरी एक म्हण.
-‘मानेवेले केंस फ़ाटीर नाजाल्यार पोटार’,मानेवेले केंस फ़ाटीर नाजाल्यार पोटार पडटलेच. आपणे आपल्या भुरग्यांक आनी सोयऱ्यां- धायऱ्यांक मदत करुन सांबाळूंक जाय. तीं आनी तांचें नशीब म्हण सोडून दिवंक जायना हें सांगपी ही म्हण.

  • ‘वागाच्या मिशयेर कोलो खेळटा’, आपलो जीव आपणेंच मुद्दाम संकटांत घालप. जो कोण आपलो जीव आपूण जावन संकटांत घालता, तेन्ना ही ओपार मारतात.
    -‘केलदें खाड करताना पळोवन आपलें करपाक लागलें, ताणें फ़ासणां मारलीं’, गरजे भायर दुसऱ्याची नक्कल केल्यार त्रासांत पडटा हें सांगपी ही म्हण.
    केंसाचेर आदारिल्ले वाक्प्रचार
    1-तळव्याक केंस येवप: दुबळो मनीस.
    2-केंसान पांय झाडप: लाचार मनीस़. सामकी उणाक़ दर्ज्याची सेवा करप.
    3-केंस वांकडो जावप ना: कसलेंच लुकसाण़ जावप ना.
    4-केंस धवे जावप: खूब काळ वचप.
    5-कपलार केंस येवप: अजापाची गजाल घडप.
    6-केंसा इतलें बारीक़ आनी मुस़़ळा इतलें मोठें: एकाद्री गजाल पळोवपाक शुल्लक दिसता पूण़ करपाक गेल्यार कठीण आसता.
    7-सुटिल्ले केंस मानेर नाजाल्यार फ़ाटीर: आसा ते परिस्थींत रावप.
    8-केसभर गजरो आनी गांवभर नदरो: शिंदळ बायलमनीस.
    9-हजाऱ बोडक्यो आनी एक केंसकरीण: हजार बोडक्यो एक सौभाग्यवतीकडेन सर करुंक शकना.
    10-कानार केंस काडप: आयकून आयकनाशिल्ले भशेन करप, कागदी घोडे नाचोवप.
    11-केंसांक धक्को लागूंक दिवप ना: खूप जतनाय घेवप.
    12)- मिश्यांक तूप लावप: श्रीमंती दाखोवप.
    13)-मिश्यांक पिळ घालप: नेट दाखोवप.
    14) ‘मिश्यांक घांट बांदिल्लो’, ज्या मनशाक विशिश्ट गूण़ आसता तो.
    ह्यो आसल्यो केंसांचेर आदारिल्ल्यो म्हणी आनी वाक्प्रचार.

सखाराम शेणवी बोरकार
9923306751