भांगरभूंय | प्रतिनिधी
जशें मनशाचें शालेय शिक्षण ‘के.जी’ पसून सुरू जाता तशें एखाद्या लेखकाचें साहित्यीक शिक्षण नेमाळ्या पसून सुरू जाता.
प्रत्येक लेखका साहित्यिकाच्या मार्गार व्हरून सोडपी एक बर्यांतलो बरो शिक्षक म्हळ्यार नेमाळें. नेमाळ्याचो वावुरपी वर्ग हे कामांत खूब मोठी मदत करता. आयच्या बदलत्या काळांत एखाद्या नेमाळ्यार लागपी वावुरपी म्हणून एक संपादक, एक उपसंपादक आनी एक कचेरीचें काम सांबाळपी अशें लोक जायच पडटात.
तुमी जेन्ना एखाद्या नेमाळ्याक कथा वा निबंध धाडटात तेन्ना हें नेमाळें ताचेर संस्कार करपाक बांधील आसता. सगळ्यांत पयलीं गजाल म्हळ्यार तुमी धाडिल्लें साहित्य हें चार चौगांनी वाचपा सारकें आसा तशेंच जाल्यार तें छापपा योग्य आसा हाचो विचार जाता. जर तें सामकेंच बाबत आसा जाल्यार तें परत धाडटना वा छापप शक्य ना अशें बरोवप्याक कळयतात. जर तें संस्कार केल्या उपरांत छापपा सारकें जातलें जाल्यार ताचेर योग्य ते संस्कार करपाचो वावर सुरू जाता.
एक बरो संपादक अशा वेळार बरोवप्याक आपले कचेरेंत आपोवन ताणें धाडिल्ल्या साहित्याचेर चर्चा करता. ही कथा/ निबंध बरोवपा फाटलो ताचो हेत कितें हें समजून घेता. तें कित्या वेल्यान सुचलें हेंय समजून घेता. त्या साहित्यांत कितेंय अस्पश्ट आसा वा अपूर्ण आसा अशें दिसलें जाल्यार तें बरोवप्याचे नदरेंत हाडटा.
साहित्याची मोख, समाज प्रबोधनाचे नदरेंतल्यान कशी आसची तें समजावन सांगता. ते नदरेंतल्यान तुमी दिल्लें साहित्य खंय आसा हाचोय अदमास दिता. तुमच्या बरपांत कितेंय बदल जाय जाल्यार तो सुचयता. नवें कितेंय येवजून ताची भर घाली जाल्यार तें कशें प्रभावी जातलें हाची जाणीव दिता. कथा वा निबंधाचो शेवट कसो आसचो हाचेर मार्गदर्शन करता. हातांत आशिल्ले कथेचो बरो शेवट (म्हळ्यार वाचप्यांक आवडटलो असो) कसो कसो जावं येता हाचे पर्याय सुचयता. लेखनांत कितेंय आक्षेप घेवपा सारकें आसलें जाल्यार तेंवूय तुमकां दाखयता.
संपादक इतलेंय सगळें सांगता, सुचयता पूण तुमचे कथेक वा निबंधाक हात लायना म्हळ्यार ते बदल आपूण करना. ते बदल तुमकांच करपाक लायता. एखाद्या शैक्षणिक वर्गांत तुमकां दिल्लो गृहपाठ तुमी जर चुकीचो बरयलो जाल्यार शिक्षक तुमकां तो दाखोवन दिता आनी तुमकांच तो सुदारपाक लायता तशें. नेमाळ्यांचो हो ‘प्लस पाँयण्ट’. आयज आमकां ‘वॉट्सअॅप’ वा ‘ब्लॉग’ वा ‘पॉडकास्ट’ हांचेर जें लेखन वाचपाक मेळटा तातूंतले णव्वद टक्के तरी नव्यान बरोवपी आसुनूय ‘सुचलें तशें बरयलें’ ह्या तत्वान ब्लॉगांचेर वा फेसबूकार बरयतात. तांकां मागीर ‘लायक्स’ मेळटात. पूण हांगा खूब मोठो धोको आसता.
पयली गजाल म्हळ्यार लेखनाचेर संस्कार जाल्ले आसनात. फेसबूकाचेर वा हेर तांचे सारके पोर्टलांचेर जें साहित्य येता ताची मोलावणी वा ‘आवडलें’ ह्या अर्थाची पोंच ही ‘फसवी’ आसता. ही पोंच दितना जे फॅक्टर्स वाचप्याच्या मनांत येतात वा ताका खंयची पोंच दिवपाक उत्साहीत करतात हो एक स्वतंत्र विशय. जायते वेळा जाणें पोस्ट घाला तो वळखीचो वा वशिल्याक उपकारा पडटा असलो वा एक नातें टिकोवपाचे नदरेंत म्हत्वाचो असो वा तो ‘पोप्युलर पर्सनालिटी’ अशीं वेग-वेगळीं कारणां आसात म्हणून तो वाचक आपली पोंच दिता. ताणें दिल्ली पोंच ही ताचे स्वार्था खातीर आसता, लेखनाच्या बर्या खातीर नासता. तुवें फेसबूकार घाल्ली कथा, पोंच दिवपी वाचकान जायते वेळा वाचिल्लीय आसना.
ह्या लायक्सां वेल्यान आपल्या लेखनाचो दर्जो थारावप हें जायते वेळा आत्मघातकी म्हळ्यार ‘सुसायडल’ जाता. कारण जेन्ना तुमचें लेखन एखादो जाणकार, साहित्यीक वा अभ्यासू वाचक वाचता तेन्ना ताका तें असंस्कारीत आसा हें जाणवता. आनी लोकप्रियतेचे शर्यतींत तें फाटीं पडटा. देखून हांव म्हणन, नव्या बरोवप्यांनी आपलें साहित्य नेमाळ्यांक पयलीं धाडचें, ताचेर संस्कार बी जावन छापून आयलें मागीर तें ब्लॉगार घालचें. कारण नेमाळ्याचो वाचक वेगळो, ब्लॉगांचो वाचक वेगळो. फेसबूकाचोय वाचक वेगळो आसता. आयज वेग-वेगळ्या माध्यमांतल्यान आमकां आमचें लेखन जगभर पावोवपाची संद आसा, तें तंत्रज्ञान सोंपेपणान उपलब्ध आसा. ताचो लाव घेवंकच जाय. पूण… वयर सांगलां तशें.
लेखन बरें जातलें जाल्यार
लेखक जेन्ना एखादी कथा बरयता तेन्ना तो ते कथेचेर विस्तारान सांगपाक शकपाक जाय. कथेन एक अमूक कडेन एक मोडण घेतलें वा एखादें पात्र मदींच निशब्द जालें वा एखादें पात्र विचित्र वागलें जाल्यार तांचें मानसशास्त्र लेखकाक खबर आसपाक जाय. हें खबर आसपाचें वा हाची जाण येवपाची प्रक्रिया केन्ना घडटा? जेन्ना एखादी कथा लेखकाच्या मनांत पुराय शिजिल्ली आसता. कथेची फाटभूंय मनांत विचारांचे प्रक्रियेंतल्यान, तातूंतलीं पात्रां, तांचो रोल, तांची वागणूक, तांचो सभाव, हें पक्कें जावपाक जाय. कारण सभाव हो मनशाचो न बदलणारो गूण. तो लेखनांत सुरवाती सावन निमणे मेरेन स्थीर आसपाक जाय. हें सगळें मनांत शिजून खतखतपाक लागलें, रान्नीर दवरिल्लें खतखतें वा तोणाक जशें ‘रटरट्टा’ तशें मनांत कथा सामकी खतखतता, रावूंक जायना अशा वेळार ती कागदार उतरावंक जाय. ती कथा बेस्टच जाता. अशे तरेचें मार्गदर्शन एखादें म्हयनाळें वा नेमाळेंच दिवपाक शकता. कारण ताच्या संपादका कडेन, उपसंपादका कडेन वेळ आसता. तुवें जर तुजें साहित्य पयलींच धाडून दवरलें जाल्यार हें शक्य आसा. नेमाळ्याक येता तें साहित्य फाल्यांच छापपाक जाय अशें नासता (दिसाळ्याक ती अडचण येता) म्हणून तुमचें साहित्य योग्य मार्गार हाडपाचो वावर संपादक करपाक शकता. त्या भायर ‘शब्दांची मर्यादा’ ही आडखळ आसना. तुमकां अनिर्बंध आनी निर्मळ आनंदान बरोवंक दिवपी म्हणटात तें नेमाळें.
ह्या नेमाळ्यांक एक म्हत्वाची गरज आसता. आमकां जशी श्वासाची गरज आसा तशी नेमाळ्यांक साहित्याची गरज आसा. सातत्यान जर साहित्य येत जाल्यार नेमाळें निरोगी उरता. आमकां गोंयकारांक साहित्य धाड म्हूण पराथचो पडटा. कितलेशेच ‘रिमायण्डर’ धाडचे पडटात. पूण आमी आळशी. आमी बरयनात. खबरांक बसले जाल्यार हजार खबर्यो सांगतले, पूण बरोवपाची कला आसून लेगीत त्या घडणुकांच्यो कथा जायनात. माहितीचे निबंध जायनात कारण ‘वाज’ हो मोठो दुर्गूण आमच्या रगतांत भिनला. बाकीच्या भासांनी तांचे लेखक खूब बरयतात. तांचीं पुस्तकांय खूब येतात. तांचें लेखनय दर्जेदार आसता. आमी म्हण कितें कमी नात. आमचे कडेनय ते तांकीचे बरे- बरे बरोवपी आसात. गरज आसा ती अभिव्यक्त जावपाची.
‘वाज’ ‘आळसाय’ भिरकाटवन मारात आनी बरोवपाक लागात. ‘जाग’ ‘बिम्ब’ सारकेल्लीं म्हयनाळीं तुमची वाट पळयतात. तुमचें साहित्य पयलीं धाडून दवरलें जाल्यार ताचेर संस्कार करप, संपादकाक शक्य जाता आनी हाचो फायदो तुमकांच जाता. हें समजून घेवपाची गरज आसा.
हीं नेमाळीं जर बंद पडलीं जाल्यार बरोवप्यांनो ती तुमची जबाबदारी. तुमी साहित्य धाडिनात म्हणून नेमाळ्यांचें उजवाडा येवपाचें चक्र थांबता वा सवकास जाता. परिणामान तुमी भाशेच्या मरणाक जापसालदार थारतात. हें मात विसरूं नाकात.
नित्य नवें वाचलें जाल्यार वांचतले आनी नेमान बरयलें जाल्यार वांचयतले!!
दिनेश मणेरकार
9552551425
खिणाखिणाक ताज्यो घडणुको आनी तुमचे कडेन संबंदीत दरेक खबर मेळयात एका क्लिकाचेर! फेसबूक, ट्विटराचेर आमकां फॉलो करात आनी व्हाट्सएप सबस्क्रायब करपाक विसरूं नाकात.
