कोंकणी चळवळीक गरज नवे स्फूर्तीची !

भांगरभूंय | प्रतिनिधी

काळा प्रमाण हें यत्न आंतर- बोली समजीकाय घटमूट करतले, कोंकणी भाशक समाजा भितरलें विखंडन उणें करतलें आनी….

कोंकणी आमची मोगाळ आनी भोव अपुरबायेची मायभास. 39 वर्सां फाटीं ती गोंयची राजभास जाली. आमकां सगल्यांक ही गजाल खबर आसा. तिचो अभिमानूय आसा. मालवण धरून कोच्ची मेरेन जी आमची भास विंगड- विंगड बोलयांनी वा शैलींनी उलयतात तीय आमकां खबर आसा. शेंकड्यांनी वर्सांनी आमच्या पूर्वजांनी आनी म्हालगड्यांनी आमची भास, अस्मिताय आनी संस्कृताय तिगोवन दवरल्या. कितलीशीच जतनाय घेवन, आमचें दायज तांणी आमचे पासत सांबाळून दवरलां. कितलींशींच बलिदानां दिल्ल्यात. त्रास, अपमान सोंसल्यात. आयज आमीं तांच्याच यत्नाचें पिकिल्लें रोसाळ फळ खायत आसात, लाभ घेत आसात, पूण खरेपणान आमीं फावो तितलो लाभ घेतात काय? काय आमीं आळसायेन पुराय शेणपाचे वाटेर पावल्यात?
ज्या शणै गोंयबाबान कोंकणी पासत आपली जीण समर्पिल्ली आनी जाका आमीं आधुनीक कोंकणी साहित्याचो बापूय मानतात तो शणै गोंयबाब आयज जिवो आशिल्लो जाल्यार ताची कोंकणीचे स्थितीचेर प्रतिक्रिया कितें आसपाची? कोंकणी भाशेन राजकी स्थान जोडिल्लें पळोवन ताका भोव आनंद जातलो आसलो, पूण आनंदा सयत तो निरास्त बी जातलो आसलो. निरास्त कित्याक? आमचें भाशा आनी अस्मिताये प्रती चालतें दुर्लक्ष आनी आळसायूच न्हय तर आमचें आरंभशूरपण बी पळोवन. तो घडये आमचेर टिकाय करतलो आसलो.
आत्मसन्मानाचें कारण
कोंकणी हें आमचें सांस्कृतीक दायज. इतिहास, भूगोल आनी जियेल्ल्या अणभवांनी हें दायज आमचे पासत आकारीत जालां. हीच भास भारतीयां मदीं आमकां एक वेगळी वळख दिता. कोंकणी फकत संवादाचें माध्यम न्हय; ती आमच्या सामूहीक स्मृतीची, जागतीक दिश्टीकोनाची आनी आमच्या सामाजीक मुल्यांची व्हाळ. ह्याच कारणांक लागून, तिचें म्हत्व आमीं जाणीवपूर्वक वळखुपाक जाय. ही वळख प्रतिकात्मक वा सवंगची वा भावनीक उरूंक शकना. ती सक्रीय आनी मुद्दाम आसूंक जाय. भास अस्मितायेक कशी आकार दिता, तिचे दुर्लक्ष सांस्कृतीक आत्मविस्वास कसो दुबळो करता आनी तिची जतनाय घेवप व्यापक भारतीयतायेंत आमची सुवात कशी घट करता हाची आमी दखल घेवंकूच जाय. कोंकणीक मान्यताय दिवप म्हणल्यार आमीं स्वताक मान दिवप. तीच आमच्या आत्मसन्मानाचें मुखेल कारण.
स सुचोवण्यो
कांय जाणांक भास आनी संस्कृतीक दायजाचो अभिमान (खास करून प्रादेशिक भाशा आनी संस्कृतायेचो अभिमान) राश्ट्रीय एकात्मताय आनी एकचाराचे विरोधी कशें दिसता. भाशेची राखण करप, वापरप आनी विकसीत करपांत हातभार लावप, ह्यो भंडपणाच्यो कृती न्हय, तर भारताच्या बहुलताये भितर आमी कोण हाची पुश्टी. ही वास्तवीकताय आमी स्पश्टपणान वळखुपाक जाय. वळखना जाल्यार आमीं अस्मितायेविणें राश्ट्रीय प्रवाहांत व्हांवन वतले.
कोंकणी भाशेक आतां रॅनॅसोंस (Renaissance) वा पुनरुत्थानाची गरज आसा. कोंकणी लोकांक परतून न्हिदेंतल्यान जागोवपाची गरज आसा. कोंकणी चळवळींत नवी स्फूर्त हाडपाची गरज आसा. कोंकणी अस्मिताय घट करपाची गरज आसा. फापशिल्ल्या कोंकणी लोकांक एकठांय हाडपाची गरज आसा.
हें कशें साध्य जातलें? सकयल दिल्ल्या उपायांतल्यान-

1. कोंकणी शिकवणेक सक्रियपणान उर्बा दिवन, ताचो पद्दतशीरपणान विस्तार करपाक जाय. कोंकणी शिकवण अजून फावो त्या प्रमाणांत सुरू जावंक ना वा ताका आदार दिवंक नाशिल्ल्या वाठारांनी, समाजांनी पावची हाची खात्री करप गरजेचें. भाशेचें संचरण फकत योगायोगान वा वैयक्तीक यत्नांक सोडून दिवन उपकारना; तातूंत नियोजीतपणान सतत हस्तक्षेप करचोच पडटा. हे जापसालदारकेंत गोंय सरकाराची केंद्रीय आनी टाळूंक जायना अशी भुमिका आसा. कोंकणी शिकवणेक आदार दिवप पर्यायी न्हय तर सरकाराचें मुळावें कर्तव्य आनी गोंयचें भाशीक आनी सांस्कृतीक दायज सांबाळपा खातीर वेव्हारीक गरज (संस्थांचो आनी सरकारांचो आदार नाशिल्ल्यो भाशा आर्विल्ल्या काळांत तिगून उरूंकच शकनात). भुरग्यां खातीर सादीं, सोपीं आनी आकर्शक पुस्तकां तयार करचीं, तशीच बरी प्रवेशिका (प्रायमर) तयार करची. हीं पुस्तकां पिराये प्रमाण, संस्कृतीक मुळां प्रमाण आनी भाशीक नदरेन बरीं आसूंक जाय, जाका लागून भुरग्यांक सैमीक रितीन आनी आत्मविस्वासान कोंकणी शिकपाक मेळटलें. हीं साधनां शाळा, वाचनालय, सामुदायीक केंद्रां आनी अनौपचारीक शिक्षणीक सुवाती वरवीं व्हड प्रमाणांत वांटूंक जाय. अर्थीक वा भौगोलिक आडमेळीं निमितान कोंकणी शिकवणेक आडखळ येवंची न्हय हाची खात्री करची. मुळाव्या शिक्षणीक साहित्यांत गुंतवणूक (investment) करून आनी शिकोवपाचो पांवडो वाडोवन कोंकणी फकत नांवान तिगून उरची न्हय, तर जियेल्ली, उलयिल्ली, एक जिवी भास म्हूण फुडें व्हरची हाची सरकारान खात्री करुंकूच जाय.
2. अभ्यासक्रमांत राजभाशा सक्तीची आशिल्ल्या कर्नाटक आनी महाराष्ट्रा वरींच गोंय सरकारान गोंयच्या सगल्या शाळांनी राजभाशा कोंकणी शिकवण सक्तीचे करची. राज्याची राजभास म्हूण कोंकणी विशय (माध्यमाची पर्वा करिनासतना) दुसरी वा तिसरी भास म्हणून सक्तीन शिकोवची. मुळावी भाशीक क्षमता, सांस्कृतीक सातत्य, भाशेची सजीवताय सुनिश्चीत करपाक हें गरजेचें. सीबीएसई आनी आईसीएसई मंडळां भारतीय संविधानाचे आठवे वळेरींत नोंद जाल्ल्या चडशा भाशांनी शिकवण दितात (वा तांचे अभ्यासक्रमांत तरी आस्पावतात) आनी कोंकणी परस (संख्येन) उण्यो उलोवपी कांय भाशा (जशो- आओ नागा, द्जोंखा, गारो, खासी, कोक-बोरोक, लेपचा, मणिपुरी, मिझो, तांगखुल इत्यादी) लेगीत तांच्या अभ्यासक्रमांत आस्पावतात. तरी आसतना, कोंकणी (आठवे वळेरेची भाशा आनी गोंयची राजभाशा) तांच्या अभ्यासक्रमांत आस्पावना, देखून गोंय सरकारान हाची नोंद घेवन ह्या मंडळांक आपल्या अभ्यासक्रमांत कोंकणी आस्पावपा खातीर सक्त निर्देश दिवंचे.
3. कोंकणी साहित्याची वाड आनी जीवंतताय सुनिश्चीत करपाक कोंकणी लेखकांक प्रोत्साहन दिवंचें. गोंय सरकारान अश्यो येवजण्यो सुरू करच्यो, जाका लागून नव्या आनी उदयोन्मुख लेखकांक अनुदानीत दरान आपलीं कृती उजवाडावंक मेळची. ताका लागुनूच साहित्यीक अभिव्यक्ती खातीर अर्थीक आडमेळीं उणीं जातात. ते भायर सरकारान बियाणें निधी (seed funding), अनुदान आनी हेर प्रोत्साहन दिवन कोंकणी प्रकाशन आनी छापखाने स्थापन करपाक सक्रीयपणान चालना दिवची. अशा उपायांक लागून एक घटमूट प्रकाशनीक पर्यावरण वा यंत्रणा तयार करपाक मजत जातली, लेखकांक प्रसाराक सुलभ मंच मेळटले आनी कोंकणी भाशेची दीर्घकाळा पासूनची साहित्यीक आनी सांस्कृतीक बुन्याद घटमूट जातली.
4. भाशेचे गिरेस्त आंतरीक विविधतायेक आडखळ न्हय तर एक मोटें बळगें म्हूण मान्यताय दिवन, कोंकणी बोलयांचेर अभ्यासाक चालना दिवपाचो समन्वयात्मक यत्न जावंक जाय. कोंकणी जायत्या बोली रुपांनी उलयतात. दरेक बोली आपल्या इतिहासीक, सांस्कृतीक, भाशीक प्रभावान घडल्या. ही विविधताय आमचे भाशेक समृद्ध करता, तरीय वेगवेगळ्यो बोली उलोवप्यां मदीं परस्पर समजून घेवपाची आनी परस्पर संवादाचेरूय मर्यादा आसतात. हाचेर उपाय काडपा खातीर प्रादेशीक आनी समुदाय- विशिश्ट शब्दसंग्रह, स्वरविज्ञानांतले बदल, व्याकरणीक फरक आनी हेर काय बारीकसाणींचें पद्दतशीर दस्तावेजीकरण करून बोली आस्पावपी व्यापक उतरावळ आनी संदर्भ ग्रंथ तयार करूंक जाय. अशा साधनांक लागून उलोवप्यांक, विद्यार्थ्यांत, लेखकांक, संशोधकांक स्वताचे बोली भायर कोंकणीच्या रुपांचो वापर करपाक आनी समजून घेवपाक मेळटलो, जाका लागून चड भाशीक जागृताय आनी परस्पर आदर वाडटलो. काळा प्रमाण हें यत्न आंतर- बोली समजीकाय घटमूट करतले, कोंकणी भाशक समाजा भितरलें विखंडन उणें करतलें आनी चड समावेशक, एकवटीत कोंकणीभाशक अस्मिताय निर्माण करपाक योगदान दितले, तेच बरोबर दरेक बोलीचें खाशेलपण पुरायपणान तिगोवनूय दवरतलें आनी प्रमाणीकरणाचे वाटेन उपकाराक पडटलें.
5. सध्या कोंकणी छापील माध्यमाची परिस्थिती अत्यंत मर्यादीत आसा, फकत एकूच कोंकणी दिसाळें प्रकाशित जाता. घटनात्मक मान्यताय मेळिल्ले, गोंयची राजभाशा आशिल्ले आनी जिवंत, गिरेस्त साहित्यीक परंपरा आशिल्ले भाशे खातीर हें एकदम अपुर्ण थारता. देखून कोंकणी मोगी, साहित्यीक आनी सांस्कृतीक संस्था, समाज आनी गोंय सरकार हांचे आस्पाव आशिल्लें एकवटीत आनी सामुहीक यत्न आसूंक जाय. कोंकणीची मुद्रीत माध्यमांत उपस्थिती म्हत्वाची. नदरांची विविधताय, संपादकीय सर्त, समाजीक, सांस्कृतीक, राजकीय प्रस्नांचेर कोंकणी भाशीक नदरेन व्यापक कव्हरेज दिवपा खातीर चड कोंकणी दिसाळीं सुरू करप गरजेचें. एका परस चड दिसाळ्यांनी भाशेची भौशीक दृश्टी घटमूट जातलीच, पूण कोंकणी पत्रकार, संपादक, अणकारपी, डिझायनर, स्तंभलेखकांक जोडणीची संद निर्माण जातली, ताका लागून कोंकणी भाशेंतल्या पत्रकारितेक वेवसायीकपण मेळटलें. दिसपट्ट्या दिसाळ्यां भायर सप्तकी, पंद्राळीं, म्हयन्याळीं आनी हेर खाशेले नियतकालीक स्थापना करपाचेर टिकावू भर दिवचो. हीं प्रकाशनां वेगवेगळीं विशयीक आवड जशे साहित्य, संस्कृताय, भास, तरणाट्यांचे वेव्हार, बायलांचे प्रस्न, शिकवण, इतिहास, विज्ञान आनी अशे तरेन कोंकणीच्या कार्यात्मक क्षेत्रांचो विस्तार करतलीं. तशेंच नियतकालीक नव्या लेखकांक, कवींक, संशोधकांक म्हत्वाचे मंच दितलें, फुडले पिळगेचे कोंकणी बुदवंत तयार करपाक आदार दितलें. कोंकणी दिसाळीं आनी नियतकालिकांचें एक घटमूट पर्यावरण निर्माण जातलें आनी हे भाशेच्या भलायके खातीर अत्यावश्यक आसा. कोंकणी फकत संस्कृताय आनी अस्मितायेची भास नासून, भौशीक पत्रकारिता, आधुनीक नागरी जिणेचें जिवें, विकसीत माध्यम जातलें.
6. कोंकणी चळवळीक केंद्रीत आनी म्हायतीपूर्ण फुडारपण दिवपा खातीर कोंकणी लेखक, साहित्यकार, भाशातज्ञ, विद्वान, कवी, सांस्कृतीक वावुरपी आनी बरेमागप्यांच्या एका विचारमंचाची (think tank) थापणूक करची. असली संस्था एक बौद्धीक आनी रणनिती केंद्र म्हूण काम करतली. भाशेचेर परिणाम करपी प्रस्नांचेर पद्दतशीरपणान विचार करपा खातीर विंगड विंगड तज्ञपूर्ण नदर एकठांय हाडटली. शिकवण आनी माध्यमां सावन प्रशासन, साहित्य आनी धोरणाची अंमलबजावणी मेरेन नदर घालून काम करतली. हो विचारमंच एक सामुहीक दबाव गट म्हणून काम करतलो, संशोधन आनी एकमताचेर आदारून, सरकारा मुखार स्पश्ट, पुराव्याचेर आदारिल्ली मागणी मांडटलो. कोंकणी संबंदीत सरकारी धोरणां, येवजण्यो, कायदे करपाच्या वचनबद्धतेचो सतत नियाळ करून, भाशेक दिल्ले आश्वासन, मेजपा सारक्या परिणामांत रुपांतरीत जातात हाची खात्री करून, कृती आनी निश्क्रीय ह्या दोनूय गजाली खातीर सरकाराक जापसालदार धरतलो.
   संस्थागत स्मृती दवरून, दीर्घकाळाची नदर आशिल्ल्यान, हो विचारमंच राजकी चक्रां वयल्यान कोंकणीच्या हिताची राखण करूंक शकतलो, “टोकन”-वादाक प्रतिकार दिवंक शकतलो आनी शासन, शिकवण, भौशीक जिणेंत भाशेची योग्य सुवात दाखोवंक शकतलो. अशें करतना शिंपडिल्ल्या वैयक्तीक यत्नांचे रुपांतर जावन कोंकणीची राखण, वाड आनी स्वाभिमान हांचे खातीर समर्पीत एकवटीत आवाज जातलो.
   ह्यो सुचोवण्यो चालीक लागल्यार….
   जर ह्यो स सुचोवण्यो प्रामाणीक, पद्दतशीर आनी काळा प्रमाण चालीक लायल्यार सामुहीकपणान कोंकणी भाशेच्या खऱ्या पुनर्जागरणाची सुरवात जावंक शकता. दरेक माप एक गंभीर क्षेत्र- शिक्षण, साहित्य, माध्यमां, संशोधन, संस्थांचो आदार आनी भौशीक जापसालदारकी, संबोधीत करता. शिक्षणीक बुन्याद घटमूट करून, साहित्यीक उत्पादनाक उर्बा दिवन, प्रसार माध्यमांची उपस्थिती वाडोवन, बोलीभाशेंतल्यान समजीकाय वाडोवन आनी सरकारी जापसालदारकी सुनिश्चीत करून, कोंकणी भास आपली कार्यात्मक सुवात परत मेळोवंक आनी विस्तारूंक शकतली. ही भास आतां फकत संस्कृतीक अभिव्यक्तीपुरती मर्यादीत उरची ना, पूण गिन्यान, भौशीक वचन, सृजनशीलताय आनी प्रशासन हांचे माध्यम म्हणून फुलतली. अशी समन्वयात्मक पद्दत उलोवप्यांक सशक्त करतली, नव्या पिळग्यांच्या लेखकांक आनी विचारवंतांक प्रेरणा दितली….. आनी कोंकणी एक आधुनीक, गतीशील भास म्हूण, आपली खाशेली अस्मिताय सोडून वचनासतना, बदलत्या काळाक अनुकूल जावन सक्षम अशी भास म्हूण वयर सरतली. ह्या स सुचोवण्यांक पाळो दितना कोंकणीक प्रगतीच्या मार्गाचेर घटमूटपणाक व्हरूं येता, तेच बरोबर तिचो फुडार एक जिवी, विकसीत जाल्ली भास म्हूण स्वाभिमानान आनी जिवंतपणान सुरक्षीत दवरूं येता.

शशांक शणै
70226 94191