कोंकणी चलचित्रांचो दस्तावेज : कोंकणी चलचित्रां

भांगरभूंय | प्रतिनिधी

आयज उदेते चलचित्रकार आनी कलाकार ह्या उद्योगांत येवंक सोदतात, तांकां रिणां दिवपाची तजवीज आसूंक जाय. गोंय सरकारान मनार घेतलें जाल्यार कोंकणी चलचित्र मळार व्हड क्रांती जावंयेता.

चलचित्र म्हळ्यार चलतीं चित्रां दाखोवपाची एक कला. ती जावन आसा मनोरंजनाचें एक साधन तशेंच शिकोवपाचें माध्यम. संवसारांतल्या सगळ्या भासांनी चलचित्रां आसात. तशींच कोंकणींतूय आसात, तांची खोलायेन म्हायती दिवपी पुस्तक म्हळ्यार ‘कोंकणी चलचित्रां’. हें व्हड आकाराचें पुस्तक पुण्यांत स्थायीक इजिदोर दान्तास हाणें बरयलां. तें मुंबयच्या बिजल बूक सप्लायरान छापलां आनी दान्तास पाब्लिकेशन्सान उजवाडायलां.  650 रुपया मोलाच्या ह्या पुस्तकाक 282 पानां आसात. मुखेल कव्हर दिलीप कुंकळियेंकार हाणें चित्रायलां आनी कव्हराचे फाटले वटेन बरोवप्याची वळख दिल्या. कोंकणी चलचित्रांची खोलायेन म्हायती दिवपी पुस्तका खातीर इजिदोर बाबाक परबीं आनी शाबासकी.

फाटभूंय

एक दीस कोंकणी चलचित्रां विशीं म्हायती आशिल्लें एक दिसाळें बरोवप्याच्या हातांत पडलें. ती म्हायती वाचतच ताका ती अर्द्कुटी आसा अशें दिसलें. हे खातीर ती म्हायती पूर्ण करूंक, ताणें ह्या पुस्तकाचें मुळावण घालें. आयचे भशेन आदीं सांबाळून दवरपाची पद्दत नाशिल्ली आनी कंप्युवटर सारकीं साधनां नाशिल्लीं.  हे खातीर म्हायती एकठांय करूंक बरोवप्यान बरोच कास्तीग सोंसलो. ताणें  मुंबय दुरदर्शन, आकाशवाणी मुंबय, आकाशवाणी पणजी, पुण्यांतलें नॅशनल  फिल्म आर्कायव्स ऑफ इंडिया आनी हेर संस्थां कडें संपर्क करुनय फावो तितली म्हायती मेळ्ळी ना. आदल्यो रेकॉर्डी मुद्रावपी ग्रामाफोन कंपन्यो बंद जाल्ल्यान ताका आनीक त्रास जाले.  मागीर ताणें वयक्तीक रितीन संपर्क करून बरीच म्हायती एकठांय केली आनी हें पुस्तक तयार जालें. 

पुस्तकाचो गाभो

ह्या पुस्तकांत पयल्या ‘मोगाचो आवंडो’ चलचित्राक धरून 2010 वर्सा प्रदर्शीत जाल्ल्या ‘मोगाची झर’ मेरेन चलचित्रांची वळख दिल्या. ही वळख म्हणल्यार चलचित्राची काणी, तांतूंतल्या कलाकारांची वळख,  मुखेल फोटू, कांय रंगीत फोटू, कांय काळे-धवे फोटू,  चलचित्रांतलीं ट्युना सयत गितां घालून पुस्तकाची सोबाय वाडयल्या.  पुस्तकाच्या निमाणे कडें ‘आटापणी’ भागांत हेर चलचित्र कलाकारांची फोटवा सयत वळख दिल्या. आमचें नशीब, निर्मण, सुखाचें सपन, बगलांट, मोग आनी मोयपास, भुंयारांतलो मनीस, गिरेस्तकाय, भोगसणें, जेजूस, आलिशा, पाद्री, पल्तडचो मनीस, जागोर आनी हेर चलचित्रांची बारीकसाणेन वळख मेळटा.

चलचित्रांचो इतिहास

भारतांत पयलें उलोवपी चलचित्र आलम आरा मार्च 14, 1931 वर्सा, मुंबयंत दाखोवपांत आयलें. त्या आदीं मोनीं चलचित्रां, लोकाक धादोशी करतालीं. राजा हरीश्चंद्र, हें पयलें मोनें चलचित्र 1913 वर्सा प्रदर्शीत जाल्लें. उपरांत रंगीत चलचित्रां जशीं ऑर्वो, ईस्टमॅन, टॅक्नीकलर अशीं येवंक लागलीं. सुर्वेक फिल्मां, 16 मीमी आकाराचीं दाखयताले. तांचो, रुपेरी पड्ड्यार गुणकारी परिणाम जायनाशिल्लो. ते उपरांत 35 मीमी आनी 70 मीमी, सिनेमास्कोप, 3 डायमॅन्शन आनी डिजीटल चलचित्रां भायर सरूंक लागलीं.

खाशेलेंपण

ह्या पुस्तकांत 31 कोंकणी चलचित्रांची म्हायती मेळटा. तांतूंत सुमार 269 फोटू, 109 कांतारां, तांतूंतल्या 85 कांतारांची सुरलिपी (सोल्फां) आसा. बरोवप्यान चडांत चड कांतारांचीं सोल्फां दिवपाचो यत्न केला. फोटू रंगीत आनी काळे- धवे आनी चड आदले फोटू दुरुस्त करून छापल्यात. कांय मंगळूरकारांनी निर्माण केल्ल्या चलचित्रांचीय म्हायती वाचूंक मेळटा. 

आनीक एक खाशेलेपण म्हळ्यार, कोंकणी चलचित्रांनी बिगर कोंकणी कलाकारांनी भुमिका केल्या, तांचीय म्हायती पुस्तकांत आसा. कांय नांवां अशीं – बेंजामीन गिलानी, नीलम मेहरा, ए के हंगल, प्रमोद चक्रवर्ती, नंदिनी सिंग, परिक्षीत साहनी, टॉम ऑल्टर, रिमा लागू आदी. एका चलचित्राक ऍनॉक डेनीयल हाणें संगीत बसयलां तर तीन चलचित्रांक अशोक पत्की हाणें संगीत दिलां. आशा भोसले हिणें एका चलचित्राक आपलो ताळो दिला. भुपिंदर सिंग, मन्ना डे, शान,  शंकर महादेवन, सोनू निगम सारकेल्यांनी कोंकणी कांतारां गायल्यांत.

कोंकणी चलचित्राचो जनक आल जेरी ब्रागांझा

म्हापशेंचो आल जेरी ब्रागांझा (आंतोनियो लॉरेंसो जेरी ब्रागांझा) हाणें ‘मोगाचो आवंडो’ हें पयलें कोंकणी चलचित्र निर्माण करपाचो इतिहासीक मान मेळयलो.  हें चलचित्र एप्रील 24, 1950 वर्सा रुपेरी पड्ड्यार दाखयलें. देखून दर वर्सा २४ एप्रील ही दीस कोंकणी चलचित्र दीस म्हण मनयतात. आल जेरी ब्रागांझा हिंदी चलचित्र उद्देगांत वावरिल्लो अणभवी कलाकार. नवकला फिल्म कंपनींत ताणें आधारी दिगदर्श्पी आनी निर्मातो कारभारी म्हण काम सांबाळिल्लें.  तो कांतार करूंक आनी बदलत्या सुरांचेर उंचायेन गावंक (इंग्लीशींत – यॉडलींग) आनी हुशार नट आशिल्लो. हे खातीर ‘मोगाचो आवंडो’ चलचित्राचो तोच निर्मातो आनी दिग्दर्शक जावन, ताणेंच मुखेल भुमिका केली.  हे इतिहासीक आनी अमर कामगिरी खातीर आल जेरी ब्रागांझा हाका  कोंकणी चलचित्राचो बापूय म्हण मानतात. 

ETICA आनी पयलें कोंकणी चलचित्र ‘मोगाचो आवंडो’

ETICA (एक्सचेंज टॉकीज ऑफ इंडिया, चायना अॅण्ड आफ्रिका) ही एक चलचित्रां निर्माण करूंक मुंबयच्या जोगेश्वरी वाठारांत स्थापन केल्ली कंपनी. ‘मोगाचो आवंडो’ हें तांचें पयलें चलचित्र.  ताचीं मुखेल कलाकारां, आल जेरी ब्रागांझा आनी लीना फेर्नांडीस. जेम्स ब्रागांझा ह्या फिल्मांत विनोदी सवंग करता. हेर कलाकारां मदें लेवीस रातूस, आयरीन आमारल, जेकब फेर्नांडीस, एलिजाबेथ डी आबरेव, मेरी डी सौजा, जॉयस फेर्नांडीस, रोमयो पावल पिरीस दिसतात. आल्फ्रेड आल्मेदान ह्या चलचित्राक संगीत बसयलां. कोंकणी रोमांशीकार दियोगिन्ह डी मेलो हाचे ‘मोगाची ओड’ रोमांशीचेर आदारीत ‘मोगाचो आवंडो’ हें चलचित्र निर्माण जालां. हातूंत गोंयच्या सैमाचो भरपूर आनंद मेळटा. म्हापशेंच्या दशरथ सिनेमा थेटरांत आनी मुंबयच्या माटुंगा आनी माझगांव थेटरांत एकाच बराबर एप्रील 24, 1950 दिसा तें प्रदर्शीत केलें. सुमार आठ म्हयन्यांनी तयार जाल्ल्या ह्या चलचित्रांचें संगीत मुद्रावंक नांवलौकीक ज्यो पेरेरा आनी पिटर डी मेलो हांचे वांगडा सत्तावीस संगीतकार आशिल्ले. 

सोंपयतना… 

‘कोंकणी चलचित्रां’ ह्या पुस्तकांत इजिदोर बाबान जाता तितल्या चलचित्रांचो आस्पाव करून घेतला, पूण आनिकूय मेळनासतना उरल्यांत, तीं मेळोवंक जाय.  गोंयांत जायत्या भाशांतल्या चलचित्रांचें शुटींग जाता, तेन्नां हांगासर स्टुडियो वा फिल्म सिटी उभारूंक सरकारान पावलां मारूंक जाय. कोंकणी चलचित्रां काडूंक सरकारान प्रोत्साहन दिवंक जाय. आयज उदेते चलचित्रकार आनी कलाकार ह्या उद्योगांत येवंक सोदतात, तांकां रिणां दिवपाची तजवीज आसूंक जाय. गोंय सरकारान मनार घेतलें जाल्यार कोंकणी चलचित्र मळार व्हड क्रांती जावंयेता अशें इजिदोर बाबाकूय दिसता. ताणें अशींच आनीक सोद वावर आनी म्हायतीपूर्ण पुस्तकां बरोवंची ही नम्र विनंती.

– विन्सी क्वाद्रूस, राय, साश्ट,

 ९८२२५८७४९८