कुड्डो मागता एक दोळो….

भांगरभूंय | प्रतिनिधी

मौनव्रताचो संकल्प आनी ताचे आचरण करपा खातीर हिंदू धर्मात दर वर्सा एक खास दीस राखून दवरला. तो म्हणल्यार माघ म्हयन्यांतली उमास. आनी हे तिथीक मौनी अमावास्या म्हण्टात.

‘कुड्डो मागता एकुच दोळो आनी भेड्डो मागता एकुच कान’ असो एक वाक्प्रचार धोळणुकेंत आसा. जेन्ना कोणाय कडेन एखादी गजाल मात लेगीत आसना तेन्ना ती इल्ली तरी आसची अशें ताका दिसप हें सबावीक आसा. जोसेफ नांवाचो एक सान भुरगो आसलो. भोवच मस्तो आनी हट्टी. ताचे आवय बापूय गरीब आसले. एक दीस जोसेफ आपणाक नवे मोचे जाय म्हूण हट्ट धरून बसलो. कसोय आयकना जालो. एक सारको रडुंक लागलो. आपणाल्या पुताक नवे मोचे विकते घेवन दिवपाची ऐपत जोसेफाच्या बापायची नासली. भुरगो रड रड रडलो. कांय वेळा उपरांत रडपाचो थांबलो. मागीर तो गांवच्या बाजारा वशीन वचपाक लागलो. वाट शेतांतल्यान वताली. जोसेफान पळयले पयस आंब्या मुळांत एक मनीस न्हीदला म्हूण. कोण काय हो? ताका उमळशीक जासी. ताणें म्हऱ्यांत वचून पळयतें आनी ताका अजाप जालें. न्हिदिल्ल्या ह्या मनशाक ताचे दोनुय पांय नासले ! भुरगो चुरचुरलो, येवजुंक लागलो : काय वेळा पयलीं आपूण नव्या मोच्या खातीर रडटालों. पूण ह्या मनशाक मोचे घालतलो जाल्यार पांयूच नात! हे घटके सावन जोसेफ पुराय बदल्लो. भायल्यान आनी भितरल्यान.

दोनुय पांय नासलेल्या मनशाक आपणाक एकतरी पांय आसचो अशें दिसप सबावीक आसा. उपाशी उरणाऱ्या मनशाक भूक म्हळ्यार कितें हें सारकें- बरें कळटा. देवान मनशांक दोन पांय आनी दोन हात दिल्यात. तेच प्रमाण दोन दोळे आनी दोन कान दिल्यात. पूण जीब मात एकूच दिल्या. हाच्या फाटल्यान देवाची कितें तरी शाणेपणाची येवजण आसुंक जाय. दोळे आनी कान हीं गिन्यानां प्राप्त करपाची इंद्रियां. तीं ज्ञानेद्रीयां. मनशान चडांत चड पळोवचें, चडांत चड आयकुचें, पूण उण्यात उणें उलोवचें हो घडये देवाचो गुपीत संकेत आसुंये. ह्या संदर्भात व्हड ग्रीक तत्वगिन्यानी अपिकटेटस म्हण्टा कीं मनशान तो उलयता ताचे दुपेटीन ताणें पळोवंक जाय आनी आयकुंक जाय म्हणुन देवान ताका दोन दोळे आनी दोन कान, पुणून एकच जीब दिल्या म्हूण. त्यान भायर परमेश्वरान जिबेच्या उलोवपाच्या वापराक लगाम घाला. उलोवपा वांगडाच रूच घेवपाचे एक आलायतें खातें ताणे ह्या हाड नासलेल्या अवयवाक दिलां. 

उलयल्ल्या उतरांक भोवच मोल आनी म्हत्व आसता. तीं तोलून- मापून आनी जतनायेन उच्चारूंक जाय. मुखांतल्यान भायर सरिल्लीं उतरां आनी घोणुंतल्यान भायर सरिल्ले तीर एक सारके आसतात, हाचें मनशान भान दवरुंक जाय. उतरांक लागुन झुजां जाल्लीं आसात. महाभारतात पांडव -पत्नी द्रौपदी दुर्योधनाक उद्देशून ‘कुड्ड्याचो पूत कुड्डो’ ही हिणसावणी उतरां उलयली. तेच प्रमाण कौरवांचो मुखेली दुर्योधन पांडवांक उद्देशुन आपूण तांकां ‘सुयेच्या तोंकार उरता तितली लेगीत भूंय दिवचोना’ अशी मदाची भास उलयल्लो आनी हांचो परिणाम म्हूण मागीर अठरा दिसांचें भिराकूळ अशें कौरव- पांडव म्हाझूज घडलें. नारद मुनीच्या समजावणेची आनी विवेकी उतरांक लागुन वाल्या हो वाटमारो कालांतरान वाल्मिकी रूशी जालो.

म्हान मनीस दृक-श्राव्य तेच परी मनन- चिंतन हांचे वरवीं ज्ञानोपासना करतात आनी उपरांत आपणाल्या पवित्र बाण्यां वरवीं मोलादीक विचारांची शिंवरणी करतात. कित्याय कितें उलोवचे परस वग्गी रावप हें सदांच बरें. वगी राजप हाका संस्कृत भाशेंत मौन पाळप म्हण्टात.  मौन पाळप हाका जैन आनी हिंदू धर्मां मदीं उंचेली सुवात आसा. उलय नासतना रावप ह्या निर्धाराक मौनव्रत म्हण्टात. मौनव्रताचो संकल्प आनी ताचे आचरण करपा खातीर हिंदू धर्मात दर वर्सा एक खास दीस राखून दवरला. तो म्हणल्यार माघ म्हयन्यांतली उमास. आनी हे तिथीक मौनी अमावास्या म्हण्टात.

मौनव्रत म्हळ्यार अकर्म न्हय. तें inaction न्हय. वायट कितेंच उलोवचें न्हय हो मौनव्रता फाटलो मुखेल हेत आसा. तें सत्कर्म. सगळे म्हापुरुश ह्या सत्कर्माचो आदर करतात. महात्मा गांधी जाल्यार वायट कितेंच पळोवचें न्हय, वायट कितेंच आयकुचें न्हय आनी वायट कितेंच उलोवचें न्हय ह्या तत्वांचो खर पुरस्कर्तो आसलो, ह्या संदर्भात तो सदांच जपानी संस्कृतायेंतल्या त्या तीन शाण्या माकडांची देख दितालो. भितरलो एक माकड आपणाल्या हातांनी आपणाले दोळे धांपता. दुसरो आपणाले कान धांपता आनी तिसरो तोंड धांपता.

प्रदीप लवंदे

9923292022