भांगरभूंय | प्रतिनिधी
कालूच सर्वपित्री उमास जाली. पितृपक्ष सुरू आशिल्लो. म्हळ्यार म्हाळ म्हयनो. पुर्वजांक आमान्य दिवपाची चाल आसा आनी ही सेवा हे पंद्रशेंत करतात. कावळ्यान अन्नाचे गोटे व्हेले काय पितरांक तें पावलें असो समज आसता आनी तांणी तें व्हेलें काय आर्गां ओंपतल्याचो जीव सू जाता.
कावळ्यां वेल्यान याद जाली तांचे विशींच्यो म्हणी. सोनून घरा मुखा वयलो हौद सांगिल्ले प्रमाण निवळ केलो. नळाच्या उदकान तो भरलो. सोनून म्हाका म्हळें, “पळे. आतां उदक कशें दिसता पळे. कावळ्या दोळो कशें”. कावळ्या दोळो म्हणजे निव्वळ. कारण कावळ्याचो दोळो खंय सामको निवळ आसता.
कावळ्याक खंय एकूच दोळो आसता. संशोधन करतकच तीन वेगळ्यो वेगळ्यो आख्यायिका आयकूंक मेळ्ळ्यो. आनिकूय आसत. एक गजाल खरी. कावळ्यान आमची भास समृद्ध केल्या. कावळ्या आवय ही ओपार सगल्यांनी आयकल्या. जगा वयले सगले धवळे जो जाणा वा उस्तूउस्तून काडटा ताका वा तिका कावळ्या आवय म्हणटात.
‘कावळ्या स्त्रापान गाय मरना’ ही अशीच एक ओपार. कावळो बसपाक खांदी मोडली म्हणजे निमताक कारण जालें हीय एक ओपार. तूं हें काम करता म्हणसर कावळे म्हातारे जातले ह्या वाक्याचो अर्थ तूं हें काम बेगीन करूंक पावचोच ना. कावळ्यांक चिरतरूण म्हणलां देखून ही ओपार. भूक लागली काय पोटांत कावळे आड्डूंक लागले अशें म्हणटात.
भुरगेपणांत तीं कुशीक कित्याक बसल्यांत गे? अशें विचारतकच तांकां कावळो आफुडला अशें आजी सांगताली.
‘नवो कावळो x खावंक शिकता’ अशी आनीक एक ओपार गांवगिऱ्या वाठारांत घोळटा. कोणूय गाडी शिकता जाल्यार त्या नवशिक्याक पळोवन दुसरो म्हणटा, सांबाळ रे तुजो जीव. नवो कावळो शिकता.
कोणूय मोट्या मोट्यान उलयत रावन वाद घालूंक लागतकच कावळो कसो कित्याक आड्डता रे अशीय ओपार मारतात…
काक्या मामा, कित्याक रे तूं सकाळ सावन आड्डता? सोयरो येवपाचो आसा आमगेर ? सकयल यो पळोवया. कांव कांव करीत कावळो पोरसांतले खांदयेर बसून करांदाय करतकच आमी सोयरो येवपाचो आसा अशें म्हणटात.
हालींच एकल्यान कावळ्यांच्या विशया संदर्भांत आनीक एक ओपार सांगली. कावळ्याचें आवळगोत्र अशी ही ओपार. ताचो वापर करुनूच हें स्पश्ट करता.
हरशी रासवळ घराण्यांतले लोक एकामेकां मजगतीं झगडत आसतात. एकामेकां मदीं उजो वचना. तांचे मदीं टां टू जायत आसता. स्वकियांचेरूच दावखुलां मारतात. आनी सुणीं चडयतात. पूण जेन्ना परकी लोक हांचेर चपको मारता तेन्ना मात कावळ्याचें आवळगोत्र. म्हणजे भायल्यान घुरी येतकच सगलो तांतीं-पिलो एक जाता. एका गोत्राचे सगले एकठांय आंवळून येतात आनी तोंड दिवपा खातीर एकठावतात.
मनोहर पै धुंगट हांचो ‘कोंकणी म्हणीसागर’ ग्रंथ गोवा कोंकणी अकादेमीन उजवाडायला. हांवें तो शब्दकोशां वांगडा मेजारूच दवरला, संदर्भ ग्रंथ कसो. कावळ्यांच्या म्हणींचेर बरयतना ताची याद आयली. धुंगटबाबान कांय अज्ञात म्हणी तातूंत दिल्यात. कावळो उडलो आनी खांदी मोडली ही म्हण दिल्या. अर्थावणी अशी दिल्या. कावळो उडपाक आनी ताळी (खांदी) पडपाक एक गांठ जाली म्हणून कोणें अशें समजुचें न्हय की कावळ्यान नेट दिवन खांदी मोडली. तो योगायोग समजूंक जाय. संस्कृतांत काकतालीय न्याय अशें म्हणटात. बोलाफुलाक गांठ अशेंय म्हणटात. कावळो करकरलो म्हूण पिंपळ मरना अशी एक म्हण तांणी दिल्या. कावळ्याच्या किलांट्याचो पिंपळाच्या झाडाचेर कांयच परिणाम जायना. कावळ्याच्या आड्डुपाक अपशकून अशें मानिनासतना धीट मनशान आपल्या हातांतलो वावर नेटान मुखार व्हरत रावंक जाय.
धुंगटबाबान आनिकूय कांय म्हणी दिल्यात. तातूंतल्यो कांय अश्यो आसात –
कावळो बुडलो तरी थाव पळेता म्हणटा.
कावळो न्हाल्यार ढोंक जाता व्हय?
कावळो गोपूराचेर बसलो म्हणून गरुड जायना.
कावळ्याक दुदान न्हाणयलो म्हणून धवो जाता?
कावळ्याचो दोळो तवश्यार, मांजराचो दोळो भोपश्यार.
कावळ्याक आपलीं पिलां गोमटी दिसतात.
कावळ्यान मोरा पांखां लायलीं म्हणून कावळो मोर जायना. कावळ्याक मंगळूरांत आनी कोचींत कायळो अशेंय म्हणटात अशी माहिती धुंगटबाबाच्या कोशांत आसा.
लोक संस्कृती कडेन, लोकवेदा कडेन कावळ्याचें घट्ट अशें नातें आसा. वाक्प्रचारांत आनी म्हणींतल्यान तो दिसपट्टे भाशेंत आमकां मेळटा. उश्ट्या हातान तो कावळो आमडुपी न्हय. म्हळ्यार कावळ्याक आमडितना उरिल्लो उश्ट्यांतलो गोट्या कुडको वाया वतलो म्हूण ते भानगडींत पडना इतलो चामटो मनीस.
सखाराम शेणवी बोरकार हांणी हजारांनी म्हणी संकलीत केल्यात, तातूंत कावळ्यांच्योय म्हणी आसात. कितली सुंदर गिरेस्त भास आमची. कावळ्या दोळ्या भशेन – निव्वळ.
मुकेश थळी
फोंडे
खिणाखिणाक ताज्यो घडणुको आनी तुमचे कडेन संबंदीत दरेक खबर मेळयात एका क्लिकाचेर! फेसबूक, ट्विटराचेर आमकां फॉलो करात आनी व्हाट्सएप सबस्क्रायब करपाक विसरूं नाकात.
