काजळ

भांगरभूंय | प्रतिनिधी

पयर बसार घर येतना दोन बायल मनश्यां उलयते आशिल्यो. एक वयां वयली आनी एक नेण्टी. म्हाक दिसता तेमी एकत गांवातले उरु जाय. तेतुत एक बायल मनशेंल हुटीत ल्हान बाळशें आशिले. हेमगेल उलौवणे रंगार येयीले तेन्ना त्या जाण्टे बायलेन तिक म्हणले,
” अगो,बाळश्यांक काजळ कीत्या लायल ना गो ??
” ना गे हांव काजळ लायन तेकां. खंयी अँलर्जी जातल म्हण भंय दिसता. “
” मागीर मामी बी तु काय सांगन गो ?? तिक पाडु लावु जाय काजळ. घरचे घरा “
” अगे बाये तिकात आमी सुनांन काजळ लायल्या जायत “
अश म्हणतेत ती बायल मनीस मामेल उद्दार करु लागली. त्या जाण्टे बायलेक आपुण तिका कीत्या विचारले काय जाल उरतले.
” काजळ पाडना ” ह्या शब्दान हांव परत एकपटी आत्याल घरात व्होवरेत पावलो. म्हागेल आत्याक सगळेत खबर आशिले. तेन्न आमकां ते कायीत कळणाले तरी असले कामाक जास्ती कन्न हांवुत मदत करतालो. तर आत्या बरा रावन हांव बी काजळ पाडु शिकलो म्हणलार हरकत ना. हे काजळ पाडचे काम बाकी जाग्यार ना करता फक्त व्होवरेतत जाताले. कारण ती व्होवरी तीन बाजुच्या बंद आनी एकत दार. आनी अश जावन त्या व्होवरेत उजवाड कमी,धुळ येवची कमी,वारो येवचो तर प्रश्नत ना.
वाड्यार कोणागेर नवीन सयऱ्यो येत म्हण कळ्ळ्या पुरो. आत्याकडे कोण ना कोण येतालोत. त्या वेळार आमगेल वाडो कीत्या ? पुराय गांवात लोक भन्न आशिले. आत्या बरें काजळ पाडता म्हण खुब जाणा खबर बी आशिल म्हणा. तश जावन प्रत्येक आठ धा दिसांन कोण ना कोण काजळा साठी दारात येतालोत. त्या वेळार घरात आसल्यार मेळताले आणी तयार ना जाल्यार अमुकुत दिसां तयार कन्न दिता म्हण सांगुन धाडताले.
पयली लाकडांक म्हण वाड्यावयले बरेत लोक भळ्यार वयताले. रान्नी लाकडा,वंयीक शिरी,बागात लायील्या वालीक वयर चडुक शिरे, जावु कोयती कुराडीक दांडे थोरु घालुक म्हण. अश जावन कोण ना कोण भळ्यार गेल्लोत उरतालो. ह्या भळ्यार वयतल लोकाकडे ते खंयी रुखार कावळ्याल ताती मेळ्यार हाड म्हणताले. आनी सांगील्याक बजोवन घाडताल की फक्त एक घोटेराले एकत ताती हाडा पुराय हाडचे नाका.
कावळ्याले ताती मेळ्ळे की आत्याले काजळ पाडचे काम सुरु जाताले. पयली म्हाका गडार वचुन पंढरीगेरच्यान नातर देसायागेरच्या एंडेल हाडु लायताले. शेट्टी दुकानातल्यान बरो असो पाव मिटर सुती कपडो बी हाडु लायताले. ह्या कामाक हांव एक पायार तयार उरतालो कीत्या म्हणलार फिरु मेळताले आनी चिल्लर पैयशे उरलार पिपिरमिटां खावु मेळताली.
काजळ पाडच्या दोन दिवस पयली आत्या वाऱ्याचो अंदाज घेताले. तो खंचे दिशेन व्हावता आनी कीतलो मोटो जावु बारीक व्हावता काय म्हण. कारण भायर वारो वारो व्होड उरलार ताटाक काळजी बेगी जायनाली. एक ताब्यां ताट,एक काश्यांवाटी,बरी घासुन चकचकीत कन्न घेताले. खास काजळ पाडुक जाय म्हण कोणागेर वचुन बरी दाट अशी नाल्ला कट्टी मागुन हाडताले. व्होवरी बरी चिमणे काजळ घालन्न सारोवन घेताले. दुकानातल्या हाडील कपडो बरो रिठो घालन्न धुवन घेताले. कावळ्याल ताती फोडन्न त्या बोळात त्या सुती कपड्याची वाती कन्न ती तेतुत बुडोवन बरी हुनतात सुकोवन घेताले.
ही सगळी तयार जाल की मागीर सकाळी न्हांवन धुवन काजळ करची तयारी सुरु जाताली. पणतेत एंडेल घालन्न सुकयील वाती घालन्न ती पणती पेटयताले. अठरा ग्रामाचे देवतेक पाय पडन्न जाल की तीन कट्टि दवन्न रांदन रचुन तेजेर ते पितळेचे ताट दवरताले. आतात भांयीच्यान भन्न हाडीले ताजें उदाक त्या ताटात रकयताले आनी पणती मागीर त्या ताटा पोंदात दवरताले. मागीर एक दोन तासांन परत व्होवरेत वचुन ताटाक कीतले काजळ धरला ते त्या काश्यांवाटेत जमयताले. अश बरे इतले काजळ जमा जाले की परत हात स्वच्छ कन्न जमयील्या काजळेत व्होळु व्होळु कन्न एंडेल घालन्न एक बरी काडी घेवन ते मेळोवन घेताले.
अश कन्न काजळ तयार जाल की परत एकपटी देवते पाड पडन्न पयली आपले दोळ्यांत हे काजळ घालन्न घेताले. हे कीत्या की म्हणलार ह्या काजळाचो ल्हान पोरांक आनी बांळतीणील्या दोळ्यां मुकार कसलोत त्रास जावचो न्ही आणी जाल्यार पयली आपल्याल दोळ्यांत त्रास जावु म्हण हो त्या फाटलो हेतु उरतालो. काय त्रास जाल ना म्हण कळ्ळे की बरें अपुरबायेन ते ल्हान ल्हान पत्र्याचे डब्यात भन्न दवरताले आणी कोणी मागु येयली तश दिताले.
आज जाण्ट्याली काजळ पाडची पध्दत इतिहास जमा जाल्ली आस म्हणलार हरकत ना कारण त्या काळावयले लोक केन्न की ह्या लोकांतल्यान त्या लोकांत पावले. आज भळे आशिले तर व्होड व्होड बिल्डिंग जालात. आज कावळे बी बरेत हुशार जालात ते आपणाले घोटेर झाडार बांदनात तर खंयी लायटी खांब्यार,मोबाईल टावरार बांदतात कारण एक वेळ मनीस व्होड रुखाचेर हावळ हाडु शकता पुण ह्या लायटी खांब्याक जावु टावराक कोण हात लावचोत ना. आज बाजारात आट्या पाच आनी पावल्या पंचवीस नमन्याची काजळ मेळतात थंय पाडील काजळाक कोण विचारता ???

संदेश बांदेकार
9480790172