भांगरभूंय | प्रतिनिधी
कवळें गांवांत वशिल्ल्या श्री शांतादुर्गा देवस्थानाचो जात्रोत्सव शेनवारा, 10 फेब्रुवारीच्यान सुरू जाला. ताची सांगता शेनवारा, 17 फेब्रुवारीक जातली. आयज म्हणल्यारूच 13 फेब्रुवारी हे जात्रेचो मुखेल दीस. ह्या देवळा विशीं थोडी भोव म्हायती दिवपाचो हो यत्न.
गोंयकार मुदलांत उत्सवमोगी. गोंयकार जसो उत्सवमोगी तसो देवभक्तूय. गोंयांत देवळां खूब. ह्या देवळांनी वर्सूयभर धर्मीक कार्यावळी जायत आसतात. तातूंतल्या कांय देवस्थानांची जागृत देवस्थानां म्हणून वळख आसा. कवळेंचें श्री शांतादुर्गा देवस्थान हें तातूंतलेंच एक.
हें श्री शांतादुर्गा देवूळ केन्ना बांदलें हाचो निश्चीत पुरावो मेळना. तरी इ. स. 1713 उपरांत आनी इ. स. 1738 च्या काळांत ह्या देवळाची नवी वास्तू उबी आसली आनी तीच अजून आसा. कागदपत्रांतल्यान मेळिल्ले म्हायती प्रमाण कवळेंचें हें देवूळ आदीं म्हणल्यार सोळाव्या शेंकड्याच्या मध्यांत साश्ट म्हालांतल्या केळशी गांवांत आसलें. तें थंय श्री सांतेरी वा श्री तांतेरी ह्या नांवान प्रसिद्ध आसलें. केळशी ह्या गांवांक आदीं कर्दलीपूर म्हणटाले. ही देवी मूळ त्रिहोत्रपूर प्रदेशांतली. केळशीं हे देवीक श्री सांतेरी ह्या नांवान पुजताले. इ. स. 1566 वर्सा ही देवी केळशी सावन कवळ्यां व्हेली. तो बाटाबाटीचो काळ आसलो. पुर्तुगेजांनी हिंदूंक बाटोवपाक सुरवात केल्ली. ते तांकां बाटोवन क्रिस्तांव करताले. पुर्तुगेजांचे हे बाटाबाटीक देवीचे म्हाजन भियेले. तांकां देवी विशीं चिंता दिसूंक लागली. कितें करचें अश्या हुसक्यांत आशिल्ल्या ह्या म्हाजनां मदल्या एका म्हाजनाक देवीन दिश्टावो दिलो आनी पुर्तुगेजां पासून आपली राखण करपा खातीर आपणाक फोंडें म्हालांतल्या कैवल्यपूर (आतांचें कवळें) गांवांत व्हरात, अशें सांगलें. ताणें ही गजाल आपल्या सांगात्याक सांगली. त्या दोगांयनी देवीक रातयांत व्हड्यांतल्यान अघनाशिनी (जुवारी) न्हंय हुपून कवळ्यां हाडली. त्या वेळार ती वस्ती हरिजनांची आसली. हरिजनांनी देवीक थंय स्थानापन्न करूंक मेकळीक दिली. देखून आयजूय दर वर्सा माघ शुद्ध षष्टी दिसा कवळेंच्या हरिजनांक श्री शांतादुर्गेच्या देवळांत हाडून देवीचो प्रसाद म्हणून कापड, खण आनी नाल्ल दिवन तांचो भोवमान करतात.
कवळेंचें श्री शांतादुर्गेचें देवूळ बांदपाची प्रेरणा देवीन नारो राम मंत्री हांकां दिली आनी तांणी इ. स. 1730 च्या सुमाराक स्वताच्या खर्चान नव्या देवळाची बुन्याद घाली आनी रोखडीच बांदकामाक सुरवात केली. 22 जानेवारी 1965 दिसा कवळेंच्या श्री गौडपादाचार्य मठाचे स्वामी श्रीमत् सच्चिदानंद सरस्वती स्वामी महाराजांचे हस्तुकीं ह्या देवळाचे अग्रसाळेची बुन्याद घाली आनी 16 डिसेंबर 1966 दिसा अग्रसाळ बांदून पूर्ण जाली. 30 डिसेंबर 1966 दिसा अग्रसाळेचें उक्तावण जालें.
इ. स. 1898 वर्सा कारकलच्या लक्ष्मण कृष्णाजी गायतोंडे हांचे कडल्यान नवी मूर्त करून घेतली आनी ती मूर्त बुधवार, 19 मार्च 1902 दिसा सुप्रतिष्ठीत केली. तीच मूर्त सध्या मुख्यासनाचे अधिष्ठीत आसा.
इ. स. 1898 वर्सा श्री शांतादुर्गा देवीची मूळ पंचलवी मूर्त पठाणांनी चोरून व्हरतकच आनी नवी मूर्त त्या मुख्यासनाचेर सुप्रतिष्ठीत जाय मेरेन त्या मुख्यासनाचेर गौडपादाचार्य संस्थान, कवळें मठांत श्री स्वामीजींचें आराध्य दैवत श्री भवानीशंकर देवतार्चनांतली श्री देवीची मूर्त हाडून अधिष्ठीत केली. 19 मार्च 1902 दिसा नवी मूर्त प्रतिष्ठापन जातकच कवळें मठांतल्यान हाडिल्ली मूर्त सध्याचे गर्भकुडींतूच मुख्यासना फाटल्यान वणटीक मदीं कपाट – देव्हाऱ्यांत आसा आनी तिचीय पुजा – अर्चा चालू आसता. कौशिक, भारद्वाज, वस्त गोत्राचे स्मार्त ब्राह्मण हे देवीचे कुळावी आनी हेर गौड सारस्वत ब्राह्मणांची ती कुळदेवी.
श्री शांतादुर्गा देवीच्या मुखेल आसना खाला विशिश्ट कृतीन तयार केल्ल्या धातूचो पट्टो बसयला. ताका प्रसादपट्टो म्हणटात. ह्या पट्ट्याचेर प्रसाद लावन देवी कडेन प्रार्थना करून प्रसाद कौल घेतात. ही प्रसाद – पुजा तांबड्या पिटकुळ्यांच्या फुलांची आनी फुलांच्या पाकळ्यांची लायतात. गर्भकुडींत श्री शांतादुर्गा देवीची पंचरशी धातूची प्रतिमा आसा आनी तीच चतुर्भुज आसा. देवीच्या वयल्या दोनूय हातांत फणो फुलयिल्ले तीन नाग आसात आनी पिंडिके भायर नक्षी आशिल्लो चांदीचो देव्हारो आनी दोनूय वटेन सरमाळेचे लामणदिवे आसात.
देवीचो मुखेल उत्सव म्हणल्यार माघ शुक्ल प्रतिपदेक सुरू जावपी जात्रोत्सव. हो उत्सव शेनवारा, 10 फेब्रुवारीक सुरू जाला. मंगळारा, 13 फेब्रुवारी हो महापंचमीचो दीस. पूण 13 फेब्रुवारीक गणेश जयंती आनी श्रीशांतादुर्गा देवीची महापंचम एकाच दिसा आयिल्ल्यान बुधवारा, 14 फेब्रुवारीक फांतोडेर 4.30 वरांचेर श्रींची महारथांतल्यान मिरवणूक काडटले. म्होंव्यांची पावणी जातली. उपरांत विवीध धर्मीक कार्यावळी जातल्यो. तशेंच पालखे वांगडा आयिल्ल्या हरिजनांचो सत्कार करतले.
महापंचमीचो दीस हो जात्रोत्सवांतलो खाशेलो दीस. ह्या दिसा दनपरां महापुजा आनी संतर्पण जाता. सांजवेळा पुराण, किर्तन आनी आरती जातात. रातीं सुमार 11 वरांचेर श्रीशांतादुर्गा देवीची मूर्त आशिल्ली पालखी भायर काडटात. तिका तरेकवार फुलांनी सजयतात आनी ही सजावट करतां करतां खूब रात जाता. उपरांत ही पालखी देवळाचो भोंवताडो काडून देवळांत वता. पालखी देवळांत वतकच रंगयाळ्या फुलांनी सजयिल्ल्या रथांत देवीक बसयतात. रथांत बसयिल्ले देवीची पुजा करून रथाच्या चक्राचेर देवळाचो नाल्ल फोडटात. हो नाल्ल फोडपाचो पयलो मान कवळेंच्या स्वाम्यांक आसता. तांचे गैरहाजिरींत पयलो नाल्ल फोडपाचो मान मठाच्या कमाविसदाराकूय आसता. त्या चक्राचेर रामनाथाचे म्हाजन नाल्ल फोडटात आनी उपरांत कवळेंचे म्हाजन नाल्ल फोडटकच जमिल्ले हजारांनी भावीक रथाच्या चक्राचेर नाल्ल फोडटात. नाल्ल फोडपाची कार्यावळ सोंपले उपरांत रथ देवळाचो भोंवताडो घाली म्हणसर फांतोड जाता आनी ह्या जात्रोत्सवाक आयिल्ले हजारांनी भावीक देवीची ती अप्रूप मू्र्त दोळ्यांत सांठोवन घरा परततात.
श्री शांतादुर्गा संस्थानाचे समितीच्या अध्यक्षपदाचो भार त्रिलोकनाथ (विवेक) बोरकार हांणी आपल्या भुजांर घेतला आनी तो येसस्वीपणान पेलला. श्री शांतादुर्गा देवस्थान गोंयचें आदर्श देवस्थान जावचें म्हणून अध्यक्ष विवेक बोरकार आनी समितीच्या हेर पदाधिकाऱ्यांचो यत्न आसा. हे समितीन कार्यालयाचें नूतनीकरण, अग्रसाळेच्या कुडींचें नूतनीकरण, तळयेचें सोबितीकरण, प्राकाराचें सौंदर्यीकरण असो वावर केला. हालींच अयोध्येंतले श्रीराम मुर्ती प्रतिष्ठापने निमतान कवळेंच्या श्रीशांतादुर्गा मंदिराच्या वाठारांत 13,000 पणट्यो पेटोवपाचो समितीन संकल्प केल्लो आनी तो तडीक व्हरून दाखयलो.
नव्यो नव्यो कल्पना आंखून देवस्थानाचो दर्जो वाडोवपाचो आनी देवस्थानाचो प्राकार सोबीत – सुंदर करपाचो हे समितीचो वावर चालू आसा. तांकां तांच्या कार्यात येस मेळूं आनी वर्सावळी प्रमाण अंदूंय ही जात्रा संपन्न जावूं इतलेंच श्रीशांतादुर्गा देवी कडेन मागणें.
– अतुल र. पंडित
9623269013
खिणाखिणाक ताज्यो घडणुको आनी तुमचे कडेन संबंदीत दरेक खबर मेळयात एका क्लिकाचेर! फेसबूक, ट्विटराचेर आमकां फॉलो करात आनी व्हाट्सएप सबस्क्रायब करपाक विसरूं नाकात.
