करियर आनी जिणेंत शिस्त, वेळाचें वेवस्थापन महत्वाचें : ज्योती सरदेसाय

भांगरभूंय | प्रतिनिधी

आज ८ मार्च. महिला दीस. ते निमतान अन्न आनी वखद संचालक ज्योती सरदेसाय हांची लेखिका ज्योती कुंकळकार हांणी घेतिल्ली खास मुलाखत.

मार्चाचे 8 तारखेक आमी आंतरराष्ट्रीय महिला दीस मनयतात. कोणीय विचारता, आयच्या बायलांची स्थिती कशी आसा? तेन्ना म्हाका उदकान भरिल्ल्या अर्द्या ग्लासाची याद जाता. तो अर्दो भरिल्लोय आसा आनी अर्दो रिकामीय. गेली शंभरा परस चड वर्सां आमी हो दीस मनयत आयल्यांत. बायलांनी प्रगती केली. तीं कशीं बदलत गेलीं हाचो नियाळ तांचे आत्मजिणेंतल्यान मेळटा. बायलांचीं आत्मचरित्रां वाचलीं जाल्यार त्या- त्या काळाचें प्रतिनिधीत्व करपी तीं आत्मचरित्रां आसात. मागीर रमाबाई रानडे (आमच्या आयुष्यातील काही आठवणी, 1910) आसूं, लक्ष्मीबाई टिळक (स्मृतीचित्रे), आनंदीबाई जोशी, इंदिरा गांधी, प्रतिभा पाटील, मेधा पाटकर, लता मंगेशकर, पी. टी. उषा, किरण बेदी, कल्पना चावला, हेमा मालिनी अशी कितलीं तरी आत्मचरित्रां आसात. तांतूत बायलांची प्रगती कशी जाली आनी कितल्या त्रासातल्यान तीं वयर आयलीं हें दिश्टी पडटा. रांदचे कुडींतली बायल मळबांत पावली. तीं गुणवत्तेन मुखार आयल्यांत, संख्येन न्ही. जेन्ना ती संख्येन मुखार येतली तेन्ना तो ग्लास भरिल्लो आसतलो. अन्न आनी वखद खात्याची संचालक ज्योती सरदेसाय ही अशीच एक स्वकर्तृत्वाचेर वयर आयिल्ली बायल. तांचे हें मनोगत.

० ज्योतीबाय, फूड अँड ड्रग्स खात्यांत तुमी आसात. हांगा येवपी तुमी पयली बायल. आयज तुमी संचालक म्हणून सात वर्सां काम पळयतात. हो प्रवास कसो जाला? या खात्यान येवचें अशें कित्याक दिसलें?

– हांवें धावी शिवोलेच्या वसंत विद्यालयांत तर बारावी म्हापश्यां सेंट झेवियर कॉलेजींत केली. फार्मसी काॅलेजींतल्यान 1984 वर्सा बी फार्म केलें. पयल्या वर्गांत पास जालें. तेन्ना गोंयांत फार्मा उद्देग मेजकेच. गोवा अॅण्टीबायोटिक्स आनी सिग्मा लॅबोरेटरीज कंपनींनी आठ वर्सां काम केलें. बायलांक थंय व्हडलो स्कोप नाशिल्लो. तेन्ना करियराचे दृश्टीन हांव सरकारी नोकरी सोदपाक लागलें. तेन्नाच तीन अधिकारी पदां जीपीएससीन भरपाक काडिल्ली. एक गोवा कॉलेज ऑफ फार्मसींत विज्ञानीक अधिकारी आनी एफडीएंत ड्रग्स निरीक्षक, ज्यु. विज्ञानीक अधिकारी. निवड प्रक्रियेंत हांव तीनूय पदां खातीर पयले सुवातेचेर आयलें. एक आव्हान म्हणून हांवें तांतूतलें ड्रग्स निरीक्षक हें पद स्विकारलें. 1992 वर्सा. त्या पदा वयली हांव गोंयांतली पयली बायल. देशांतूय चड नाशिल्ल्यो. हांवें उद्देग वा सरकारी नोकरी करतना बायल म्हूण कसलीच सवलत घेतली ना, मागूंक ना वा कोणाक दिवंक ना, हाचो म्हाका अभिमान दिसता. 

ल्हानपणा पसून जे संस्कार जाल्ले, ते म्हणजे केन्नाच कोणाचें वायट चिंतप वा करप ना. सरळ मार्गान वचप, खरें आनी स्पष्ट उलोवप आनी जाता तितली दुसऱ्यांक मदतच करप. ह्या संस्कारांक हांवे म्हज्या मुल्यांचीं जोड दिली, जे जावन आसात वचनबद्दताय, समर्पण आनी कश्ट. काम करीत- करीत 2017 त हांव एफडीए डायरेक्टर जालें. अंदूं म्हाका सरकारी नोकरेंत बत्तीस वर्सां पूर्ण जातात. सगळें मेळून चाळीस वर्सांचें करियर.

० फूड आनी ड्रग्स खात्याचीं नेमकी कामां कितें? छापे मारतनाचो तुमचो अणभव कसो? तुमी स्वत: गेल्यात?

– आमचें खातें अन्न आनी वखदां ह्या दोगांयचेय उत्पादन, वांटप आनी वेपार, हें केंद्र सरकाराच्या कायदे आनी नेमा प्रमाणे नियंत्रीत करतात. वखदांच्यो जितल्यो फॅक्टरी गोंयांत आसात, तांका उत्पादन परवाने दिवप, तांच्या नियोजनाक मान्यताय दिवप, प्राॅडक्टाच्या उत्पादनाची परवानगी दिवप, वखदांची पुरवण सांखळ, ठोक वेपार, तशेंच किरकोळ वेपार म्हणजे फार्मासी, हातुंतलो व्यवहार नियंत्रीत करप. ह्या सगळ्याचो उद्देश एकूच आसता, की दुयेंती आनी सामान्य ग्राहकाक दर्जेदार वखदां रास्त दरांत मेळचीं. 

अन्नाचे बाबतीतय फॅक्टरींक उत्पादन परवाने दिवप. हॉटेलांक, दुकानांक अन्न परवाने दिवप, दर्ज्याचेर कायम लक्ष दवरप. हे थोडक्यात काम. राज्यांत साठां वयर वखदांच्यो फॅक्टरी, तांचे हजारांनी प्रोडक्टस, तशेंच 1300 वयर ठोक आनी किरकोळ फार्मसी आसात. तीस हजारां वयर अन्नाचो व्यापार करपी अन्न वेवसाय आॅपरेटर लायसन्स घेतिल्लें आसात. फॅक्टरींनी आमचे अधिकारी तपासणी, ऑडीट्‌स करपाक वतात, तशेंच वेपार, विक्री थळाचेर तपासणी करची पडटा. कायद्यान कितें चुकीचें वा  लोकांच्या हिता आड घडटा जाल्यार मागीर थंय धाडी घालच्यो पडतात. हें काम करतना शेनवार, आयतार, सुटयो, दीस, रात पळोवपाक मेळना. कागाळी आयल्यो काय खंयच्याय वेळार थंय पावन आमचे अधिकारी तपास करतात. गोबी मंच्युरियनाचें उदाहरण घेवया. जात्रा, फॅस्तांनी आमचे अधिकारी नितळसाण, दर्जो ह्यो सगळ्यो गजाली तपासतात. फळां कृत्रीम पद्दतीन पिकोवप्यांचेरुय लक्ष दवरचें पडटा.

वखदांचो दर्जो, प्रिस्क्रिप्शना बगर वखदां विकप, चड पयशे घेवप, हाचेरुय कायम नजर दवरची पडटा. हांवें रातच्यो, फांतोडेर, सुटयेच्या दिसांनी तपासणी, धाडी घाल्यात. दर्यावेळांचेर धाडी घालतना तर भयानक वातावरणांत, धाकल्या चल्याक शेजाऱ्यांगेर न्हिदोवन, रात- रात भर भायर राविल्लें आसा. धमक्योय मेळ्ळ्यात.

० ज्योतीबाय, तुमच्या खात्याचें काम म्हणजे जेवण, फार्मास्युटिकल जतनाय घेवप. लोकांक हायजेनिक जेवण दिवप. पूण व्हीआयपी येतात तेन्ना तांच्या जेवणाचेर लक्ष दवरप, हें तुमचें काम?

– आमची एक महत्वाची ड्युटी म्हणजे अन्न सुरक्षा. जाका झेड प्लस सुरक्षा आसता त्या सगळ्यांक, ते परत वचसर चोवीस वरां अन्न सुरक्षा दिवची पडटा. हांतून राष्ट्रपती, उपराष्ट्रपती, प्रधानमंत्रीयबी येतात. ते जंय वतात, थंय आमचो पंगड वता. इतलेंच न्हय, तर तांचें जेवण पयलीं खावन गाडयेंत सील करून दिवचें पडटा. ताचे पयलीं, त्या हॉटेलांतल्या किचनांची आनी वेवस्थेची तपासणी करची पडटा. व्हीआयपी खाजगी भेटीर वा पर्यटक म्हणूनय येतात, तेन्नाय तांकां ही सेवा दिवची पडटा. तसो प्रोटोकोलच आसता. गोंयांत जेन्ना महत्त्वाच्यो राष्ट्रीय परिशदो, खेळां सर्ती वा कार्यावळी आसतात, तांकाय सुरक्षा कवच दिवप ही आमची जापसालदारकी. आनी सांगपाक खोस जाता, की गोंयच्या अन्न सुरक्षेची खुद्द प्रधानमंत्र्यांच्या खास सुरक्षा दळान तोखणाय केल्या. राज्यपालांकय बी अन्न सुरक्षा आमचें खातें दिता.

सामान्य मनश्यांक आमच्या ह्या कामा विशीं कमी म्हायती आसा, म्हणून हांवें हें सांगलां. कोविडा वेळार खात्याक खूब महत्त्वाची जबाबदारी आशिल्ली. लोकांक ताची खबर ना. हांवे आनी म्हज्या वांगड्यांनी 17- 18 वरां काम केलां, म्हयन्याचे म्हयने. हांवे स्वत: एकूय दीस आॅफिस चुकोवंक ना. ज्यो जबाबदाऱ्यो केंद्र, राज्य सरकारान  दिल्यो, वखदांच्या बाबतींत, ऑक्सीजन निर्मिती, पुरवण, वासिना वितरण, प्लाझ्मा हातूंत आमच्या खात्याचें योगदान खूब व्हडलें आसा.  अन्नाच्या मळाचेर इट रायट मूव्हमेंट, मिलेट प्रोमोशन ह्या चळवळींनी आमी महत्त्वाची कामां केल्यांत. 

० गोंयाक फाटलीं पांच वर्सां सेगीत अन्न सुरक्षा इंडेक्स पुरस्कार मेळ्ळो. अर्थात हाचें श्रेय तुमकां वता. हें नेमके कितें? आनी खंयचे मानसन्मान मेळ्ळ्यात?

– गोंयच्या एफडीएचें देशभरांत पयलींच्यान एक निवळ आनी कार्यक्षम म्हणून वयलें स्थान आसा. डिसेंबर 2017 त हांवें संचालक म्हणून जबाबदारी घेतकूच सतत यत्न केल्यात की हें स्थान आनीक वयर वच्चें. लोकांचीं कामां पारदर्शकतेन आनी बेगीन जावचीं. अधिकाऱ्यांक बरें प्रशिक्षण मेळचे, कोणाची सतावणूक जावची न्हय आनी सरकारी येवजण्यो लोकां मेरेन पावच्यो. अभिमानान सांगूक सोदतां की आता मेरेन गोंया राष्ट्रीय पातळेचेर अन्न सुरक्षा इंडेक्सांत ल्हान राज्यांच्या गटांत सेगीत पांच वर्सां पयले स्थान मेळ्ळा. खंयच्याच राज्याक हो मान मेळूंक ना. हे कामगिरी खातीर सरकारान म्हजो मुक्तीदिनाच्या सुवाळ्यात सत्कार केल्लो.

म्हाका देशांतली उत्कृशट बायल अधिकारी म्हणून नेहा शौरी पुरस्कारान सन्मानीत केलां. नागपूराक केंद्रीय मंत्री नितिन गडकरी हांचे हस्तुकी हांवे तो स्विकारला.

भारतीय ड्रग मॅन्यूफॅक्चर असोसिएशनान मुंबय म्हजो फार्मा उद्देगाक दिल्ल्या योगदाना खातीर सत्कार केल्लो. हालींच म्हाका लोकमत गोवन आॅफ द इयर पुरस्कार फावो जाला. म्हज्या खात्याक कितल्याश्याच संस्थांनी पुरस्कार दिल्ले आसात.

० 8 मार्च हो महिला दीस. गोंयांतूय कार्यावळी जातात. आयच्या 21 व्या शेंकड्यांत महिला दीस मनोवपाची गरज आसा?

– म्हज्या दृष्टीन जरूर आसा. एक बायलमनीस म्हणून म्हाका करियरांत, नोकरेंत खूब आव्हानां सोंसची पडल्यांत. त्रास सोंसचे पडल्यात. सांगपा सारख्यो गजाली न्हय, आनी हांव सांगूकूय सोदीना, पुण हांवें जें भोगलां, तें खूप वायट आसा. म्हाका हें ‘ग्लास सिलिंग’ खूप कश्टांनी तोडचें पडलें. पूण देवान म्हाका बुद्द दिल्या. सकारात्मक दृष्टीकोन दिला, काम करपाची, शिकपाची शक्त दिल्या, बऱ्या मागप्यांचो तेंको दिला, तशेंच नितळ कुशेंस दिलां, ताका लागून हांव तरलें. आता मेरेन खंयच्याच एफडीए संचालकाक मेळूंना, इतलो मोग, मान, सन्मान मेळ्ळो. राज्य आनी देश पातळेर. म्हणून म्हाका दिसता, सगळ्या बायलांक म्हज्या संघर्श आनी कामांतल्यान प्रेरणा मेळची; स्वता यशस्वी जावपाक. कितल्योशोच बायलो आसात, जांणी त्रास सोंसून, जिद्दीन यश मेळयलां. तांची म्हायती सगळ्या बायलां मेरेन पावची. तांकां आत्मविश्वास येवचो, आत्मनिर्भर जावपाची स्फूर्ती मेळची म्हूण महिला दीस मनोवप खूब गरजेचें.

० एक बायल जेन्ना ह्या पदार पावता तेन्ना संवसार, नोकरी, भुरगीं, नातीं- गोतीं, सण – परबो, येतो – वतो सगळें बायलेक लागता. तशेंच सदचें काम.  हे सगळें करतना वेळाचें वेवस्थापन कशें करतात?

– म्हजें करियर आनी जिणेंत शिस्त आनी वेळाचें वेवस्थापन हांचे खूब म्हणजे खूब महत्व आसा. पयलें म्हणजे सरकारी अधिकाऱ्याक कामाच्या वेळाची मर्यादा नासता. आमी 24 वरां ड्युटेर आसपाक जाय. बायलमनीस आशिल्ल्यान घर, कुटुंब आनी ऑफीस हें तिनूय सांभाळचें पडटा. तुमकां अजाप दिसतलें, पूण हांव 1992 त सरकारी नोकरेंत येतपसून खूप थोडे शेनवार अशे आसतले, जेन्ना हांवें ऑफिसांत वचून काम करूंक ना. कोविडाच्या वेळार तर रात -दीस काम आसतालें. हांवें म्हज्या वाट्याक आयिल्लो एकूय वर्कशाॅप, कार्यावळ चुकोवंक ना. 1995 त जेन्ना म्हजो चलो इकरा म्हयन्यांचे आशिल्लो. तेका म्हाका एक म्हयन्याचो कोर्स मुंबय करचो  पडलो. चल्याक घरच्यां कडेन दवरून हांवे तो केलो. कितलेशेच प्रसंग आसात. शिस्त आनी वेळाचे वेवस्थापन करून कुटुंबाच्या तेंक्यान हांव इतल्यो जबाबदाऱ्यो पूर्ण करूंक शकलें. जे लोक म्हाका वळखतात, जांणी म्हजे काम पळयलां. तांका खबर आसा, ह्या दोनय गजालींचें म्हजे जिणेंत कितलें महत्वाचें स्थान आसा तें.