भांगरभूंय | प्रतिनिधी
कमलादेवी चट्टोपाध्याय ही भारतीय स्त्री शक्तीची एक देख. सोबीतकायची प्रतिमूर्ती, निसुवार्थी समाजसुधारक,
व्हड स्वातंत्र्य झुजारी तशेंच भारतीय हस्तकला, हातमाग आनी नाट्यशास्त्राची राखणदार. सहकारी चळवळीची आद्यप्रवर्तक जावन बायलांचो समाजीक- आर्थीक दर्जो वाडोवपांत तिजो वावर खूप मोलाचो आसा.
मंगळूर शारांत अनंतय्या धारेश्वर हांगेर 3 एप्रील 1903 तांचो जल्म जालो. कमला देवीचें भुरगेपण मुक्त वातावरणांत गेलें. तिची आजी आनी आवय दोगांय शिकिल्लीं. बायलांक शिकपाक आनी स्वतंत्र जावपाक त्यो प्रोत्साहन दिताल्यो. कमलादेवीक परंपरे विशींचो मोग वारसांत मेळ्ळो. कुटुंबाची स्थिती बरी आसली तरी अनंतय्याच्या अचकीत मरणान ह्या कुटुंबाचें जिवीत खंडीत जालें.
कमलादेवीचें लग्न पिरायेच्या 14 व्या वर्सा नायमपल्ली कृष्णराव हाचे वांगडा जालें, पूण लग्नाचे अर्थ कळचे पयलेच ती विधवा जाली. त्या काळांत विधवेचें जिवीत दुख्खी आशिल्लें. आवयन तिका सगळ्यां आड झुजून शाळेंत घाली. कमलादेवी सिनियर कॅंब्रिज परिक्षा पास जाली. तिका नाट्य, कला आनी संगीत ह्या विशयांतूय आवड आशिल्ल्यान तिचो वावर हातून कायम आशिल्लो. तिणें कन्नडांतल्या पयल्या मूकपटांतूय काम केलां.
कमलादेवील्या कुटुंबाक मद्रासाक आवयचे मामा, अॅड. कल्ले नारायणराव, जे वकील आनी लॉ कॉलेजीचे प्राचार्य आशिल्ले, तांगेर रावचें पडलें. स्वातंत्र्य लढांत नारायणराव सक्रीय आशिल्ले आनी तांच्या घरांत जायते लोक येताले. गोपाल कृष्ण गोखले, रामकृष्ण भंडारकर, श्रीनिवास शास्त्री, सर नारायण चंदावर, न्यायाधीश रानडे, रमाबाई रानडे असल्या नामनेच्य लोकां वांगडा कमला देवीक वावर करपाची संद मेळ्ळी. खास करून एनी बेसंट सारक्यां कडेन लागींचो संबंद आयलो. वेंचणुकेक उबी रावपी कमलादेवी ही पयली भारतीय बायल.
मद्रासांतल्या क्वीन मेरी कॉलेजींत कमलादेवी शिकतना चट्टोपाध्याय कुटुंबांतल्यो भयणीं सरोजिनी (नायडू), सुहासिनी, सुनलिनी आनी प्रतिभावान भाव हरिंद्रनाथ हांचे संपर्कांत ती आयली. हरिंद्रनाथ आनी कमला हांचें मदीं मोग जावन लग्न जालें, पूण हें लग्न चड काळ तिगलें ना. राम चट्टोपाध्याय हो तांचो पूत. 1919 आनी 1930 वर्सा गांधीजीच्या फुडारपणा खाला असहकार आनी नागरी अवज्ञा चळवळ ( civil disobedience movement) सुरु आशिल्यो. गांधीजीन बायलांक काँग्रेसींत येवपाचो आनी बायलांच्या बरेपणाक वावुरपाचो आग्रह धरिल्लो. पयलीं पसून सत्याग्रहांत आनी स्वातंत्र्य संघर्शांत कमलादेवी बुडून आशिल्ली. जायते फावटी तिका अटक जाली.
भारतीय राश्ट्रीय काँग्रेसीच्या बायलां आनी तरणाट्यांच्या शाखांची ती एक सक्रीय आयोजक आशिल्ली. तिणें अखिल भारतीय बायलां परिशद (AIWC) स्थापन केली. आतां ती एक राश्ट्रीय संस्था जाल्या. कमलादेवीन बायलां खातीर आनी बायलां कडल्यान शैक्षणिक संस्था स्थापन केल्यात. नवी दिल्लींत बायलां खातीर लेडी इरविन कॉलेज फॉर होम सायन्स हे संस्थेची स्थापणूक ही एक मुखेल देख. फाळणी वेळार कमलादेवीन निर्वासितांचें पुनर्वसन करपाक खूब कश्ट घेतले. निर्वासितांक कुशळटायेचें प्रशिक्षण दिवपा खातीर तिणें परिश्रम घेतले. फरीदाबाद शारांत भलायकी सुविधा स्थापन करपाकूय तिणें आदार दिलो.
कमलादेवी काळा परस फुडें आशिल्ली. कारखान्यांतल्यान व्हड उत्पादन सुरू केल्यार पारंपरीक कारागिरांक, खास करून असंघटीत क्षेत्रांतल्या बायलांचेर परिणाम जातलो, असो तिका हुस्को आशिल्लो. देखून, भारताची देशी कला आनी हस्तकला राखून दवरपाक तिणें हस्तकला संग्रहालयांची माळ स्थापन केली. हातूंत दिल्लींतलें थिएटर क्राफ्ट म्युझियम, कुशळ कलाकारांक राष्ट्रीय पुरस्कार, अ. भा. हस्तकला बोर्ड, द क्राफ्ट काउन्सिल ऑफ इंडिया, तशेंच राष्ट्राच्या रुचीक पाळो दिवपा खातीर पुराय राष्ट्रांत हाजीर आशिल्ले सेंट्रल कॉटेज इंडस्ट्रीज एम्पोरियम हांचो आस्पाव आशिल्लो. आशिया पॅसिफीक प्रदेशा खातीर संवसारीक हस्तकला मंडळाचीय पयली अध्यक्ष म्हणून तिणें काम केलां. 1964 वर्सा तिणें युनेस्कोचे सहकारान स्थापित जाल्ल्या भारतीय नाट्य संघाच्या आदारान बेंगळुरूच्या नाट्य इन्स्टिट्यूट ऑफ कथक अँड कोरियोग्राफी (एनआयकेसी) ही संस्था सुरू केली. तिचें आत्मचरित्र ‘इनर रिसेस अँड आउटर स्पेस: मेमोयर’ 1986 त उजवाडाक आयलें.
तिका पद्मभूषण (1955), पद्मविभूषण (1986), मॅगसेसे पुरस्कार (1966) आनी हस्तकला मळा वयलो युनेस्को पुरस्कार मेळ्ळा. नेहरून आग्रो करूनय उपराष्ट्रपती, राज्यपालपद आनी राजदूत पदां तिणें न्हयकारलीं. तिणें स्व- इत्सेनूच काम केलें. आपूण ‘स्वयंसेवक’ म्हूण ती अभिमान बाळगताली. देशाची निसुवार्थी धूव म्हूण ती जगली. 29 आॅक्टोबर 1988 दिसा कमलादेवी संवसाराक अंतरली.
सुषमा आरुर
9740399995.
खिणाखिणाक ताज्यो घडणुको आनी तुमचे कडेन संबंदीत दरेक खबर मेळयात एका क्लिकाचेर! फेसबूक, ट्विटराचेर आमकां फॉलो करात आनी व्हाट्सएप सबस्क्रायब करपाक विसरूं नाकात.
