ओपिनीयन पोल : एक म्हाकाव्य

भांगरभूंय | प्रतिनिधी

ते फांटभुंयेर 16 जानेवारी ही दुसरी मुक्ती. ह्या दिसा आमी आमचें अस्तित्व राखलें. आमची अस्मिताय तिगोवन दवरली.

भारतीय इतिहासांतल्या एकमेव ओपिनियन पोलाक आयज 59 वर्सा पुराय जावन 60 व्या वर्सांत पावल दवरतात. 1947 वर्सां भारत स्वतंत्र जालो पूण चौदा वर्सां उपरांत गोंय 19 डिसेंबर 1961 दिसा मुक्त जालें. गोंयचेर भोज, शिलाहार, मौर्य, चालुक्य, कदंब, विजयनगचे साम्राज्य, आदिलशहा आदी कितल्याश्याच कोंकणी नाशिल्ल्या राजांनी आनी निमणे पुर्तुगेजांनी शेंकड्यांनी वर्सां राज्य केलें. तातूंत पुर्तुगेजांची राजवट सगल्यांत चड काळा खातीर उरली. जाल्यार इतिहासीक आनी राजकी कारणाक लागून गोंय, दमण आनी दीव वाठाराचेर पुर्तुगेजांनी 450 वर्सां राज्य केलें. ह्या काळांत शारिरीक आनी मानसिक छळ अशा कितल्याशाच धाकांनी गोंयची लोकजीण विस्कटली. अशे तरेन गोंयकार हजारांनी वर्सा प्रजा म्हूणच जगले. गोंयकारांक गोंयचेर राज्य करपाची संद केन्नाच मेळ्ळी ना.
गोंय पुर्तुगेजांच्या चपक्यांतल्यान मेकळें जातकच 1961 ते 1967 वर्सा विलिनीकरणाच्या तत्वाक धरून राजकी पांवड्याचेर व्हड आंदोलनां जायत आशिल्लीं. ते फांटभुंयेर 16 जानेवारी ही दुसरी मुक्ती. ह्या दिसा आमी आमचें अस्तित्व राखलें. आमची अस्मिताय तिगोवन दवरली. 16 जानेवारीक भोवसंख्य गोंयकारांनी गोंय महाराष्ट्रांत घालचें न्हय तर वेगळें दवरचें म्हूण मतदान केलें.
मुक्ती उपरांत गोंयचो राजकी फुडार थारावचे पासत व्हड आकांताळो संघर्श जालो. राजकी फुडार जिविताच्या सगल्या कुशींचेर परिणाम करता. हो मुळावो प्रस्न आसा. गोंयांत तेन्ना दोन विचारसरणीचे लोक आसले. दोन गट पडिल्ले. एक महाराष्ट्रवादी तर दुसरो स्वतंत्र गोंयवादी. महाराष्ट्रांत गोंय विरघळून वच्चो, मराठी हीच गोंयची भाशा, अशे विचारसरणीच्या विलिनीकरणवादी गटान आकार घेतिल्लो. तांचो हो प्रामाणीक विचार आसलो अशें ते समजताले.
दुसरे वटेन आसले स्वतंत्र गोंयवादी, आमकां स्वातंत्र मेळ्ळां ताचो उपेग करून घेवया. महाराष्ट्रांत विलीन जावन स्वत्व आनी सत्ता दुसऱ्यांच्या हातांत दिवचे परस आमीच गोंयचें बरें करुंया, धनीपणान रावया. मराठीन भारतीय संस्कृताय तिगोवन दवरूंक एका काळार आदार केलो, तरीय ती आमची भाशा जायना. नीज गोंयकारांची भाशा कोंकणी. हिंदू- क्रिस्तांव हांच्या एकवटाची भाा कोकणी. गोंयची उदरगत करूंक आमकां वेगळें संघराज्य जाय. कोंकणी ही मराठीची बोली न्हय, तर ती स्वतंत्र भाशा आनी गोंय हो महाराष्ट्राचो भाग न्हय, तर स्वतंत्र राज्य जावंची ताक आशिल्लो तो प्रदेश.
मुक्ती उपरांत गोंयचो फुडार थारावचे पासत जी चळवळ, संघर्श जालो तो भाशे पासत निखालूच नासलो, जाल्यार मुदलांत तो गोंयचें वेगळें अस्तित्व दवरचे पासत आसलो. तातूंतल्यान उपरांत कोंकणी – मराठी वादाक नेट आयलो. वेगळें राज्य करपाच्या हावेसान जी कारणां त्या वेळार मुखार आयलीं, तातूंतल्यान कोंकणी भाशा ही गोंयकाराचें खेरीतपण दाखोवपी कुरू, अस्मिताय हें मुखेल कारण आसलें. अशे तरेन भौशीक तत्वाच्या आदारान वेगळें राज्य मागप त्या काळांत रास्त आसलें.
हेर भारतांत 1952 उपरांत भाशीक राज्यां आसलीं तेन्ना गोंय मुक्त जावंक नासलें, त्या वेळार गोंयचो विचार जावंक नाशिल्लो. ह्या तत्वाक धरून गोंय कोंकणीभाशक राज्य जावचें अशें वेगळ्या राज्याचे पुरस्कर्ते मागूंक लागले.
दुसरे वटेन मराठीवादी पंगडान गोंयची भाशा मराठीच आनी कोंकणी ही मराठीची फक्त बोली, देखून गोंयचे विलिनीकरण महाराष्ट्रांत जावंकच जाय, अशें सांगून महाराष्ट्रवादी (मराठी) चळवळीन गोंयांत मुळां धरलीं. महाराष्ट्रवादी पंगडान हिंदू लोक चडावत आसले जाल्यार गोंयवादी पंगडान क्रिस्तांव लोक आसले. महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्षाचे अध्यक्ष आसले दयानंद बादोडकार जाल्यार दुसऱ्या पक्षाचे फुडारपण युनायटेड गोवन्साचे अध्यक्ष डाॅ. जॅक सिकेर एकमतान वेंचून आयिल्ले.
1963 वर्सा 30 आमदारांचे विधानसभेंत गोंयचे 2८ आनी दमण, दिवचो 1- 1 आमदार तशेंच लोकसभेचे दोन जागे आसले. हे वेंचणुकेंत मगोचे 16 आनी युगोचे 12 तशेंच दमण आनी दिवाचो 1- 1 अपक्ष वेंचून आयलो. मगोचे अध्यक्ष दयानंद बांदोडकार वेंचणुकेक उबे रावूंक नाशिल्ले, पूण वेंचून आयिल्ल्या आमदारांची मागणी आशिल्ली, भाऊ बांदोडकारानूच मुख्यमंत्री जावचें. भाऊन पयले मुख्यमंत्री म्हूण सोपूत घेतलो. स म्हयन्यां उपरांत आमदार वसंत वेलिंगकार हांणी राजिनामो दिवन थंयच्यान बांदोडकार वेंचून आयले. युगो पक्षाचे अध्यक्ष डाॅ. जॅक सिकेरा पयले विरोधी पक्ष फुडारी जाले. 1963 ते 1967 ह्या काळांत तांणी विरोधी पक्षाचें फुडारपण विधानसभेंत केलें. आनी गोंयकारांक रस्त्यार वांगडा घेवन देंवले. जैत मेळयलें. 1963 वर्सा मगो पक्ष सत्तेर आयलो. हो पक्ष गोंयचें बेगीनात बेगीन महाराष्ट्रांत विलिनीकरण करचें म्हूण आग्रो करूंक लागलो. दोनूय वटेनचे समर्थक केंद्र सरकाराचे विंगड विंगड तरांनी चेपण हाडूंक लागले. तातूंत 22 जानेवारी 1965 दिसा गोंयचें विलिनीकरण जावचें अशी मागणी करपी एक खाजगी थाराव गोंयचे विधानसभेंत संमत जालो. ह्या थारावा आड काँग्रेस गोंय फाट्यान आनी युगो पक्षांनी गांवांगांवांनी मोर्चे, सभा आयोजीत केल्यो.
दुसरे वटेन 10 मार्च 1965 दिसा महाराष्ट्र विधानसभेंतूय असोच थाराव पास जालो. महाराष्ट्रांत गोंय विलीन जालें जाल्यार गोंयाक महाराष्ट्र खास दर्जो दितलें तशेंच गोंयच्या लोकांचे धर्मीक, समाजीक, शिक्षणीक आनी सांस्कृतीक दायज राखून दवरतले अशें उतर महाराष्ट्र विधानसभेन दिलें.
महाराष्ट्र विधानसभेच्या ह्या थारावाचो विरोध कर्नाटक विधानसभेंन 12 आनी 15 मार्च 1965 दिसा केलो. दुसऱ्या राज्यांत विलिनीकरण करचेंच आसल्यार तें म्हैसूर राज्यांत (आतांचें कर्नाटक) जावचें असो थाराव म्हैसूर विधानसभेंत मंजूर जालो. युगो पक्षान आनी ताच्या समर्थकांनी खरपणान आपलो निशेध परगटायलो. प्रादेशिक राजकारणांत ह्यो परस्पर विरोधी मागण्यो जायत आसल्यो. आनी त्यो करपी लोक केंद्र सरकाराचे चेपण हाडीत आसले. तरीकय सामके सुरवेक सावन केंद्रीय नेतृत्वान स्वतंत्र राजकी अस्तित्वाचेंच समर्थन केल्लें दिसता. तें पं. नेहरु हांचें धोरण आशिल्लें.
1964 वर्सा मे म्हयन्यांत पं. नेहरू भायर पडले. तेन्ना लालबहादूर शास्त्री प्रधानमंत्री जाले. हे संदीचो फायदो घेवन केंद्र सरकारांतले संरक्षण मंत्री यशवंतराव चव्हाण गोंयचो प्रस्न सोडोवपाक मुजतपूर्व वेंचणूक होच पर्याय योग्य आसा, अशें शास्त्रींक समजावपाक यशस्वी थारले. मुजतपूर्व वेंचणूक म्हणल्यार 16 – 12 आमदारांचें राजकी गणित विलिनीकरण करपाक बऱ्याक पडलें हें स्पश्ट आशिल्लें. ह्या राजकारणांत मगोच जिखपाचो. मजगतीं, ताश्कंद करार करूंक रशियेक गेल्ले कडेन शास्त्रींक मरण आयलें आनी 14 जानेवारी 1966 दिसा इंदिरा गांधी प्रधानमंत्री जाली. तेन्ना काँग्रेसीचे अध्यक्ष आनी डाॅ. जॅक सिकेरान स. का.पाटील हांच्या आदारान वेंचणूक घेवपाचो निर्णय फाटीं घेवन ओपिनियन पोल घेवपाची मागणी काँग्रेस फुडाऱ्यांक केली. प्रधानमंत्री इंदिरा गांधी आनी केंद्रीय संसदीय मंडळाक पटलें. तांणी ओपिनिनियन पोल घेवपाचो इतिहासीक निर्णय घेतलो आनी 16 जानेवारी 1967 ही तारीख मतदाना खातीर निश्चित केली. गोंयच्या राजकी पक्षांनी हो निर्णय मानून घेतलो.
विलिनीकरण प्रचाराक महाराष्ट्रांतल्यान वसंतराव नाईक, यशवंतराव चव्हाण, वसंतदादा पाटील, बाळासाहेब देसाई, पु. ल. देशपांडे, प्राचार्य प्र. के. अत्रे, वसंत बापट, नाथ पै, एस एम जोशी, ना. ग. गोरे, मोहन धारिया, मधू दंडवते, जाॅर्ज फर्नांडीस, न. र. फाटक, कुसुमाग्रज, ग. दि. माडगुळकर, बाळ ठाकरे, शाहीर अमर शेख, शाहीर साबळे आदी महाराष्ट्रांतले सगले फुडारी तशेंच महाराष्ट्राक आपली कर्मभूंय मानपी कांय मूळ गोंयकारां मदले महादेवशास्त्री जोशी, पीटर आल्वारिस, अँथनी डिसोझा, टोनी फर्नाडीस गोंयच्या फुडाऱ्या वांगडा विलिनीकरणाचो प्रचार करताले. गोंयचे सगलेच फुडारी आनी कार्यकर्ते सडेतोड जापो दिताले. निमणे सुमार 34 हजार जादा मतां घेवन पानाचो पंगड विजयी जालो. विस्तारवादी विलिनिकरण वादी हारले.
ओपिनियन पोलाचें मोल करूंक जावचें ना. कारण तो अमोल, तो एकमेव, काळजांतल्यान काळजांनी पावूंक जाय. ही यशोगाथा स्वतंत्र अस्मिताये खातीरची अग्नीपरिक्षा. एकचाराचें, विवेकाचें, धिटायेचें, स्वाभिमानाचें गीत गावपी एक महाकाव्य.

सदानंद काणेकार
9370274489