एक रण जें सोपलें….

भांगरभूंय | प्रतिनिधी

चीट वाचतकच संतोशाच्या दोळ्यांत भळभळीत दुकां आयलीं आनी ताणे ते पाटल्यातले आंब्याच्या पोंदां आशिल्लो पयश्यांचो लखोटो काडलो. तातूंतले पयशे पळोवन ताचे हात थरथरपाक लागले आनी

फळसपूर गांवांन हरी नावाचो एक निवृत्त सर रावतालो. आंगान बारीक पूण बळीश्ट,केस पिकिल्ले, दोळ्यांचेर भांगरा फ्रेमीचें वक्ल. दिसपाक कडक असो. चड कोणा कडेन उलोवपी न्ही. आपल्याच घरा भितर रावपी. देवाक न मानपी.

हरी सकाळचो दूद हाडपाक लागच्या पसऱ्यार वतना ताका दोन बायलांनी पळयलो आनी तीं आपल्याच भितर फुतफूतंक लागली. ‘‘आगो! हो आनी घरा भायर पडलो? हाका हांवें केन्नाच बाजारांत पळोवंक ना. पयलीं हाची बायल सगळो बाजार करी.”

‘‘हय मगो, सारके तुजें हो घरानूच भितर रावतालो आयज कितल्या दिसांनी पळयलो हाका. सर आशिल्लो खंय तो. भुरग्यांक गणिताचो विशय शिकयतालो.” दुसरे बायलेन म्हणलें.

‘‘आता निवृत्त जाला जाल्यार कितें घरा बसून रावतलो ? ताच्या परस हाणे ट्यूशन सुरू करपाक जाय. आमचीं भुरगीं गणिता खातीर पयस ट्यूशन घेवपाक वतात. हाणें गांवातंच ट्यूशन सुरू केल्ले जाल्यार बरें जाता आशिल्लें.” अशें म्हणून दोनय बायलो आपल्याच भितर उलोवन आप-आपल्या कामाक गेलीं.

दुसऱ्या दिसा हरी सकाळचो आपल्या आंब्याच्या झाडाक उदक घालतालो. इतल्यान ताका उदक घालता – घालता आपले बायलेची याद आयली आनी ताका ताची बायल आसतनाचो एक दीस याद जालो.

“हरी हे पळय हांवे कितें हाडला तें”

 ‘‘कितें हाडला?”

‘‘आंब्याच्या झाडाचो रोपो हाडला”

हरीन अजाप जावन आंब्याच्या रोंप्या विशीं वासंतीक विचारले “ कित्याक गो तो?”

‘‘हरी विचार कर हो रोपो एक वसा चो आसा आनी आमचो पुतय एक वर्साचो आसा. हें झाड व्हड जातलें तसो आमचो पुतय व्हडलो जातलो. आमच्या राघवाचीं आनी ह्या झाडाची वर्सां एकूच आसतलीं. म्हाका जाल्यार हो विचार करूनच खूब खोशी जाता.”

‘‘वासंती, बरो . . फुडलो विचार करून दवरला तर तुवें.”

“हरी आमच्या राघवा खातीर हें तर कांयच न्ही. आयच्यान हांव ह्या रोंप्याक आपल्या पुता समानच वाडयतलें.” अशें येवजीत – येवजीत हरी वर्तमानकाळांत आयलो आनी आपले भितरूच बडबडपाक लागलो ,

“वासंती पळय – पळय आमचो राधव केदो व्हडलो जाला. ह्या झाडाक बरे गोड-गोड रोसाळ आंबे लागल्यात, अशें म्हणटना हरीच्या दोळ्यांत दुकां भरलीं.

कांय दीस अशेंच गेले, एका दिसा सांजे वेळार तीन चले हरीच्या घरा मुखार अशिल्ल्या मळार क्रिकेट खेळटाले. खेळटा-खेळटा बॉल हरीच्या आंब्याच्या झाडा लागीं पडलो. श्याम , प्रताप आनी मिथून बॉल व्हरपाक आयले. इतल्यान तांची नदर त्या आंब्याच्या झाडाक लागिल्ल्या आंब्यांचेर गेली. ते तिगूय जाण फातर मारून आंबे सकयल उडोवपाचो यत्न करपाक लागले. इतल्यान मिथूनान श्यामाक ल्हव आवाजन म्हणलें, “श्याम आमी हांगच्यान या. म्हाका म्हज्या मम्मीन सांगिल्लें तो सामको रागिश्ट आनी कुसडो म्हूण.”

हे आयकून ते तीगय जाण बॉल घेवन वचपाचे आशिल्ले इतल्यांत हरीन तांका ‘रावात’ अशें म्हणलें आनी बरे तीन आंबे काडून एक -एकट्याच्या हातांत दिले आनी सगळ्यांचे तकले वयल्यान हात भोवंडायलो. ते तीगय जाण घरा वचपाक भायर सरले आनी चलता -चलता ते एकामेकां कडेन उलोवंक लागले, मिमथून म्हणूंक लागलो “हरी काका सामको बरो मरे! ताणें आमकां तापोवंक ना आनी आंबेय दिले.” त्या दिसा श्याम, मिथून आनी प्रताप खोशी जावन घरा गेले.

त्या दिसा सावन श्यामाची, मिथुनाची आनी प्रतापाची हरी बरोबर इश्टागत जाली. खेळून घरा वतना ते तीगय जाण हरीक, तो झाडाक उदक घालता आसतना टा-टा करीत वताले.

एक दीस अशेंच खेळून जातकच हरीन तांका उदक पिवपाक आपयले. उदक पितां- पितां प्रतापाक धाप कशी आयली, म्हूण हरीन ताका बसयलो आनी विचारपाक लागलो ‘‘प्रताप! हांव तुका सद्दां पळयतां, तू तांच्याबरोबर खेळना कित्याक? फक्त ते दोगूचजाण खेळटात आनी तूं तांका पळयता अशे कित्याक? हो प्रश्न आयकतकच प्रतापाच्या दोळ्यांत दुकां भरून आयलीं आनी तो रडकूऱ्या स्वरान म्हणूक लागलो, “काका म्हज्या काळजाक बुराक आसा. म्हूण चड तकालशीचें काम करपाक शकना, हांव जर खेळ्ळो जाल्यार म्हाका धाप येता आनी हांव बेशुद्ध जाता. ताका लागून हांव चड खेळपाक वचना.”

“प्रताप हें तुका केन्नाच्यान आसा?”

“काका हे म्हाका जल्मा पासून आसा. म्हजो पप्पा म्हज्या ऑपरेशना खातीर पयशे जोडटा, पूण तितले आमकां पावनात कारण आमच्या घरांत फक्त पप्पाच जोडटा”.  इतल्यान श्याम हरीक म्हणपाक लागलो “हय काका, आनी दोतोरान सांगलां जर हे ऑपरेशन ह्या म्हयन्याक करीना जाल्यार तो आमकां कायमचो सोडून वतलो. इतले म्हणून श्याम, प्रताप आनी मिथून रडपाक पावले हे पळोवन हरीन विशय बद्दल्लो आनी तांकां घरा धाडले.

ते घरा गेले उपरांत हरीक प्रतापाक पळोवन आपल्या चल्याची याद आयली. आपल्या चल्याच्या आनी बायलेच्या यादींत तो घरानूच बसून रावपाक लागलो, भायर सरनाशिल्लो. फुडले कांय दीस ताणें आपल्या चल्याच्या आनी बायलेच्या यादींत काडले. कांयच खाय नाशिल्लो.  एक दीस कदेलाचेर बशिल्ले कडेन हरीच्या दोळ्यां मुखार ताची जीण कशी गेली हें दिसूंक लागले. ल्हानपणाच्यो आनी आतांच्यो यादी सगळे ताच्या दोळ्यां मुखारच्यान वतालें. इतल्यान ताका प्रतापाची याद आयली आनी ताणें आंब्याचो पाटलो तयार केलो आनी  प्रताप सांजे वेळार खेळून जातकच घरा मुखारच्यान वतालो तेन्ना ताच्या हातान दिलो आनी खोकीत जाम जाल्या स्वरान म्हणपाक लागलो, “हे सगळे आंबे तुका, तुका म्हज्या झाडाचे आंबे आवडटात न्हय. घे हो पाटलो घे आनी तुज्या पप्पाक दी.”

प्रतापान तो पाटलो व्हरून आपल्या पप्पाक दिलो आनी म्हणपाक लागलो, “पप्पा हें पळय हे आंबे म्हाका हरी काकान दिल्यात.” चकित जावन प्रतापाच्या बापायन प्रतापाक विचारलें, “ तो गणिताचो सर, त्या हरी काकान दिल्यात?” 

“ हय पप्पा ताणेंच दिल्यात.”

हरीचें नांव आयकून संतोशाक घाम फुटलो आनी तो पाटल्या कडेन पळयत रावलो. ताका आंब्यां मदीं धवे-धवे कागद कशें दिसलें. ताणें तें काडून पळयलें जाल्यार ती हरीन बरयिल्ली एक चीट आशिल्ली. ती पळोवन ताचे हात थरथरपाक लागले आनी ती वाचपाक उगडली.

“संतोश हे आंबे हावेन प्रतापाक मायेन दिल्यात नाका म्हणू नाका. प्रताप, म्हाका म्हज्या नातवा सारकोच, 15 वर्सा फाटीं राघव अपघातांत वचूंक नाशिल्लो जाल्यार म्हाका आयज प्रतापा सारकोच एक नातू आसतलो आशिल्लो. म्हाका ताच्या दुयेसा विशीं कळळें, तेन्ना खूब वायट दिसलें आनी ताका मदद करीन दिसली. ताका आवडटा म्हूण हांवें हो आंब्याचो पाटलो ताच्या कडल्यान धाडून दिला. हांव म्हजे पेन्शनाचे पयशे म्हज्या फुडाराक जोडून दवरतालो, म्हज्या परस चड प्रतापाक गरज आसा म्हूण हावें पाटल्यान आंब्यापोंदा 50 हजार रुपया लखोट्यान घालून दवरल्या ते तूं ताच्या आॅपरेशनाक वापर, हीच म्हजी इत्सा ओसा. हांव कितें, आयज आसा फाल्यां ना. ना म्हणू नाका, तू म्हाका म्हज्या पुता सारकोच आनी प्रताप नातवा सारको. एका बापायन हे पयशे आपल्या चल्याक दिल्यात अशे समज.”

तुजो सर

हरी

चीट वाचतकच संतोशाच्या दोळ्यांत भळभळीत दुकां आयलीं आनी ताणे ते पाटल्यातले आंब्याच्या पोंदां आशिल्लो पयश्यांचो लखोटो काडलो. तातूंतले पयशे पळोवन ताचे हात थरथरपाक लागले आनी तो घप्प करून कदेलाचेर बसलो. बऱ्या वेळान तीनसांजेवेळा तो धावत -धावत हरीच्या घरा गेलो. गेट उगडी आसा तें पळोवन तो भितर आयलो आनी घराच्या हुमऱ्यार रावन हरीक “हरी सर, हरी सर” म्हूण उलो मारपाक लागलो. हरी कडल्यान कांय उत्तर मेळूंक नाशिल्ल्यान तो घरान सरलो. हरी जनेला मुखार मेजाकूशीक कदेलार आपले बायलेचो आनी पुताचो फोटो छातयेक तेकोवन बशिल्लो.

संतोश हरीच्या कुडीन भितर सरलो हरीची ताका फाट आशिल्ली, सर म्हाका तुमकां किदें तरी सांगपाक जाय ते आयकल्या उपरांत तुमी म्हाका कसलीय शिक्षा दिली जाल्यार ती म्हाका मान्य आसा. पंदरा वर्सा फाटी तुमचे बायलेचो आनी म्हजो इश्ट राघवाचो अपघात जाल्लो. तांची गाडी ट्रकाक आपटून तीं धपक्याक गेलीं. तो… तो ट्रक हांव चलयतालों अशें म्हणून संतोश जमनीर आपल्या धोपरांचेर बसलो. दनपारचो वेळ आशिल्लो, वतांत म्हाका न्हीद आयली, दोळे बागवले हांवे तांका पळोवंक ना आनी . . .

मागीर म्हाका हें समजले तीं तुमकां हाडपाक स्कूलांत येताली. तुमी त्या दिसा निवृत्त जाल्ले. जेन्ना म्हाका कळ्ळें ती तुमची बायल आनी पूत म्हूण. म्हाका धक्कोच बसलो. हांव घरांतल्यान भायर सरनाशिल्लो, पूण म्हज्या चल्याचें तोंड पळोवन हांव कामाक वचपाक लागलो.

हे सगळे म्हणून संतोश भळभळीत रडपाक लागलो. कांय वेळान हरीचो काय प्रतिसाद येवंक नाशिल्ल्यान तो हरी म्हऱ्यांन गेलो आनी हरीच्या खांद्यार हात दवरलो. हात दवरताच हरीची मान संतोशाच्या हातार आडवी पडली.

– देवकी सिद्धेश प्रभू लवंदे

सांखळी