एक कूड आनी मुंबयचे गोंयकार !

भांगरभूंय | प्रतिनिधी

भोवतेक तीन चार माळ्याचे चाळींत एक कुडींत चार पांच जाण रावतालीं. कुडींत भोंवपाक सुवात नाशिल्ली. तरी पूण तातूंत रेफ्रिजरेटर, टीव्ही, खाट, किचन आशिल्लें.

पुर्तुगेज राजवटींत गोंयां भायर हेर राज्यांत यो वच करूंक पासपोर्ट लागतालो. सर्वसामान्य मनशांक गोंयच्यान शेजारच्या राज्यांत वचप कठीणच आशिल्लें. कांय जाण तपासणी चुकोवन रानांतल्यान आडवाटेन गोंयां भायर वताले आनी परत येताले.
गोंयचे चड करुन तरणाटे शिक्षण वा नोकरेच्या सोदांत मुंबय वचूंक लागिल्ले. शिकपाची इत्सा आशिल्ले तर नोकरे वांगडा फाविल्ल्या वेळांत शिक्षण घेताले. कारण मुंबयंत सकाळीं स ते णव आनी तीनसांजचें स ते रातचें णव धा मेरेन महाविद्यालयीन शिक्षण घेवपाची सुविधा आसताली. म्हणटकच शिकपाची इत्सा आशिल्ल्या बऱ्याच तरणाट्यांनी नोकरे वांगडाच महाविद्यालयीन शिक्षण लेगीत पुराय केल्लें.
आमच्या शेजारचे कांयजाण ल्हानपणांत अशेच मुंबय गेल्ले. दरेकल्याक कोणें ना कोणेंतरी मुंबय रावतल्यान व्हेल्ले. एखादो भुरगो आलमपेड्ड्यार भोंवता जाल्यार, शाळेंत वचना वा अभ्यास करना जाल्यार ताका भाव भयण वा कुटुंबीय आपल्या म्हऱ्यांत मुंबय व्हरतालीं. कांय जाणांनी थंय फकत नोकरी केली तर कांय जाणांनी नोकरी सांबाळून शिक्षण घेतलें. तांकां वयल्या पदाची नोकरी फाव जाली. मुंबय गेल्ल्या भोवतेक जाणांची समान अडचण म्हणल्यार रावतल्या बिराडांत भोवतेक एक कूड आसताली. म्हणटकच तातूंत रावपाक आनी उठबस करूंक फाव तितली सुवात नासताली. सुरवातेक तांणी अडचणीचे परिस्थितींत दीस काडले. उपरांत हळूहळू तांणी स्वताची वेवस्था चाळींतले कुडींत करून घेतली. रावपाची अडचण आनी थंयच्या धांवपळीच्या जिविताक लागून गोंयची चली मुंबय वचूंक भोवतेक करून तयार जायनाशिल्ली. कांय जाणांनी थंयचेच चलये कडेन लग्न जावन संवसार थाटलो.
गोंयच्यान गेल्ल्या भोवतेक तरणाट्यांक एखादे चाळींत रावचेंच पडटालें. अर्दान तरणाट्यांक कुडी भायर व्हरांड्यांत न्हिदचें पडटालें. फांतोडेर उठचेंच पडटालें. नाजाल्यार व्हऱ्यांड्यांत यो वच करताल्यांक अडचण जाताली. कुडींतल्या लोकांकय मध्यान रातीं उदक भरून दवरून परत न्हिदून फांतोडेर उठचें पडटालें. नाजाल्यार कुडींत कोणाकच उबो रावंक सुवात मेळनाशिल्ली. म्हणटकच गोंयकारांची सुसेगाद न्हीद आनी मुंबयकारांली अर्दकुटी न्हीद आसताली.
मुंबयचे बाबतींत एक म्हण आसा. मुंबय केन्नाच न्हिदना खंय. रातभर जागी आसता. मुंबय मध्यान रातीं दोन ते चार वरां मदीं मातशी सामसूम आसता. चार वरांचेर बसी रेल्वे आनी कामगारांची वर्दळ सुरू जाता. गोंयच्यान गेल्ले ल्हवूल्हवू ते जिणेक आपणावन मुंबयकार जाल्ले. पूण ह्यो सगळ्यो अडचणी आमकां भोवतेक खबर नासताल्यो.
वर्सांतल्यान एकदां तरी आमचे शेजारी मु़ंबयकार घरा येताले. भोवतेक करून मे म्हयन्यांत. फांतोडेर लोक न्हिदेंत आसतना एखादो मुंबयकार आपल्या इश्टाक उलो करतालो. “आळशी खंयचे पांच वाजले तरी न्हिदून आसात” अशें म्हणटालो. कारण मुंबयकार फांतोडेर काळखांत उठटाले. साहजिकच घरांतल्या भोवतेक जाणांक तो उठोवन घालतालो. पूण ताचे खातीर ही गजाल सहज आसताली.
आमी भुरगे ताच्या म्हऱ्यांत बसून तागेलें ते टापटीप फेर्राद कपडे, स्टायल, हातांतलें घडयाळ, पांयांतलीं जोतीं, कपड्यांचो परमळ, धवेंफुल्ल बानियान, धवीफुल्ल पिजाम, हातांतलें शिगार, एखाद्या सिनेमांतल्या कलाकारा सोब सारकी ताची उलोवपाची स्टायल, कोंकणी भाशेंत घुसपल्लीं तांचीं मराठी उतरां आमी आं करून पळयत रावन आयकताले. आमीं भोवतेक सिनेमांत मुंबयचें वैभव पळयल्लें. म्हणटकच थंय मुंबय रावप म्हणल्यार खाशेलेंपणाचें आसतालें. कोणागेर मुंबयकार येवप म्हणल्यार लेगीत तेन्ना व्हडपणाचें आसतालें.
आमी तांच्या भुरग्यां कडेन मराठी़ंत उलयताले. पूण तीं आमचे कडेन कोंकणी उलोवंक सोदताली़ं. गोंयचे चलये कडेन लग्न जाल्ल्यांच्या भुरग्यांक सादारण कोंकणी येताली, थंयचे मराठी भाशीक चलये कडेन लग्न जाल्ल्यांच्या भुरग्यांक कोंकणी कळनाशिल्ली. भुरग्यांले बी कपडे आनी तांचीं नांवां आकर्शक आसतालीं.
एकूण सगळ्या गजालीं वयल्यान आमकां दिसतालें की हो खूब पयशेकार आनी व्हडली नोकरी करता आसतलो. व्हडल्या घरांत रावता आसतलो. आमचीं घरचीं विचारतालीं. भुरगीं कितें करतात रे तुजीं ? तेन्ना तो उच्च शिक्षणाचीं जीं नांवां घेतालो तीं आमी आयकल्लीं नासतालीं. अशे तरेन आमकां तांचो एकूण रुबाब आकर्शीत करून आमकां भुरळ घालतालो.
आपूण अमुक कंपनीच्या ऑफिसांत काम करतां अशें एखादो शेजारी सांगतालो. त्यावेळार ऑफिसांत काम करप म्हणल्यार नेमकें कसलें काम करप हें आमकां कळनाशिल्लें. कारण आमकां फकत शारिरीक कामाच खबर आशिल्लीं.
एकदां तर मजाच जाली. आमचो शेजारी भलायकेचे तपासणेक चार पांच दिसां खातीर मुंबय गेल्लो. तो कांय शेजारी मुंबयकारांगेर वचून आयलो. कोणें ताका च्या पिवंक आपयलो. कोणें जेवंक आपयलो. पूण कोणेंच एक रात रावंक आपयलो ना. कारण भोवतेक जाण एकच कुडीच्या इल्ल्याशा बिराडांत रावताले. तांकांच उठबस करूंक सुवात नाशिल्ली. तातूंत आजो आजी, आवय- बापूय, तीन चार भुरगीं कशीबशी रावतालीं. म्हणटकच सोयऱ्यांक आनी खंयची सुवात आसतली? दुश्काळांत तेरावो म्हयनो म्हणटात तसो. तरी एकट्यान ताका आपल्यागेर दवरून घेतलो.
मुंबय सावन येतकच साहजिकच शेजारच्यांनी थंयच्या सगळ्यांची खबर घेतली. ताणेंय बी मुंबय शाराची तोणभर तोखणाय केली. थंय अशें आसा, तशें आसा आनी कांय दीस थंयचे अजापांच्यो गजाली सांगल्यो.
एकट्यान ताका विचारलें, आमगेले हे सगळे शेजारी बऱ्या व्हडल्या घरांत रावता आसतले न्ही रे ? ताचेर ताणें हांसत हांसत सांगलें. आमच्या मुंबयकारां कडेन जेवपाक, खावपाक, कपडेलत्ते सगळें आसा, मात रावतले कुडींत उठबस करपाक सुवात ना. आपूण व्हरांड्यांत न्हिदतालों. फातोडेर चार पांच वरांचेर एक एकटो आपटत वतालो. सकाळीं उदका डबो हातांत धरून भौशीक संडासा मुखार अर्दवर लायनींत उबो रावचें पडटालें आनी एक दोन मिनटांत भायर सरचें पडटालें.
आमच्या गोंयांत तेन्ना संडासा मुखार लायन नासताली. कारण तेन्ना संडासच नाशिल्ले. गोंयांत फकत रेशना दुकाना मुखार लायन पळयल्ली. मुंबय वचत थंय मुये भशेन लोक आनी लायनी दिसतात. ताणें म्हळें, मुंबयकारांले झेत मात पळोवपाचे. आमगेल्या पोरसांतलें जळोव दवरपाचें पागेल तांच्या बिराडा परस जायतें व्हड आसता म्हणपाचो ताणें निमाणे कडेन शेरो मारलो !
कालांतरान गोंयांत शिक्षणाचो प्रसार जालो. गोंयचे भुरगे शिकूंक लागले. मुंबयकार आयल्यार भुरगेपणा भशेन आमकां व्हडलें अजाप दिसना जालें. कारण आमी गोंयांत आनी गोंयां भायर भोवंक लागिल्ले. आमचे आनी तांचे मदीं व्हडलो फरक उरूंक नाशिल्लो. इंग्रजी भाशेच्या प्रभावान आमच्या उलोवपांत पुर्तुगीज आनी मराठी उतरां उणी जावन इंग्रजी उतरां वाडूंक लागिल्लीं. म्हणटकच आमच्यांत भुरगेपणांतलो उणेपणाचो न्यूनगंड उरूंक नाशिल्लो.
वीस वर्सां फाटीं एका मुंबयकार सोयऱ्यान आमच्या गांवांत घर बांदूंक जमीन घेतिल्ली. ताका जमनीचो सर्व्हे करून घेवंक जाय आशिल्ली. हांवें म्हळें, म्हजो इश्ट सिव्हिल इंजिनियर आसा. ताका आपयतां. तो सर्वेक्षण करून दितलो. हाचेर ताचे बायलेन अजापान म्हळें, अय्या गोव्यात इंजिनिअर आहेत? म्हाकाय राग आयलो. हांवें तिका म्हळें, “तुम्ही कुठं आहात ? गोवेकर आणि मुंबईकरांमध्ये आता पूर्वीचा फरक राहिलेला नाही ! ” हाचेर ती गप्प जाली.
1990 वर्सा हांव अन्नमलाई मद्रास यूनिव्हर्सिटीची दोन वर्सांची बी. एड. डीग्री करतालों. लॅक्चर्स, एक्झामिनेशन आनीं प्रॅक्टिकलाक आमी मुंबय केंद्र घेतिल्लें. तेन्ना मुंबय रावतल्यांची बिराडांतली अडचण पळोवंक मेळ्ळी. वतेक तीन- चार माळ्याचे चाळींत एक कुडींत चार पांच जाण रावतालीं. कुडींत भोंवपाक सुवात नाशिल्ली. तरी पूण तातूंत रेफ्रिजरेटर, टीव्ही, खाट, किचन आशिल्लें. सगळें टापटीप. बाथरूम टॉयलेट फकत एक स्क्वॅर मिटर परस ल्हान आशिल्लो. कांय कडेन वयर एक ल्हानसोच माळो आशिल्लो. थंय भुरगीं अभ्यास करतालीं, न्हिदतालीं. चाळीच्या व्हरांड्यात खासा करून वयस्कर आड पडिल्ले आसताले. तरी ल्हान सुवातेक लागून कोणाच्याच चेहऱ्याचेर तक्रार म्हणटात ती दिसली ना. कारण मुंबय शारांत व्हडली सुवात म्हणल्यार अशक्य सपन कशें, हें सगळ्यांनी मानून घेतिल्लें, न्ही घेवचेंच पडटा, हें मात सेर्त.
खासा करून पावसांत लोक बिराडांत कशे दीस काडटात तेंय हांवें पळयलें. एका बिराडांतल्या बाथरूम टॉयलेटांत तर पांय दवरूंक सुवात ना इतली घाण परत वयर आयिल्ली. भायलीं संडासाचीं पायपां लेगीत चोर चोरून व्हरताले. तळमजल्या वयल्या बिराडांत रावतल्यांची पावसांत खरेंच काळकुट. केन्ना गटारांतलें घाण उदक घरां भितर सरत हाचो नेम नासतालो. उदक देंवलें म्हणटकच घर निवळ करून सदचे वेव्हार सुरू.
बी एड परिक्षेक गेल्ले कडेन उपनगराच्या पावसान रस्ते गाडयो रेल्वे स्टेशना वयल्यो अर्द्यो बुडिल्ल्यो ट्रेनी पळयलें. हे सगळे त्रास सोंसतल्या मुंबयकारांची काळकुटेपरस अपुरबाय आनी तोखणाय चड दिसली. कित्याक तर हींच मनश्यां आमकां भुरगेपणांत मुंबय बंगल्यांत रावतात अशें दिसतालें !
इश्टांनो, मनश्याची परिस्थिती सदांच तशीच उरना. कालांतरान बरे दीस येतात. तीन- चार वर्सां फाटीं मुंबय गेल्लों तेन्ना भोवतेक चाळींचे सुवातेर वीस- पंचवीस मजल्यां परस उंच टॉवर पळोवंक मेळ्ळे. एक कुडींत दीस काडिल्ल्यांक फ्लॅटांत रावतना पळयले. कांय जाणांनी आपली कूड विकून शारा भायर व्हड फ्लॅट घेतिल्ल्याचें कळ्ळें.

रंजन नायक
9823154336