एकवटान पेटोवंया कोंकणी भाशेच्यो वाती

भांगरभूंय | प्रतिनिधी

प्रमाणीकरणाची कडक समजूत केल्यार गोंयांत आनी गोंयच्या चौकटी भायर, खास करून महाराष्ट्र, कर्नाटक आनी केरळांतल्या उलोवप्यांक परकी करपाचो धोको आसूं येता.

जेन्ना गोंय, दमण आनी दीव राजभास कायदो 1987 वर्सा पारीत जालो, तेन्ना कोंकणी चळवळीची एक व्हडली मोख सिद्धीक पावली. राजभास कायद्या निमितान एक लांब आनी व्हड राजकी झूज सोंपलें. नव्या भाशीक चरणाची सुरवात जाली. कोंकणीक राजभाशेचो दर्जो मेळिल्ल्यान गोंयच्या प्रशासनांत, शिक्षण  वेवस्थेंत आनी भौशीक जिणेंत तिचें म्हत्व स्पश्ट जालें. पूण त्याच वांगडा आनीक एक प्रस्न उप्रासलो, तो म्हणल्यार प्रमाणीकरणाचो. “खंयचे कोंकणी बोलीक प्रमाण म्हूण घेवंची?” हाचेर खूब वाद विवाद, भासाभास जाली. ल्हव ल्हव आनी वेव्हारीक रितीन ह्या प्रस्नाचो सुटावो जावंक लागलो. गोंयच्या अंत्रूज म्हालाची बोली जिका अंत्रुजी म्हूण वळखतात (आनी जे बोलयेंत देवनागरी लिपींतले चडांत चड साहित्य घोळटा), ती अंत्रुजी बोली प्रमाण कोंकणीची आदार जाली. प्रमाण कोंकणीचो आदार म्हूण तिचो उदय जाल्ल्यान कोंकणीचे बोली परिस्थितीचेर स्थायी परिणाम जाल्यात.

विविधतायेची भाशा

कोंकणी ही विविधतायेची भाशा. भारताचे अस्तंत दर्यादेगेर महाराष्ट्राच्या कांय भागांतल्यान गोंय धरून दर्यादेगे वयल्या कर्नाटक आनी केरळामेरेन पातळिल्ली ही भाशा विंगड- विंगड बोलयांनी वा शैलींनी उलयतात. गोंयांत लेगीत वेगळ्यो वेगळ्यो बोली घोळटात. पेडणें, बार्देस, तिसवाडी धरून साश्ट, सत्तरी- वाळपय, काणकोण ह्या वाठारांनी कोंकणीचीं तरेकतराचीं रुपां आयकूंक येतात. ह्यो बोली उच्चार, व्याकरण, वाक्यरचना हांचे विशींय वेगळ्यो आसात. ही अंतर्गत विविधताय भूगोल, इतिहास आनी समाजीक संपर्क हांचो सैमीक परिणाम. 451 वर्सां चल्ली पुर्तुगेज राजवट, स्थलांतरां, जात, समाज तशेंच मराठी आनी कन्नड हांचे कडेन संपर्क आयिल्ल्यान ह्या सगल्यांनी कोंकणीचेर भाशीक निशाणां सोडल्यांत. ताकाच लागून कोंकणीच्यो बोली फकत कुस्कुट उपजाती न्हय; त्यो स्वताच्यो खासा रचणूक आशिल्ल्यो गिरेस्त भाशीक तरा. बोलीशास्त्र (भाशाशास्त्राचो एक वांटो जातूंत बोलींचो शास्त्रीय अभ्यास जाता) खंयचेच एक बोलीक श्रेश्ठ वा साभावीकपणान ‘शुद्ध’ मानना, ​​पूण सगल्या बोलींचो अभ्यास करून तांची विविधताय समजून घेवपाचो यत्न करता.

प्रमाणीकरणाची गरज आसता

पूण आर्विल्ल्या राज्याच्या कार्या खातीर कांय प्रमाणांत प्रमाणीकरणाची गरज आसता. प्रशासन, शाळेचें शिक्षण वेवस्था, पाठ्यपुस्तकां, कायदेशीर दस्तावेज आनी प्रसार माध्यमांनी शुद्धलेखनाची, व्याकरणाची आनी वापरांत सुसंगतीची गरज आसता. 1987 उपरांत गोंयात शाळांनी शिकवपा सारकें आनी अधिकृत संपर्कांत वापरपा सारकें कोंकणीचें प्रमाणरूप तयार करपाचें वेव्हारीक काम मुखार आयलें. साहित्यीक मंडळांनी आदींच प्रभावी आशिल्ले आनी भौगोलीक नदरेन केंद्रीय आशिल्ले अंत्रुजी शैलीन ल्हव ल्हव ही भूमिका घेतली. तिचीं खाशेलपणां शाळेचीं पाठ्यपुस्तकां, उतरावळ आनी देवनागरी लिपींतलीं अधिकृत प्रकाशनां खातीर आदार जालीं.

अंत्रुजीची वेंचणी अकस्मात वा भरमसाठ नाशिल्ली, पूण ती तशे तटस्थूय नाशिल्ली. गोंयच्या अंत्रुजी बोलीचो देवनागरी लिपी कडेन आनी आर्विल्ल्या कोंकणी साहित्या कडेन खोल संबंद आशिल्लो तशेंच आमचे विद्वान लोक ते बोलीक एक मध्यस्थ बोली मानताले. अधिकृत मान्यताये खातीर कोंकणी चळवळींत वावुरपी भाशीक कार्यकर्ते आनी विद्वान चड करून हे शैलींत आपलें बरप बरयताले. गोंय राजभास कायदो जाले उपरांत शिक्षणीक साहित्य तयार जातकच अंत्रुजी बोलीक संस्थांचें फाटबळ मेळ्ळें. काळा प्रमाण जें साहित्यीक प्राधान्य म्हणून सुरू जालें तें संहिताबद्ध प्रमाणरुपांत रुपांतरीत जालें. 

दर्जो वयर सरूंक वाट

प्रमाणरुपाचो उदय जाल्ल्यान ताचो मूर्त फायदो जालोच. तातूंतल्यान शिक्षण प्रणालीक स्पश्टताय आनी स्फूर्त मेळ्ळी, व्याकरण आनी उतरावळ तयार करपाक मेळ्ळे, भौशीक जिणेंत आनी प्रशासनांत कोंकणीचो दर्जो वयर सरूंक वाट उकती जाली. तशेंच प्रमाणीकरणाक लागून कोंकणीक, इंग्लेज आनी मराठी हांचे वांगडा औपचारीक क्षेत्रांत काम करपाक सोंपें जालें. समाजीक आनी भाशीक नदरेन पळयल्यार भाशेचो विस्तार वापराच्या “उंच” क्षेत्रांनी जालो- सरकार, शिक्षणीक आनी माध्यमां जंय एक प्रमाणरूप गरजेचें आशिल्लें.

प्रमाणीकरणाक लागून लोकां मदीं हुस्कोय निर्माण जालो. बारदेशी, पेडणें वा साश्टी (वा गोंया भायले) बोली उलोवप्यांक कुशीक दवरतात काय वा औपचारीक संदर्भांत “चुकीची” मानतात काय अशें दिसतालें. विद्यार्थी शाळांनी कोंकणी शिकपाक लागले तेन्ना तांकां घरांत उलयिल्ले कोंकणी आनी पाठ्यपुस्तकांतल्या कोंकणी मदीं लक्षांत येवपी फरक दिसलो आनी असलो फरक दिसप साभावीक आशिल्लो. सरकारी दुकुमेंत जें कोंकणींत येवंक लागलें तें वाचून बी लोकांक उलयिल्ल्या आनी बरयिल्ल्या कोंकणी मदीं फरक दिसूंक लागलो. हे प्रक्रियेक लागून दोन गजाली घडूंक लागल्यो. पयली, “बोली समतलीकरण” (dialect levelling) ह्या नांवान वळखतात ती घडणूक घडूंक लागली, जिका लागून लोक प्रतिश्ठीत प्रमाण बोली कडेन एकरुपी जावंक सोदताले आनी तें करत आसतना आपली निजाची बोली आनी तिचीं खाशेलपणां ल्हव- ल्हव व्हगडायताले. दुसरी घडणूक म्हणल्यार “आमची कोंकणी, तुमची कोंकणी”ची मानसिकताय (आमची कोंकणी वेगळी, तुमची कोंकणी वेगळी अशें लोक मानूंक लागले. खऱ्यांनी अशें कांय आसना. कोंकणी आमची सगल्यांची. आमी ती फकत वेग-वेगळ्या तरांनी वा बोलींनी उलयतात आनी वापरतात) जी आयजूय पळोवंक मेळटा ती मानसिकताय घडूंक लागली.

कार्यात्मक साधन

पूण फकत प्रमाणरुपाच्या अस्तित्वाक लागून बोली आपोआप मेटनात हें लक्षांत घेवप म्हत्वाचें. संवसारभर हिंदी, इंग्लेज, पुर्तुगेज मराठी वा तामिळ सारक्यो भाशांक बऱ्याच प्रमाणांत प्रस्थापीत प्रमाणरूप आसुनूय ते प्रादेशीक बोली बळिश्टपणान सांबाळून दवरतात. प्रमाणरूप हें प्रामाणीकपणाचे वा शुद्धतेचे माप निखालूस न्हय, तें फकत कार्यात्मक साधन हें वळखप हातूंत कळ निहीत आसा. कोंकणीचे बाबतींत अंत्रुजी आदारीत नेम प्रशासकी आनी शिक्षणीक गरजो भागयता. जाल्यार घरांत, बाजारांत, लोकगीतांनी आनी समाजीक संस्कारांनी बोली फुलत आसता.

भाशीक विविधताय ही एक साधनसंपत्ती अशें बोलीशास्त्र आमकां याद करून दिता. वेगवेगळ्या बोलींनी पोरणीं रुपां, खाशेल्यो म्हणी-ओपारी आनी संस्कृतीक नदरेन गुंथिल्लीं अभिव्यक्ती तिगून उरतात. कोंकणी खातीर ही विविधताय खास करून म्हत्वाची कारण ही भास एका परस चड राज्यांनी आनी लिपींनी पातळ्ळ्या. गोंयांत अधिकृतपणान देवनागरीचो वापर जाता जाल्यार हेर प्रदेशांनी कांय विंगड लिपींनी कोंकणी बरयतात. प्रमाणीकरणाची कडक समजूत केल्यार गोंयांत आनी गोंयच्या चौकटी भायर, खास करून महाराष्ट्र, कर्नाटक आनी केरळांतल्या उलोवप्यांक परकी करपाचो धोको आसूं येता.

समतोलाचें आव्हान

देखून समतोलाचें आव्हान आसा. प्रमाणरूप गोठोवंक फावना पूण तें उकतें आनी प्रतिसादात्मक आसूंक जाय. भास नियोजन संस्था आनी शिक्षणीक संस्थांनी बोली जागृताय अभ्यासक्रमांत आसपावन घेवंक जाय, प्रादेशीक रूपांचेर कलंक घालचे परस आनी शुद्धतेचे पोकळ बोवाळ घालचे परस, तांकां समजून घेवंक जाय. प्रसार माध्यमांचेर वेगवेगळ्यो बोली दाखोवंक जाय. ताका लागून सगळ्यो बोली कोंकणी अस्मितायेच्यो कायदेशीर अभिव्यक्ती आसात अशी कल्पना बळकट जातली. भाशेच्या गिरेस्त आंतरीक विविधताय आडखळ न्हय तर एक मोटें बळगें म्हूण मान्यताय दिवन, कोंकणी बोलयांचेर अभ्यासाक चालना दिवपाचो समन्वयात्मक यत्न जावंक जाय. प्रादेशीक आनी समुदाय-विशिश्ट शब्दसंग्रह, स्वरविज्ञानांतले बदल, व्याकरणीक फरक आनी हेर काय बारीकसाणींचें पद्दतशीर दस्तावेजीकरण करून बोली आसपावपी व्यापक उतरावळ आनी संदर्भ ग्रंथ तयार करूंक जाय. अशा साधनांक लागून उलोवप्यांक, विद्यार्थ्यांक, लेखकांक, संशोधकांक स्वताचे बोली भायर कोंकणीच्या रुपांचें वापर करपाक आनी समजून घेवपाक मेळटलें, जाका लागून चड भाशीक जागृताय आनी परस्पर आदर वाडटलो. काळा प्रमाण हे यत्न आंतर-बोली समजीकाय घटमूट करतले, कोंकणी भाशीक समाजाभितरलें विखंडन उणें करतले आनी चड समावेशक आनी एकवटीत कोंकणी भाशीक अस्मिताय निर्माण करपाक योगदान दितले, तेच बरोबर दरेक बोलीचें खाशेलपण पुरायपणान तिगोवनूय दवरतले आनी प्रमाणीकरणाचे वाटेनूय उपकाराक पडटले.

अंत्रुजी शैली फाटीचो कणो

गोंयांत कोंकणीक अधिकृत मान्यताये उपरांत सुमार चार दसकां उपरांतूय अंत्रुजी शैली ‘प्रमाण कोंकणी’चो फाटीचो कणो उरल्या. इतिहासीक परिस्थिती, राजकी संघर्श आनी वेव्हारीक गरज हाका लागून तिच्या उदयाक आकार मेळ्ळो. तेच बरोबर कोंकणीच्या बोली ‘मोझाई’कांत कोंकण दर्यादेगान थरयल्लो इतिहास चालूच आसा. भाशेची फुडाराची जीवंतताय प्रमाणरूप आनी बोली हांचेमदीं वेंचणी वा झगडी करपाचेर न्हय तर दोगांयकूय एकठांय घेवन मुखार वचपाचेर आदारून आसा. प्रमाण आनी बोली आप-आपले हेतू साध्य करतात आनी एक-दुसऱ्याक समृद्ध करतात. निमाणें, म्हाका आल्फ्रेड रोजालें एक पदांतली वळ याद जाता- “एकवटान पेटोवंया कोंकणी भाशेच्यो वाती”

– शशांक शणै

7022694191