एकटायता तें धरुंया, वेगळायता ते सोडुंया

भांगरभूंय | प्रतिनिधी

भयणींनो आनी भावांनो !

‘भयणींनो आनी भावांनो’ हीं उतरां म्हजीं न्हय. हीं उतरां स्वामी विवेकानंदाचीं. 11 सप्टेंबर 1893 दिसा, शिकागो शारांत, आमेरिकेंत, सर्वधर्म परिशदेच्या अधिवेशनांतलीं. त्या काळार धर्म वेगळोचार हाडटालो. एका धर्माचे भावीक दुसऱ्या धर्माच्यांक आपले दुस्मान व विरोधक म्हणून लेखताले. धर्माच्या नांवान कितलीं झुजां जावंक नात ? कितलें रगत वारवंक ना? असलें वातावरण नश्ट करूंक, जंय झूज चलता थंय शांती हाडचो, जंय दुस्मानकाय आसा थंय इश्टागत विस्तारचो, जंय द्वेश आसा थंय भावपण रच्चो हावेस ह्या सर्वधर्म परिशदेचो हेतू. त्या अधिवेशनाच्या वसऱ्यांत पर्यान वेगळोचार दिश्टी पडटालो, पण ज्या वेळार स्वामी विवेकानंदान माचयेर चडून सगळ्यांक भाव आनी भयणी म्हणून पाचारलें, त्याच खिणार ताळ्यांचो थांबनासतना गडगड जालो. पयलो धर्म मनीसधर्म, भावपण, एकचार.

भयणींनो आनी भावांनो ही उतरां स्वामी विवेकानंदाचीं आनी तीं उतरां म्हजींय. ह्या उतरांक, जीं म्हज्या काळजाचे खरींतलीं वयर सरतात, आयज एक खेरीत अर्थ फावता.

आमी सगळीं कोकणांत रावपी, कोंकणी भास उलवपी, एक समाज घडपी, एक अदिकृत लिपी मोखपी. हें सत्य, हो आमचो हावेस.

हो हावेस पाळूक कारवार आदरणीय माधव मंजुनाथ शानभाग हांणी कोंकणी परिशद रचली. तिचें पयलें अधिवेशन 8 जुलय 1939 सालांत कारवार भरलें. ह्या पयल्या अधिवेशनाचो अध्यक्ष आदरणीय विश्वनाथ पांडुरंग प्रभू. तें पयलें अधिवेशन धरून आयज 33 वें भरता. आयज काल कोणाकूय कित्याचोय बापूय म्हणटात. कोंकणी परिशदेच्या बापायपणाचो कसलोच दुबाव नाः हक्कान कोंकणी परिशदेचो बापूय आदरणीय माधव मंजुनाथ शानभाग. ज्या वेळार कोंकणीक कोण मान दिनासलो आनी तिचो कसलोच फुडार पळेनासलो, त्या वेळार हया विशाल दृश्टीच्या महाविरान हैं पावल मारलें. तांचो उगडास अमर, पण तो नमळायेन करून, हांव तांकां नमस्कार करतां. जे 32 अध्यक्ष परिशदेक लाभल्यात ते वेगवेगळ्या क्षेत्रांनी उत्तम. तांचीं नांवां घेवंक म्हाका फावना आनी तांचो वारस जावंक हांव फावना तो फावनाच. एक- एक तांचें भाशण (तांचें संकलन आनी संपादन डॉ. जयंती नायकान केलां) विद्येचे आनी जाणवायेचे एक एक मोती. हैं म्हजें उलवप तयार करूंक हीं भाशणां म्हाका जायतीं उपकारलीं.

हांव लेखक न्हय. हांव एक कार्यकर्ता, आनी गोंयच्या हिता पासत, कोंकणी भाशे पासत, तिचे स्वभावीक लिपये पासत, मुळावें शिक्षण कोंकणी जावच्या पासत चळवळी जाल्यो तातूंत हांवें क्रियाशील भाग घेतला. पयलो हांव पाठींच रावतालों, कित्याक ह्यो चळवळी फुडें व्हरूंक आमच्या समाजाचे जायते फुडारी आसलले, पण जेदना हावें देखलें कोंकणी शिक्षण-माध्यमाचे बाबतींत आनी देवनागरी कोंकणीचे अधिकृत लिपयेच्या प्रस्नांत आमच्या समाजाचे फुडारी वांकडे धोरण घेतात म्हणून, तेदनां हांव फुडें सरलों आनी तेदनां थावन हांव तुमकां दिशटी पडला. हे चळवळींच्या वेळार हांवें जायतें पत्रांचेर बरयलां. त्या भायर ख्रिस्ती धर्माच्या वेगळ्या वेगळ्या विशयांचेर सुमार दोन वर्षां भर सुनापरान्ताचेर ‘कयपुंजी’ ह्या स्तंभार बरयलां. तशेंच सात वरसां तळमळून, दाल्गादान कोंकणी व्याकरण पोर्तुगेज भाशेन हात – बरवप दवरलेलें तें हांवें एका म्हज्या इश्टा सांगाता समजून काडलें, इंग्लीशींत अनुवादलें आनी छापलें. रायतूरचे सिमिनारिचो इतिहास हावें बरयला. हैं सगळे सांगतां म्हजें व्हडपण सांगूंक न्हय, पण एक रोमीवादी उठला ताका जाप दिवंक. हांव लेखक न्हय तरी म्हाका परिशदेचो अध्यक्ष कसो विंचून काडला ? भोगूं ताचें !
कोंकणी परिशदो आनी कोंकणी साहित्य संमेलनां मदें अंतर आसा. परिशदेचो अध्यक्ष जावंक उरबेभरीत कोंकणीचो कार्यकर्ता जाल्यार पुरो. संमेलनाचो अध्यक्ष जांवक एक बरोवपी जाय.

आदरणीय अध्यक्ष अरुण उभयकारान ताबो म्हज्या हातांत दिला. म्हजी तकली बागवन हांव ताका नमस्कार करतां, आनी तांणीं केल्ल्या वावराची तुस्त करतां आनी तांचें मोलादीक मार्गदशन मागतां आनी आदीं फुडेंच दिनवासतां.

एक म्हाका सांगचें दिसता आनी सांगतां. कोणे वायट धरचें न्हय. परिशदेच्या अध्यक्षाचें पद जड आनी गंभिरतायेन घेत जाल्यार जायतें करपाचें आसा. कोंकणी मनीस कितल्याश्याच राज्यांनीं आनी राज्यांच्या कुडक्यांनी शिंपडलले आसात. तांचेर ताळणी पुश्कळदां येता कोंकणी सोडूंक आनी थळाव्या भासांक वेंग मारूंक. हया वेळार तांकां भेट करची गरज आसा. उरबा दिवंक. म्हज्या असल्या 74 वरसांच्या मनशाक हें सोंपे न्हय. म्हजी एक सुचनाः फुडले पावटी अध्यक्ष विंचून काडटात तेन्ना एका मदले प्रायेच्याक, कोंकणीच्या मोगान आनी उरबेन प्रेरल्ल्याक विंचात. म्हाका मात एक बुजवण आसा. म्हजे हात-पांय आतां कडकडटात, पण जे तरणाटे कारभारी अध्यक्ष, चिटणीस, येवकार अध्यक्ष आसात ते म्हजे मजबूत हात आनी पांय. आनी जे म्हजे आनी म्हजे हून वयर प्रायेचे आसात, जांणी कोंकणी पासत आपलो जीव खर्चिला, ते आसात आमचे मार्गदर्शक. सगळ्यांचेर पातियेवन हो ताबो हांव घेतां आनी तुमचो आशिर्वाद सोदतां.

म्हज्या मनांत थोडेशे हुसके आनी विचार आसात ते हांव तुमच्या मुखार घालतां. तुमका मानल्यार ते घेयात. ना जाल्यार ते कुशीन दवरात, पण वाद नाका. आमच्या मदें चड वाद जाल्यात आनी ताका लागून आमी खंयच फुडें पावनांव.

पयलो विचार आमचे अस्मितायेचो. आमी कोण? आमी कोंकणी भाशीक, आमची भास कोंकणी, आमची संस्कृताय कोंकणी. मिसियोनारांचे 16-17 शेकड्यांतले शब्दकोश कितेंय सांगू, शणै गोंयबाबाच्या म्हणण्या प्रमाणें, आमी सगळे कोंकणेः हिंदू, ख्रिस्तांव, मुसलमान. हांगा एक मोटो हुस्को आसा. गोंयांत पूण इंग्लीशीचें वागरें पडलां. तूं इंग्लीश तर बरी जाणा जातलय, जाल्यार कोंकणी सोड. देखून भुरग्याक पयलींच थावन घरांत इंग्लीश उलवंक लायतात. ती कसलीय जांव. आतां इलें इलें हिंदीचेंय वागरें पडटा. आमी एक निश्चेव हांगा घेवुया: जेदनां दोग कोंकणी भाशीक मेळटात तेदनां फकत कोंकणी उलवंया.

कोंकणी भाशीक लोक शिंपडून आसा आनी वेगवेगळ्यो बोलयो उलयता. हैं अजाप न्हय. हे सगळ्या भासांनी घडटा. पयली बोली, मागीर प्रमाण भास. प्रमाण भास जाता जेन्ना लोक शिकूंक, बरवंक लागता. जी बोली शिकशीत, उंचल्या वर्गाचो लोक उलयता, जे बोलयेन साहित्य येता, जी बोली माचयेर वापरतात, जे बोलयेन व्याकरणां, शब्दकोश येतात, आदी. ती बोली इल्ली-इल्ली प्रमाण भास जाता. हे बाबतींत गोंयां हो वावर जायतो फुडें पावला, पण जायते जण मुद्दम आडमेळी हाडटात. ह्यो आडमेळी पयस जावच्यो म्हण म्हजे आंवडे. हेरा राज्यांनीं हो वावर चालू आसाच. जरूय एक प्रमाणीक कोंकणी आमची मोख, तरूय ती वेव्हारीक दिसना, कित्याक कोंकणी भाशीक लोक जळीं-मळीं शिंपडललो आसा. म्हणटच आसा तशी स्थिती मानून घेवपाची, जाता थंय दुरुस्ती करपाची आनी फुडें वचपाचें. एक उपाय जायत एकामेकाचे बोलयेन येता तें साहित्य वाचप.

आनी आतां लिपयांचो निरंतर प्रश्न, जर कोंकणी 5 लिपयांनीं बरयतात, तर साहित्य फकत तिनूच लिपयांनीं चडशें जाताः देवनागरी, कन्नड आनी रोमी. पयल्या अधिवेशनांत आस्त प्रगटली एक दीस कोंकणी फकत देवनागरींत बरवची म्हण. ताचो फायदो सगळ्यांक खबर आसाः बरयतात तें समेस्तांक वाचूंक मेळटलें, उतरावळ वाडटली, एकामेकांची साहित्य सर करून भाशेचो विकास जातलो, प्रमाण करपाची क्रिया फुडें वतली, कोंकणी भाशीक समाजाचो एकवट जातलो, आदी. ही आस्त बाळगिल्यार 85 वरसां भरतात, पण एकेकलो आपापली लिपी घेवन आसा आनी कोण सोडटल्याची आस्त ना. तर हो प्रस्न सुटावो कसो करचो ? एकेकल्यान आपापले आवडीचे लिपर्यंत बरवचें आनी सगळ्यांनीं तिनूय लिपयांचें ज्ञान घेवचें. केन्ना-केन्ना दुसऱ्या लिपयांनीय वाच्चें आनी बरवचें, भरपूर लिप्यांतर जावचें, एकामेकाच्या सुवाळ्यांक हाजीर आनी क्रियाशील जावचें.

तळमळ्यांनीं आनी त्याग करून चळवळी केल्यो आनी कोंकणी गोंयची राजभास केली, देवनागरी कोंकणीची अधिकृत लिपी कशी नेमून. हो राजभास कायदो बदलूंक आतांचे परिस्थितींत शक्यताय ना. जेन्ना भारतीय साहित्य अकादेमीन कोंकणी स्वतंत्र भास म्हणून मानली, तेन्ना देवनागरी तिची लिपी म्हणली. तशेंच भारतीय संविधानांत 8 वे अनुसुचींत कोंकणीन आसपाव घेतलो. National Book Trust कोंकणी पुस्तकां फकत देवनागरींत छापतात. Union Public Service Commission कोंकणींत परिक्षा करूंक दितात, तेन्ना देवनागरींतूच दितात. गोयां मुळावें शिक्षण तें विश्वविद्यालय पर्यान कोंकणी शिकतात ती फकत देवनागरींत. त्या भायर देवनागरींत गिरेस्त आनी पुश्कळ साहित्य आसा. देवनागरींत बरयल्ल्या कोंकणीक साहित्य अकादमीचे पुरस्कार फाव जातात. दोगांक ज्ञानपीठ पुरस्कार आनी एकाक सारस्वती सन्मान फाव जाला. म्हाका दिसता प्रा. आरमांद मिनेजिसान सांगून दवरलां : एका कोंकणी मनशाक एक दीस साहित्यांत नोबेल इनाम फाव जातलें तें कोंकणी भाशेंतूच फाव जातलें. तो दीस दोळ्यांनीं तेल घालून रावुया. त्या म्हणसर, कोंकणीची इतलो काळ थीर आसा ती स्थिती आमच्या वादांनीं अस्थीर करची न्हय. हें कोणाच्या बऱ्याक पडचेंना.

थोडक्यान सांगतांः कोणाक जाय जाल्यार आपापले लिपयेंत बरवचें, सगळ्यांनी तिनूय लिपयांचें ज्ञान घेवचें. लिपयांचो वेगळोचार करनासतना दिवंयेतात त्यो सुविधा आनी पुरस्कार दिवचे. फकत राजभास कायद्याक, साहित्य अकादेमीन आनी संविधानान स्थापलां

ताका आनी शिक्षण क्षेत्रांत हात लावचो न्हय. कन्नड आनी रोमी लिपींत दर्जेदार साहित्य आसा तें देवनागरींत लिप्यांतर करचें आनी साहित्य अकादेमी मुखार पुरस्काराक उमेदवारी भरची. हैं करूंक म्हजी सुचनाः परिशदेन देवनागरी लिप्यांतर करचें एक केंद्र स्थापचें.

पाठीं खबर आयल्याः मराठीक अभिजात भाशेचो दर्जा दिला म्हूण. ही खोशेची खबर, कित्याक मराठी कोंकणीची भयण आनी गोंयची एक साहित्तीक भास. पण मराठीक गोंयची राजभास करची म्हणतात तें सारकें ना. जी लोकांची भास ती राजभास, आनी मराठी गोंयची लोक-भास न्हय. फकत कोंकणी लोकांची भास.

कोंकणीन मराठी सवें दुस्मानकाय करूंक ना. मराठीन ती केल्या आनी करता. सरकारान कोंकणी पासत कसलीय सुविधा प्रगटायल्यार पुरो. मराठीवादी रोकडेच उठ्ठात. आतां आमचेय थोडे कोंकणी गडे कोंकणीचे दुसमान जालयात. कोंकणी पासत एक सुविधा प्रगटल्यार, रोमी वादी रोकडेच उबे जातात आपणाक दी म्हण. मातशे रावात मुरे. साहित्य अकादेमी कोंकणीक मान्याताय दिताली, राजभास कायदो जातालो त्या वेळार रोमीवादी उठलले जाल्यार, कोंकणीकूच कांय मेळचें नासलें, पण तेन्ना रोमीवाद नासललो, तो आतां आयला.

कोण कोणे केन्ना तरी म्हणललें व बरयललें हांवें आयकलां वा वाचलां. लिपयांचो वाद-विवाद सोडवंक, एक उपायः कोंकणीची पुर्विल्ली लिपी ‘गोंय-कण्णडी’ जिवंत करुंया आनी हीच लिपी वापरूंक सुरवात करुंया. मत बरें, पण तें वेव्हारीक ? आनी गोंय – कण्णडी जिवंत करूंक कोण कोंकणी मनीस तयार आसा आपले संवयेच्यो लिपयो सोडून दिवन ?

कोंकणी हेरां भासां मदें शिंपडलली आसा, आनी ह्यो भासो बळिश्ट. तांचो प्रभाव कोंकणीचेर पडला अदीक करून उतरावळीचेर. तांचीं उतरां कोंकणींत भितर सरल्यांत तत्सम वा तदद्भव कशीं. त्या भायर सगळीं उतरां सगळ्या वाटारांतनीं वा सगळ्या समाजांच्या वा धर्मांच्या कोंकणी मनशां मदें नांत. देखून गरजेचो एक कोंकणी शब्द-संग्रह (corpus) वा शब्द भांडार (thesaurus) तयार करूंक. हो वावर मोट्या आंवाठाचो, पण गरजेचीं उतरां इबाड जायना जावंक आनी, अदीक करून कोंकणी भाशिकां मदें भाशेचो एकवट जावंकः सगळ्यांक सगळ्यां उतरांचें ज्ञान आसूंक आनी हेरां समाजांचींय उतरां वापरूंक प्रयत्न करूंक.

गोंयांत कोंकणी कितलयोश्योच मुळाव्यो शाळा आसल्ल्यो त्यो एका खिणा भितर इंग्लीश जाल्यो, आनी कोंकणी उरली दुसरी भास कशी. आतां आयकतां एक पोर्तुगेज संस्था शाळांनीं भोवता म्हणून कोंकणी दुसरी भास आसा तीय पोर्तुगेज करूंक. पोर्तुगेज आपूण राजवट चलयतना गोंयची कोंकणी ना करूंक वावुरले आनी आतां शिक्षणांतली ना करूंक सोदतात. गोंयकार हे माण्णेक रोकडेच बळी पडटात. गोंयकारांक (म्हज्या समाजाच्या ख्रिस्तांवांक) खंयचीय भास शिकूंक उपकारता, कोंकणी नाका. तियात्रिस्तांनीं कांतारां घडललीं आसातः आमी गोंयकार कोंकणी जाणात. ती शिकची गरज ना. नेणार ते ! भोंगू तांचे !
भयणींनो आनी भावांनो ! कोंकणी आमचो समाज, कोंकणी आमची भास, कोंकणी आमची संस्कृताय, एका उतरान कोंकणी आमची अस्मिताय. आमच्या मदें अंतर आसत, पण विरोध ना. सदांच शांती, सदांच एकचार. मतांचो वेगळोचार आसा जाल्यार एकामेकाचेर पत्रांचेर बी वायट उलवचें न्हय आनी चळवळ करची न्हय. बराबर बसून, भासाभास करून एकामेकाचें मत समजूंचें आनी वेगळोचार सुटावो करचो. शेकीं आमकां एकटायता तें वेगळायता त्याहून जायतें वरतें. एकटायता तें धरुंया, वेगळायता ते सोडुंया.

जय कोंकणी ! जय भारत !

फा. मोउजीजु द आताईद.