भांगरभूंय | प्रतिनिधी
कांय लोक उपास करतात, पूण तांचे वागणुकेंत कोडसाण आसता. देव मेळपाचो मापदंड उपास न्हय, तर
ललीत
भारतीय हिंदु धर्म परंपरेत उपासाचो संबंद ‘व्रत’ हे संकल्पने कडेन सबंधित आसा. व्रत म्हणल्यार फकत अन्नत्याग करप न्हय, तर तो एक निश्चय. उपास हो देव मेळपाचो मार्ग काय? उपास कित्याक गरजेचो?निराकार देवाचेर मनांतल्यान विस्वास दवरप? हाचो विचार करतना धर्मीक परंपरा, संस्कृती आनी आध्यात्मीक दायजांचो खोल अभ्यास करपाची गरज आसा.
हिंदू संस्कृतींत उपासाक खाशेली सुवात आसा. संकष्टी, एकादशी, म्हाशिवरात्र, नवरात्रां, चातुर्मास अशा जायत्या काळांत उपासाचें व्रत पाळपाची परंपरा आसा. पूण ताचो खरो हेत समजून घेवप म्हत्वाचें. अर्विल्ल्या काळांत ऑनलायन ऑर्डर करुन वा जंक फूड खावन चरबी कमी करपाक “डायटिंग” नांवाची नवो ट्रेंड तयार जाला, पूण तो खरो उपास न्हय. उपास करतना मनांत श्रद्धा, मोग, करुणा आनी नम्रताय ना जाल्यार तो भक्तीचो मार्ग न्हय. उपासाचो मुळ हेत स्वताचेर संयम दवरप, इंद्रियांचेर ताबो दवरुन मन उंचेल्या ध्येया कडेन वळोवप हो ताचे फाटलो सार. संत, ऋशी आनी आदले लोक उपासाचो उपेग शरीर आनी मन शुद्ध करपाक करताले. फकत अन्नाचो त्याग करुन देव मेळटा, अशें खंयच नोंद ना. देव काळजांतल्यान शुद्ध भावनांनी केल्ल्या नामस्मरणान मेळटा.
उपासाचे शारिरीक आनी मानसीक फायदे जातात. एक दीस जेवणा पसून पयस रावल्यार कुडीक आनी पचन तंत्राक विसव मेळटा. आयुर्वेदांत उपासाक ‘लंघन’ म्हणटात; ताका लागून कुडींतले दोश उणे जातात. पूण हें फायदे दुय्यम; मुखेल हेतू आत्मसंयम आसा. मनीस जेन्ना जिबेचेर नियंत्रण दवरपाक शिकता तेन्ना तो हेर इंद्रियांचेरूय ताबो दवरपाक यत्न करता.
उपास ही साधना, पूण ती शरीरा पुरती मर्यादीत आसली आनी मन अशुद्ध आसल्यार ती पुराय जायना. भक्ती, ज्ञान आनी कर्म हे देवा कडेन वचपाचे मार्ग आसले तरी काळजांतलो भावार्थ आनी मोग होच सगल्यात महत्त्वाचो धागो. उपास कर्ममार्गाचो भाग जावंक शकता, पूण श्रद्धा न्हय. अर्विल्ल्या काळांत उपास समाजीक वा संस्कृतीक उपक्रम जालो. लोक एकामेकांक “तुमी आयज उपास करता?” म्हूण विचारतात आनी त्या प्रमाण खाशेले जिन्नस तयार करतात. केन्ना उपासाचे दिसा खाणां सदच्या जेवणा परस चड आसतात. अशा वेळार उपासाचो मूळ उद्देश हरपता. उपास म्हणल्यार जिबेक तृप्त करप न्हय, तर तिचेर नियंत्रण दवरप. फॅशन वा पद्दत जाल्यार तातूंतल्यान अध्यात्मीक उर्बा मेळूंक शकना.
देवाचेर काळजांतल्यान विस्वास दवरप म्हणल्यार मोग, समर्पण आनी एकनिष्ठा हांचो मेळ. देवाचो फकत संकश्टीच्या वेळार उगडास करप आनी सुखाच्या वेळार विसरप हो भावार्थ न्हय. दरेके कृतींत प्रामाणीक रावप, दुसऱ्यां कडेन मोगान वागप, अन्याय टाळप – हीच देवाची भक्ती. “हांव देवा खातीर उपास करतां” असो सुवार्थी विचार मनांत आयलो जाल्यार देवप्राप्ती जावप कठीण. देव नम्रताये वरवीं मेळटा.
उपास हें साधन; साध्य न्हय. साध्य म्हणल्यार आत्मशुद्धीकरण आनी देवा लागीं एकात्मता. उपासा दिसा जेवणा बगर रावन दुसऱ्यांची निंदा करप, फट उलोवप, अहंकार, दुस्वासान वागप – हो खरो उपास न्हय. सादो आहार घेवन मोग, करुणा आनी माफी काळजांत दवरुन केल्लो उपास अर्थपूर्ण जाता. कारण देव आमच्या काळजांत रावता; काळीज शुद्ध आसल्यार देव प्रगट जाता.
उपास हो कुडीक आनी मनाक शिस्त लावपाचो मार्ग. चिंतन, मनन, आत्मनिरीक्षण करप, चुक मान्य करुन सुदारपाचो संकल्प करप – हें उपासाचें सकारात्मक आंग. “हांवें उपास केलो ना जाल्यार देव रागार जाता” हो विचार उणाक. देव मोगाचें मूर्त रूप आसा; तो दयाळू आसा. देखून उपास मोगान आनी स्वेच्छेन करचो; जबरदस्तीन केल्यार आध्यात्मीक आनंद मेळना.
भावार्थ भितरल्या अणभवांतल्यान येता. प्रामाणिकपणान प्रार्थना, ध्यान आनी दुसऱ्यांक आदर दिल्यार मन- काळजांत शांती मेळटा – होच देवाचो अणभव. उपास त्या अणभवाक आदार जावं शकता, पूण तो एकूच मार्ग न्हय. कांय लोक उपास करिनात तरी दयाळू आनी प्रामाणिक आसतात; आनी कांय लोक उपास करतात, पूण तांचे वागणुकेंत कोडसाण आसता. देव मेळपाचो मापदंड उपास न्हय, तर निसुवार्थी, प्रामाणीक, परोपकारी आचरणांत आसता.
निमाणें, उपास हो देव मेळोवपाचो निमाणो मार्ग न्हय; तो आत्मसंयम, मानसीक शुद्धता आनी चिंतन करपाची पद्दत आसा. देवाक भायली अडंबर नाकात; अंत:करणातली नितळ भावना जाय. अन्न सोडून दिवप इतकेंच न्हय, तर वायट विचार, अहंकार आनी दुस्वास सोडून दिवपी उपास अर्थपूर्ण जाता. अशा उपासान देवा वयल्या भावार्थाची ज्योत आमच्या काळजांत सदांच प्रज्वलित उरता.
—————————-
सुदिन वि. कुर्डीकार.
खिणाखिणाक ताज्यो घडणुको आनी तुमचे कडेन संबंदीत दरेक खबर मेळयात एका क्लिकाचेर! फेसबूक, ट्विटराचेर आमकां फॉलो करात आनी व्हाट्सएप सबस्क्रायब करपाक विसरूं नाकात.
