भांगरभूंय | प्रतिनिधी
चौकार
कवी काशिनाथ शांबा लोलयेंकार हांचो ‘उत्रांबित्रां’ हो सवो कविता झेलो मंगळुराक 18 व्या ‘कविता फ़ेस्त’ सुवाळ्यांत आयज (14 जानेवारी) उजवाडाक येता. काशिनाथ शांबा लोलयेंकार हें साहित्यीक एस. डी. तेंडुलकार हांणी कवी म्हण घेतिल्लें खाशेलें नांव. आयज मेरेन तांचे पांच कविता संग्रह उजवाडाक आयल्यात. काशि म्हणटा (1982), काशिक म्हणचेंच पडटा (1997), काशिन म्हणपाचें सोडूंक ना (1999), काव्यसुत्र (2009), काशिखंड (2010). ‘काव्यसुत्र’ ह्या तांच्या कविता झेल्याक केंद्रीय साहित्य अकादेमीचो 2012 वर्साचो पुरस्कार फ़ावो जाला. 2010 उप्रांत 14 वर्सांनी तांचो ‘उत्रांबित्रां’ हो कविता झेलो उजवाडाक येता. हाचोच अर्थ कवीन फ़ाटल्या 14 वर्सांत बरयिल्ल्या वेंचीक कवितांचो तातूंत आसपाव जाला. 54 पानांच्या ह्या कविता झेल्यांत वट्ट 30 ल्हान- व्हड कविता आसात.
कोंकणींत कार्रेगाद घनगर्भ कविता बरोवपी साप्प थोडे. आशय, विशय आनी कवितेचो फ़ोर्म ह्या चलत आयिल्ल्या परंपरेक छेद दित नवो मार्ग घडोवपी काशिनाथ शांबा लोलयेंकार हो महत्वकांक्षी कवी. अशे कवी परंपरे प्रमाण चलत आयिल्ल्या चौकटेची, भाशेची, फ़ोर्माची मोडतोड करतात आनी ह्या सगळ्यांतल्यान कवितेंत आपली स्वताची एक नवी भास उबारुंक पळयतात.
जांका साहित्यीक मळार मॉडर्निस्ट/ पोस्ट मॉडर्निस्ट म्हण पाचारतात. अशे कोंकणींत दोनच कवी म्हजे मुखार आसात ते म्हळ्यार स. शंकर परुळेकार आनी दुसरे काशिनाथ शांबा लोलयेंकार. अरुण साखरदांडे ही परंपरा फ़ुडें चलयतलो अशें दिशिल्लें. तांच्या ‘कावळ्याचें श्राद्ध’ ह्या कविता झेल्यांत ताची झलक पळोवपाक मेळिल्ली, पूण कथा बरोवपाच्या हावेसान तांची ही कविता शेणली अशें चित्र सद्या तरी दिसता.
‘उत्रांबित्रां’ ह्या कविताझेल्याच्या मुखपृष्टाचेर नदर मारल्यार कवीची बंडखोरपणाची सुलुस तुमकां दिसतली. कवी पुनवेच्या चंद्रावेलीं नखेत्रां काडून आपल्या पोतयेंत भरता अशें तें चित्र. ह्या कवीक काळोख आवडटा. पुनवेच्या चंद्राभोंवतणचीं नखेत्रां काडून काळोख करपाचो येत्न कवी करीना ना मूं? असो दुबाव येता. कवीच्या कालेतीक चित्रकारान जुस्त न्याय दिला अशें म्हणपाक जाय.
ह्या कविता झेल्यांतली सगळ्यांत पयलीं लक्ष ओडून घेता ती अर्पण पत्रिका. आपले आयज हयात नाशिल्ल्या आमिगांक, ज्युलियस डिक्रुज, शामसुंदर पालयेंकार आनी नरेंद्र बोडकेक कवीन ही अर्पणपत्रिका ओंपल्या. ती ओंपतना कवी म्हण्टा,
‘तुमी वग्गी
पूण केद्दो आवाज
तुमचे वग्गीपणांचो’
कवी आमकां सुचयता की ह्या आमीगां वांगडा आपूण इतलों रमलों, खिदळलों, बागडलों ताचो आवाज ते वतगीर लेगीत पैलींभशेनच ताका आयकूंक येता.
ह्या झेल्यांतल्या ‘वेळकाळ’ हे पयलेच कवितेंत कवी म्हण्टा,
‘फ़ुलांक पांखां फ़ुटल्यांत
फ़ुलां आनी फ़ुलपाखे
आतां वेगळे उरोंक नात’
आनी कवी फ़ुडें म्हण्टा,
‘फ़ुलाक आतां पांखां सारके कांटे फ़ुटल्यात
ते कांटे लेगीत आमचे उरोंक नात
वेळ काळ उरोंक ना’
कवी वेळ कसो बदलत वता हें सुचकरित्या आमकां सांगता.
तांच्या कांय आदल्या झेल्यांप्रमाण ह्यावूय झेल्यांत कांय व्यक्तीचित्रणां आयल्यांत. मेजक्या उतरांनी आनी तांचे मार्मिक रचनेंतल्यान ताणी त्या व्यक्तीचें खाशेलेंपण प्रगट केलां. तांचो सोंपिल्लो एक जिवाभावाचो इश्ट ज्युलीयस डिक्रुज हांचेर 20 धाकटुल्यो कविता आसात. ह्या तांच्या इश्टावेले एका कवितेंत तो म्हण्टा,
‘म्हाका थोडेच आमीग आसले
ते सगले मरुन गेले
ज्युलीयसा वांगडा’
आपलो आमीग ज्युलीयस वतगीर आपल्यांत कशी पोकळी आयली. आपल्याक आतां आमीग म्हणपासारखो कोणच उल्लो ना तो व्हॅक्युम म्हळ्यार निर्वात ह्या वळीनीं कवी आमकां सांगता.
अशीच एक कविता तांचे प्रोफ़ेसर केशव सद्रेच्या मरणाचेर आसा. ‘सद्रे सराच्या मरणाची खबर आयकून सुचलेल्यो वळी’ ह्या कवितेंत निमणे कडेन कवी म्हण्टा,
‘सर, तुमच्या मरणान जागयलें
म्हज्याय मरणाचें भान
परत एकदां’
मनीस अमरत्वाचो पट्टो घेवन येवंक ना. ताची जाणवीकाय सगल्यांक आसूंक जाय हें कवी आमकां सांगता.
कवीक खंयच्याय विशयांचो पात्सो ना. ह्या झेल्यांत कोरोनाचेर कविता आसात तशेंच मोबायल आनी ‘चॅट जीपीटी’चेर. विशयांची विविधताय हें कविताझेल्याचें खाशेलपण.
‘कोण’ ही कोरोनाचेर हांवें वाचिल्ली एक उत्कृश्ट कविता अशें म्हजें मत. ह्या कवितेच्यो पयल्यो दोन ओळी अश्यो आसात,
‘म्हाका हांसपाक येयना
मास्क म्हाका बऱ्याक पडलां’
कोरोनाचो फ़ायदो कांय लोकांक कसो बऱ्याक पडलो हें कवी आपल्या ‘काशि’ शैलींत सांगता.
‘मोबायल’ ह्या कवितेंत कवी म्हण्टा,
‘तेन्ना हांव आसलों
तूं आसलें
पूण तेन्ना मोबायल नासलो’
मोबायला खातीर आमचीं नातीं कशीं पैसावल्यांत तें आमकां कवी सांगता. निमणे कडेन कवी म्हण्टा,
‘आतां रिचार्ज करीत परत परत
सारचे पडटले दीस’
सद्याच्या जिणेचें एक भिरांकूळ सत कवी आमच्या मुखार दवरता.
‘चॅट जीपीटी’ ह्या कवितेंत कवी सुरवेक म्हणटा,
‘हांव मनांतल्या मनांत उलयतां
चॅट जीपीटीकडे’
आनी निमणे कडेन कवी म्हण्टा,
‘मनीसजात ना नपैत जाल्ल्या ह्या म्हज्या जगांत
एकलो- एकमुळो पडलेलो AI
आतां सोदीत भोंवता आपली वळख’
AI आनी चॅट जीपीटीचो मनीसकुळयेर कसो भिरांकूळ परिणाम जातलो ताची सुलूस कवी आमकां ह्या कवितेंत दिता. मनीस कृत्रिम कसो जातलो हाची शिटकावणी कवी दिता.
ह्या कविक कवितेचे खंयचेय प्रकार वर्ज्य नांत. हातूंत हायकू आसा, गजल आसा, दिसपटेंयतल्यो नोंदी आसात, दिर्घ कविता आसात. पूण ‘काव्यसुत्र’, ‘हांव आनी बायल’, ‘बायल’ ह्यो कविता म्हज्या सारक्या काशिच्या कवितेच्या अभ्यासकांक आदल्या कविता झेल्यांतल्या कवितांचें extension कशें दिसतलें. विर्य, संभोग, आपल्या बायलेच्या पोटांत आपणे जल्म घेवप अशो कवी कल्पना आदल्या झेल्यांनी मेळिल्ल्यो त्योवूय ह्यावूय झेल्यांत मेळ्ळ्यो. अश्या तरेच्यो कविता आदींच्या झेल्यानीं वाचिल्ल्यान म्हाका तातूंत कांयच नाविन्य अशें दिसलें ना. तीं पुनरूक्तीचीं आवर्तनां कशीं लागलीं. पूण अश्यो देखी खूप कमी आसात.
वाचप्यांक ‘उत्रांबित्रां’ कविता झेल्यांत कांय चड- उणे गजाली दिसूंक येतात. पूण कोंकणींतली मॉडर्निस्ट/ पोस्ट मॉडर्निस्ट कविता वाचतलो जाल्यार अभ्यासकांक आनी वाचप्यांक काशिनाथ शांबा लोलयेंकार हांचो हो कविता झेलो वाचचोच पडटलो. कोंकणी काव्याचो चडटो आलेख शिकपाक आनी अभ्यासपाक हो कविताझेलो अभ्यासकांक बारीकसाणेन शिकचो पडटलो. कवीक म्हज्यो शुभेत्सा!
9923306751
खिणाखिणाक ताज्यो घडणुको आनी तुमचे कडेन संबंदीत दरेक खबर मेळयात एका क्लिकाचेर! फेसबूक, ट्विटराचेर आमकां फॉलो करात आनी व्हाट्सएप सबस्क्रायब करपाक विसरूं नाकात.
