उगेंचें हेमाडदेव सिद्धेश्वर देवस्थान

भांगरभूंय | प्रतिनिधी

सैम सासायेच्या गिरेस्तकायेन धोलपी सांगे तालुक्यांत सैमा बरोबरच देवळां आनी हेर थळां सोबीतकाय वाडयतात. सावरी, मैनापी, उदेंगी हे पर्यटकांक मोनेळ घालपी घसघशे. बुडबुड तळी, संगमेश्वर तीर, बाॅटनिकल गार्डन आनी दक्षीण गोंयची ‘जिवनदायिनी’ साळावलेचें धरण… दरेका पर्यटकाक आनंद लुटपाची संद दिता. त्याच धरणाच्या थोड्याशा अंतराचेर आशिल्लें उगेंचें श्री हेमाडदेव सिद्धेश्वर आनी परिवार देवता पंचायतन हें एक जागृत स्थान मानतात.

उगें हो सैमान नटिल्लो गांव. पंचायतन देवतांचो गांव. पंचायतन म्हणल्यार ‘देवांचो परिवार’. समेस्त भाविकांच्या भक्तीचें आनी श्रद्धेचें मंगलधाम. शुभकार्या खातीर भायर सरचे पयलीं श्री हेमाडदेव सिद्धेश्वर आनी श्री गणपती व्याघ्रेश्वराचें दर्शन घेतले बगर हांगाचे लोक मुखार वचनात. फक्त उगेंचेंच न्हय जाल्यार, देसायवाडो, बोमड, सावडीमळ, पाजीमळ, धारगिणी, तळें ह्या गांवच्या लोकांचें हें ग्रामदैवत. श्री हेमाड देवस्थानाक तेराव्या शेंकड्या सावन इतिहासीक फाटभूंय आसा. वर्स 1294 ते 1324 ह्या काळांत गोंयांत देवगिरीच्या यादव राजघराण्याची साम्राज्यशाही आशिल्ली. कदंब राजा त्या वेळार तांचे मांडलीक राजा म्हणून गोंयांत राजवट ‌पळयताले. विविध शासक घराण्यांनी गोंयची सांस्कृतीक, सामाजिक घडण घडयली, तातूंत कदंब राज्याचें स्थान विशेश आसा. हेच मजगतीं, देवगिरीचे महापंडीत शिल्पशास्त्रज्ञ तत्वज्ञानी श्री हेमाडपंत, आचारसंहिता स्मृती धर्मसुत्रां हांचो खोलायेन अभ्यास केल्ले अमात्य प्रधान म्हणून गोमंतकात कदंब घराण्या कडेन आयले. सांगे तालुक्याचो जो वाठार हेमाडपंत हांच्या शेकातळा आशिल्लो, ताका हेमाड बार्से हें नांव पडलें. उगें हें तांचें मुख्य ठिकाण आशिल्लें. हांगाच्यान कारभार चलोवन ताणें दोळे दिपकावपी कामगिरी केली. ते प्रजाहीत दक्ष आशिल्लेच, तशेच शंकराचे निस्सीम भक्त. स्वता शिल्पशास्त्रज्ञ आशिल्ल्यान तांणी कितलीशींच शंकराची देवळां उबारलीं जी आयज मेरेन ‘हेमाडपंती’ बांधणी ह्या नांवार फामाद आसात.
सिद्धेश्वरमळ उगेंचें श्री सिद्धेश्वर पंचायतन तांणीच स्थापून देवतांची प्रतिष्ठापना केल्ली. तातूंत मुख्य देवूळ सिद्धेश्वर नावान फामाद आसा. तशेंच हेर परिवार देवता देवळांत श्री वाघ्रेश्वर गणपती, श्री सातेरी, ब्रह्मा, श्री जल्मी, श्री चौराशिमाया ही देवळां आसात. काळाच्या ओघात मुगलांचे जुलमी राजवटेक हातूंतलीं कितलीशींच देवळां उध्वस्त जालीं. तशेंच 1764 वर्सा पुर्तुगीजांनी सांगें तालुको जिखलो आनी उपरांत तांणी जो अधर्म केलो तातूंत ह्या वाठारांतलीं उरिल्लीं देवळां आनी मुर्ती हांचोय विध्वंस केलो. गांवच्या लोकां कडेन एकच प्रश्न आशिल्लो तो म्हणल्यार सिद्धेश्वर आनी परिवार देवतांची देवळां बांदप. योगायोगान कितल्याश्याच वर्सा उपरांत लोकांनी श्री वाघ्रेश्वर गणपतीचे सुंदर अशें देऊळ वर्स 2003 क बांदूंन मुर्ती प्रतिष्ठापना केली. तशेंच सिद्धेश्वर, सातेरी, चौराशिमाया, बेताळ, कानडीपुरुष ह्या देवतांच्यो मुर्ती प्रतिष्ठापना केल्यो.
हेमाडदेवाचो कालो
दर वर्सा पौष म्हयन्यांत हेमाडदेवाचो कालो जाता. हो मोटो उत्सव. काल्या दिसा सकाळी फुडें श्री हेमाडदेवाचे मुके देसाय वाड्यावेल्यान उगें हांगा हेमाडदेवाच्या देवळांत हाडटात. देसायवाड्यावेल्यान तीन किलो मिटर चलत शेनायेच्या सुरांत मुकें देवळांत हाडटात. देवाचे मुके धरपाचो मान गावच्या गांवकाराकूच. वाटेर लोक आरती ओंवाळून हेमाडदेवाच्या मुक्याचें व्हडा श्रद्धेन आनी भावार्थान स्वागत करतात. काल्याची सुरवात तशी तीनसांजेर जाता. पयलीं देवळांत धार्मिक विधी. मागीर भटजी गणपती, रिद्धी – सिद्धी, हरिदास ( किर्तनकार) हांकां सिद्धेश्वराचा देवळांत घेवन येता. हरिदास आयलो कांय सिद्धेश्वराचें गुणगान गायता. पूर्वजांचे अशें म्हणणे आसा, गणपती स्वता रिद्धी – सिद्धीक घेवन सिद्धेश्वर देवाक मेळपाक येता. मागीर गणपती आनी सिद्धेश्वर देवाक बुंदी लाडवाचो प्रसाद दाखयतात आनी लोकांक तो वाट्टात. थंयच्यान भटजी गणपती रिद्धी सिद्धी हरिदास मेळून वाघ्रेश्वर गणपतीच्या देवळांत वतात. थंय हरिदास गणपतीची तुस्त करता आनी मागीर भटजी आरतीक सुरवात करता. उपरांत कालो सुरू जाता.
रंगमाचयेर गणपती सिंहासनाचेर आरुढ जाता आनी रिद्धी- सिद्धी दोनूय वटेन उबी रावतात. भटजी गणपतीची आरती करता आनी परत हरिदास गणपतीचें गुणगान करता. आरती उपरांत भटजी हेमाडदेवाक सांगणे करता. मागीर संकासूर रंगमंचार येवन अहंकारान नाचुंक लागता. आपूण केदो मोटो ते मोठ्या मोठ्यान हांसून सांगता. तो आपूण केल्ल्या कृत्यांचो पाढो वाचपाक लागता आनी इतल्यान विष्णू रंगमाचेर प्रकट जाता आनी संकासूरा कडेन युद्ध सुरू करता. तातूंत तो संकासूराचो वध करता आनी काल्याची सांगता जाता.

संदीप मापारी
9421192979