इलॅक्ट्रॉनीक वेंचणुकेचें कांय तपशील

भांगरभूंय | प्रतिनिधी

ईव्हीएम हॅक करपाक मेळना, कारण हीं स्टँड-अलोन मशीनां आशिल्ल्यान आनी इंटरनॅटाक वा हेर खंयच्याय नेटवर्काक जोडिल्लीं नासतात आनी हाका लागून तें टॅम्पर- प्रूफ आसा.

इलॅक्ट्रॉनीक मतदान मशीनांची (ईव्हीएम) सुरक्षा भारता सयत वेगवेगळ्या देशांनी चर्चा आनी चवकशीचो एक विशय जाला. ईव्हीएम मशीन खाशेलपण बारीकसाणीन भारत इलॅक्ट्रॉनिक्स लिमिटेड (बीईएल), भारतीय संरक्षण आनी इलॅक्ट्रॉनिक्स कॉर्पोरेशन लिमिटेड (ईसीआयएल) तयार केला, जाका लागून विदेशी हस्तक्षेप इतल्या सोंपेंपणान घडूंक शकना. पूण खंयच्याय तंत्रगिन्याना आनी कागदी मतपत्रिका प्रमाण तें संभाव्य सुरक्षा धोक्यां पसून पुरायपणान केन्नाच मुक्त जावचें ना. हांगा कांय ईव्हीएमची सुरक्षीतताय बद्दलचें मुखेल मुद्दे मांडलात.

भौतिक सुरक्षा : भारतांतल्या ईव्हीएमांची रचना जायत्या भौतिक सुरक्षा खाशेलपणां सयत केल्ली आसा. वेंचणुके आदीं तांकां एका नेमान मुद्रीत करतात, आनी मुद्रांक छेडछाड करपाचो खंयचोय यत्न जाल्यार तें कळटा.

सॉफ्टवॅर सुरक्षा : ईव्हीएमांतल्या सॉफ्टवॅराचेर भारतीय वेंचणूक आयोग (ईसीआय) बारीकसाणेन नदर दवरता, आनी ताची एकात्मता सुनिश्चीत करपा खातीर खर उपाय करता. हें सॉफ्टवेअर प्रोग्राम करून दर एक यंत्राच्या मायक्रो-कंट्रोलां भितर घाल्लें आसता, जाका लागून तातूंत मागीर बदल करप जवळजवळ अश्यक्य जाता.

यादीक करप: मतदान केंद्रांक ईव्हीएम दिवपाची प्रक्रिया यादीक आसता, जाका लागून संभाव्य हल्लेखोरांक खंयचीं मशीनां खंय वापरतले हाचो अदमास घेवप आव्हानात्मक थारता.

सुरक्षा चांचणी: वेंचणुके पयलीं ईव्हीएमांची खर चांचणी जाता, तातूंत मॉक पोल (Mock Poll) आनी अभियंत्यांनी “पयल्या पांवड्याची तपासणी” (First Level Checking-FLC) हांचो आस्पाव जाता. ते भायर, सॉफ्टवॅराची योग्यताय तपासपा खातीर “दुसऱ्या पातळेची तपासणी” (second level checking-SLC) प्रक्रियाय करतात.

मतदार- सत्यापित पेपर ऑडिट ट्रेल(Voter-Verified Paper Audit Trail-VVPAT): भारतांत वापरिल्ल्या ईव्हीएम वांगडा सादारणपणान व्हीव्हीपीएटी मशीन आसतात, जे मतदारांक आपलें मत सत्यापीत करपाक एक पेपर ट्रेल (Picture) दिता. हो पेपर ट्रेल पारदर्शकता आनी सत्यापनाचो एक अतिरिक्त थरय हांगासर जोडटा.

ईव्हीएमाचे कांय फायदे

कागदाचो वापर उणो: ईव्हीएम कागदी मतपत्रिकांची गरज खूब उणी करता, कागद उत्पादन आनी कोयर उणो करून पर्यावरण निवळ आनी तिगोवन दवरपाक योगदान दिता.

कार्यक्षमताय आनी बेगीन परिणाम : कागदी मतपत्रिकांची हाताळणी करपाचे तुळेंत ईव्हीएम मतां बेगीन आनी कार्यक्षमपणान मेजपाक सक्षम करता. हाका लागून वेंचणुकेचे निकाल बेगीन मेळूं येतात, जाका लागून मतगणनेचे प्रक्रिये खातीर लागपी वेळ, पयशे आनी साधनांय उणीं जातात.

अचूकता: ईव्हीएम मेजणी आनी डेटा नोंदणी डीजीटल आशील्यान संबंदीत चुको उणी जातात, जाका लागून मनशाच्या हातच्यो मेजपाक लागून जावंक शकता त्या चुकांची शक्यताय उणी जाता.

सोंपें- सुलभ: ईव्हीएम अपंगत्व आशिल्ल्या मतदारांक खातीर तयार करूंक शकतात. ब्रेल लेबल, ऑडियो सुचोवण्यो, आनी व्हड फॉन्ट (अक्षरांचो आकार) सारकिल्लीं खाशेलपणां हातूंत आसतात.

इलॅक्ट्रॉनीक मतदान मशीनाचेंर कांय कंपनींचें नियंत्रण आसा आनी वेंचणूक आयोगाचें न्हय असो दावो करपी एका राजकी पक्षाची याचिका सर्वोच्च न्यायालयान न्हयकारली. ‘न्यायालय हें फकत कांय प्रसिद्धी मेळोवपा खातीर सगळेच भितरची सुवात न्हय’ अशें खर उतरांनी सांगिल्लें. ईव्हीएमाच्या निकालाचेंर दुबाव आसा अशीं जायतीं न्यायालयीन केशी दाखल जातात. पूण आतां मेरेन खंयच्याय केशींनी  ईव्हीएम मशीनांच्या निकालाचेर दुबाव येयी सारके पुरावे मेळूंक नात.

एकदां तर वेंचणूक आयोगान सगळ्या राजकी पक्षांक आव्हान दिलें. तांणी आपलीं इलॅक्ट्रॉनीक मतदान मशीनां (ईव्हीएम) हॅक करपाक सांगलें. वेंचणुकेंत वापरिल्ल्या ईव्हीएमांत घुस्पागोंदळ जाता वा जावंक शकता असो कांय राजकी पक्षांचो आपलो दावो  सिद्ध करपाक मेळचो म्हणून 3 जून 2017 ही हॅकथॉनाची तारीखय थारायली. पूण दुर्दैवान तातूंत खंयच्याच राजकी पक्षान वांटो घेतलो ना. खंयच्याय पक्षान ताचो यत्न केलो आनी तांका अपेस आयल्यार पक्षाची व्हडलीं फकांडां जावपाचीं.

ईव्हीएम हॅक करपाक मेळना, कारण हीं स्टँड-अलोन (Stand Alone) मशीनां आशिल्ल्यान आनी इंटरनॅटाक वा हेर खंयच्याय नेटवर्काक जोडिल्लीं नासतात आनी हाका लागून तें टॅम्पर- प्रूफ आसा.

पळोवपाक गेल्यार ईव्हीएम जायते फायदे दितात, पूण फुडाराक येवपी धोक्यांक तोंड दिवपा खातीर तांच्या सुरक्षा खाशेलेपणांचें सतत मुल्यांकन आनी वाड करप गरजेचें आसा. इलॅक्ट्रॉनीक मतदान पद्दत सुरक्षीत दवरपा खातीर वेंचणूक आयोग आनी संबंदीत अधिकाऱ्यांनी जागृत रावचें पडटलें. वेंचणूक प्रक्रियेच्या अखंडतेचेर लोकांचो विस्वास म्हत्वाचो आसा आनी तो विस्वास तिगोवन दवरपाक ईव्हीएमच्या डिझायनांत, चांचणींत आनी उपयोजनांत पारदर्शकता सदाच म्हत्वाची भुमिका थारतली.

डाॅ. मिथील फळदेसाय

काणकोण