‘इफ्फी’ची पत देंवत चल्ल्या

भांगरभूंय | प्रतिनिधी

इफ्फीची सुरवात 1952 वर्सा मुंबयंत प्रधानमंत्री जवाहरलाल नेहरू हांच्या आशिर्वाद आनी आलाशिऱ्या खाला फकत एक लाख रूपया खर्चाची तरतूद करून जाल्ली. आशिया खंडांत फिल्म महोत्सव सुरू करपी पयलो देश जावपाचो मान आमकां आसलो तरीय आमच्या उपरांतचे सिंगापूर, बिजिंग, हाँगकाँग, टोकियो, शांघाय शारांतले महोत्सव आमचे तुळेन आयज चड प्रशस्त जाल्ले दिसतात. कान्न, वेनिस, टॉरेंटो, लॉकार्नो, माराकेश, कारलोवी वारी, सनडान्स सिने महोत्सवांच्या तोडीचो इफ्फी जावपाक पावलो ना. हाचें कारण सरकारी यंत्रणेन तो भौशीक मळा वयल्या उपक्रमां सारको चालीक लायला.
फिल्म महोत्सवाची माची जगभरांतल्या निर्माते, दिग्दर्शक, संगीतकार, कलाकार हांकां आपल्या देशांची संस्कृती, संस्कार, मुल्ल्यां, समाजकारण, अर्थकारण, राजकारण मांडपाची आनी प्रेक्षकांक ती एकाच जाग्यार पळोवपाची संद दिता. ते खातीर महोत्सवांत निव्वळ सत्य, उदारमतवाद, विचार स्वतंत्र्य, हीं मुल्ल्यां मुखार व्हरतना पक्षपात आनी निर्णयात्मकता हांकां थारो दिवंक फावना. गोंयचो कवी विष्णू वाघाच्या ‘सुदीरसुक्त’ झेल्यांतल्या ‘सॅक्यूलर’ कवितेक गाळपाची वृत्ती महोत्सवाच्या भावनेक अनुसरून दिसली ना. महोत्सवांत आयोजकांनी कोणाक आमंत्रण दिवचें हाचे विशी नवाजुद्दीन सिद्दीकीन हे माचये वयल्यान समुपदेश दिवप सोबना. महोत्सवा खातीर फिल्मांची निवड करतना क्युरेटरांनी शाळा मास्तराच्या संस्कारी चश्मांतल्यान कलाकृतींची निवड करप योग्य न्हय.
कथानक, पटकथेक गरजेचे आसता तेन्ना नग्नता, उत्तानता, श्रृंगार हांचो आंतररश्ट्रीय सर्किटांतल्या फिल्मांत आस्पाव आसता. ह्या वेळा इमान, द ब्युटीफूल समर, ब्लांयड एट हार्ट सारकेल्या चित्रपटांत संभोगाचे सीन दाखयल्यात. देशांतल्या संस्कारी वातावरणाक लागून हालींच्या वर्सांनी केरळी निर्माते सनल ससीधरन हांच्या ‘एस. दुर्गा’ आनी मराठींतले रवी जाधव हांच्या ‘न्यूड’ ह्या चित्रपटांचो विरोध जाल्लो. असल्या पक्षपाताक लागून भारतीय दिग्दर्शकांच्या सर्जनशिलतायेचेर विरजण पडटा आनी ते महोत्सवा दिकेन फाट करतात हें आतां जाणवपाक लागलां.
2004 वर्सा इफ्फीन व्हड दबाज्यान गोंयांत प्रवेश केल्लो तेन्ना सांगें, सत्तरी धरून सगळ्या तालुक्यांतल्यान लोकांनी हांगां हजेरी लावन हुनहुनीत येवकार दीत आयनाॅक्स आनी सरभोंवतणींतल्या वाठारांत घिट्टी केल्ली. पणजे शाराक सजावट आनी रोशणायेंत न्हांणोवन व्हंकल कशी नटयिल्ली. फाटल्या वर्सांनी आंतरराश्ट्रीय पांवड्या वयल्या म्हान दिग्दर्शक आनी कलाकारांच्यो कलाकृती पळोवन सिनेमोगी सुखावताले. तातूंत अकिरा कुरोसावा, नागिसा ओशिमा, बर्नार्डो बर्त्रोलुची, सुसन बेयर, ख्रिस्तोफ किझ्लोव्हस्की, जिरी मेंजेल, केन लॉश, वोंग कार वाय, आग्नेस्झका हॉलंड, कीम की डूक, आब्बास किरयोस्तामी, माजिद माजिदी, आतिक रहमी, मोहसेन मखमलबाख हांचे चित्रपट आसताले.
प्रदर्शनाच्या एकाच स्लॉटांत दोन बरे चित्रपट आसले जाल्यार एकाचो त्याग करपाक जिवार येतालें. किझ्लोवस्कीचो चित्रपट चुकचो न्हय म्हूण घिट्टी करून सिटांमदल्या सोंपणांचेर जमनीर बसून आमी पळयला. आतां तशें करपाक नियमान बंदी आसा. विश्विक स्वरूपाच्या महोत्सवाचें सादरीकरण, साजरीकरण हें व्हडा दबाज्यान जावपाची गरज आसता. हो महोत्सव जरी आंतरराश्ट्रीय आसलो तरी इफ्फीचें बजेट 25 ते 30 कोटींच्या घरांत आशिल्ल्यान अमेरिका, युरोप, ऑस्ट्रेलियांतल्यान बऱ्या दर्जाचे चित्रपट हाडप शक्य नासता. आतां मेरेन हजेरी लावपी विदेशी दिग्दर्शक, कलाकार हे चड करून जपान, रशिया, इराण, दक्षिण कोरिया, लॅटीन अमेरिका आनी बाल्कन देशांतले आसताले. तांचीय उपस्थिती फाटल्या 3- 4 वर्सांनी नगण्य जाल्या. ‘सिनेमाचो आनंद साजरो करात’ ही ह्या वर्साची थीम खरी, पूण जंय आमी आदीं फुलां वेंचताले थंय हालीं शेणी वेचपाची वेळ आयला ही वस्तुस्थिती जाल्ली आसा.
गोंयकार प्रेक्षकांचे पंगड उणावले. हालीं कोंकणी चडशी कानार पडना. विदेशी प्रेक्षक हांगां दिसनात. बंगाली, आसामी, महाराश्ट्रांतले पंगड व्हडा संख्येन हजेरी लायताले, पूण तांचीय संख्या उणावल्या. ज्या नेमान मल्याळी संबाशणां कानार आपटतात ताचेवयल्यान थिरूवनंतपूरमच्या केरळ फिल्म महोत्सवांत पावल्यात काय असो केन्ना केन्ना भास जाता. केरळी सिनेमोग्यांचो इफ्फीक तेंको तोखणाय करपा सारखो.
फिल्म महोत्सव हो कलात्मक ललित चित्रपट, डॉक्युमेंटरी हांकां आदार, बळगें दिवपा खातीरची सुवात आसता. करदात्यांचो दुडू नवोदीत फिल्म निर्माते, दिग्दर्शक हांकां प्रोत्साहन दिवपा खातीर वापरपाचे सोडून धंदेवाईक चित्रपटांतल्यान शेंकडो करोडांची कमाइ करपी सलमान, सनी देवल, करण जोहर हांकां घेवन खवदळ घालत कित्याक व्यर्थ खर्च करतात तें समजना. माधुरी दीक्षिताक नाचाची कार्यावळ दिवचे परस ती देशांत संगीत, नृत्य अकादमींतल्या नवोदीत, तरणाटे गायक, नर्तक, नृत्यांगनांक दिल्ली जाल्यार आमचो दुडू सत्कर्मी लागपाचो.
माचये वयली सुवात जांकां कलेचो गंध ना त्या मंत्री, राजकारण्यांनी आनी गल्लाभरू धंदेवाईक चित्रपटांच्या निर्माते, दिग्दर्शक, कलाकारांनी बळकायल्या अशें दिसपाक लागलां. आयोजक तांचे भोंवतणी फेर धरून नाचतात. तेन्ना फावो तो सम्मान मेळना जाल्ल्यान तामिळ, तेलगू, बंगाली, मल्याळम, आसामी प्रादेशिक चित्रपट सृश्टींतले नामनेचे दिग्दर्शक, कलाकार हांणी फाट केल्या.
ह्या वेळचें उदाहरण दिवपाचें जाल्यार बंगाली चित्रपट ‘रवींद्र काव्य रहस्य’ च्या खेळाक दिग्दर्शक सयंतन घोशाल उपस्थित आशिल्ले. तर देवकी बोस हांच्या ‘बिद्यापती’ ह्या पुनर्स्थापित (रीस्टोअर्ड) क्लासिक चित्रपटाच्या खेळाक तांचो नातू देवाशिश बोस मुद्दाम हजर आशिल्लो. थंय ताका यादस्तीक दिवपी ‘एनएफडीसी’च्या गणमान्य व्यक्तींचीं मुखामळां सुतकीशी दिसलीं. 1934 वेनिस महोत्सवांत देवकी बोसाक इनाम फावो जाल्लो हाचो उल्लेख अधिकारीक कॅटलॉगांतूय दिसलो ना. हरशीं विदेशी चित्रपट सोंपले उपरांत त्या चित्रपटा कडेन संबदीत मश्णोय सभाघरांत उपस्थित नासतना ताळयो मारपी प्रेक्षकवर्ग ह्या दोनूय समारंभात ताळयो मारपा बाबतींत सामकोच कंजूस दिसलो.
बॉलिवूड कलाकारांच्या भोंवतणी मात सेल्फी घेवपा खातीर गर्दी जाता. मीडिया प्रतिनिधी थंयच घुटमळत आसतात. फेसबुकार फोटे चडोवपा खातीर सेलिब्रीटी वांगडा सेल्फी घेवपी थळावे ‘फोटवादोरूय’ तेळत बशिल्ले दिसतात. सनी देवलान मुलाखती वेळार दुकां शेंवटिलीं आनी सलमानान आपल्या वळखीच्या पत्रकाराचो सगळ्यां मुखार उमो (चुंबन) घेतलो हे महोत्सवाचे हायलायट जावप हें दुर्भाग्य. नामनेचे फिल्म निर्माते, दिग्दर्शक, पटकथाकार अदूर गोपालकृश्णन आयनोक्स वाठारांत भोंवताले तेन्ना तांकां चडशे सिनेमोगी वळखनाशिल्ले. पन्नास मायत मल्याळी चित्रपटांच्यो पटकथा बरोवप्याक म्हजे वांगडा तिकीटी खातीर लायनीत उबो रावचे पडटालें हाचें म्हाका वायट दिसतालें. ते हालींच्या तेपार इफ्फींत दिसनात. ऐश्वर्या बच्चन, प्रियंका चोप्रा, आलिया भट्ट, कॅटरिना कैफ कान्न महोत्सवांत नामनेच्या डिझायनरांचे म्हारगी ब्रँडेड ड्रेस न्हेसून रेड कार्पेट एंट्री मारतात. हांगा इफ्फींत मात हृतीक रोशन, सलमान खाना सारकेले धोंपरार पिंजिल्ली जीन घालून लज काडटना दिसतात.
ह्या वेळा मास्टरक्लास सत्रांत शैलेंद्र सिंग हांणी सत्यजीत राय जीवनगौरव पुरस्कार विजेता मायकल डग्लस हांच्या मुलाखती दरम्यान लिंगीक आशयाचे आनी वैयक्तिक सडकछाप प्रस्न विचारून लजेक घाले. डग्लसान ताका खोंटायलो तरी ताणें पोरांटकी चालूच दवरिल्ली. हाचे फुडें मुलाखत घेवप्यांची आल्कोहॉल आनी ड्रग चांचणी अनिवार्य करची पडटली अशें दिसता.
बारा दीस चलपी महोत्सव णव दिसांचो जाला, तीनाचे जाग्यार एक कॅटलॉग दितात, बॅगो ल्हान जायत गेल्यात, च्या, खाण- जेवणाचे तीस मायत माण लागताले, त्या जाग्यार आयज दोन- तीन दिसतात, लायटी खांब्यार जायरातीचे दोन बाय दोन फुटाचे फलक दिसतात. सिनेक्षेत्रांतल्याची आनी प्रेक्षकांची उपस्थिती उणावल्या, मुखेल मीडियांत महोत्सवाची चर्चा जायना ही इफ्फीची
उतरती कळा हालींच्या वर्सांनी आमी
लागींच्यान पळयत आयल्यात. हाताच्या कांकणांक हारशाची गरज आसना म्हणटात. महोत्सवाच्या चकचकीत कॅटलॉगाच्या प्रस्तावनेंत प्रधानमंत्री, आनी हेर मंत्री जे कितें बरयतात आनी शेखर कपूर कितें म्हणटा ताका व्हडलोसो अर्थ उरना.

दीपक लाड
पर्वरी