आमचो बारशेचो शिगमो

भांगरभूंय | प्रतिनिधी

शिगम्याचे गडे आपलीं घरां सोडून वेगवेगळ्या गांवांनी पांयताण घालिनासतना न्हंयो, व्हळ आनी रानांतल्यान प्रवास करतात.

पातु कणस रे, करमलिचें दाव.. लाहनांतल्यान वढ जाऊ बारशें करा नाव…
शिगम्याचा उत्सव फाल्गुन म्हयन्यांत येता, जो दशमी सावन सुरू जाता आनी होळीक सोंपता. तशें पळोवंक गेल्यार आमची शिगम्याची सुरवात दशमीच्या 25 दीस पयलीं सुरू जाता. उत्सवाचे दीस जशे लागीं पावतात, तशी आमच्या देवळा कडेन (पुरवाक) मातनाची सुरवात जाता. थंयच्या ढोलाच्या आवाजान मातनाचो संदेश गांवांतल्या लोका मेरेन पावता. मातना खातीर सांजवेळार पुरवाक वचप. अशीं तीन मातनां आनी वखत आमी पाळटात. त्याच दिसांनी आमी सगळीं कामां आवरून घराची नितळसाण करून घेतात, माती सारयतात आनी शेण सारोवन शिगम्याच्या दिसांची वाट पळयतात.
शिगमो हो एक उत्सव, परंपरा आनी एक तीर्थयात्राच कशी. निस्वार्थपणान गावा-गावांत वचून देवाचो विचार सांगपाची ही परंपरा आसा. दिव्य भावना काळजांत (तकल्यांत) दवरून गांवचो ‘मानेली’ आपले ‘नेम’ पाळून कृती करता. महाशिवरात्रीचो दीस जेन्ना येता, तेन्ना सावन शिगम्याची तयारी नेटान सुरू जाता. जे लोक कामा खातीर गांवा भायर आसतात, ते ह्या दिसांनी गांवांत येतात.
दशमीक 5 ते 7 दीस आसतना गांवचे गडे आनी ‘मानेली’ गांवच्या माण्डार एकठांय येतात. आयतार वा बुधवार राखून माण्डार टोणी मारता आनी खेळांची सुरवात जाता. माण्डार जमिल्ले गडे आनी हेर पुरूष खेळ खेळटात. दशमी दीस त्या सांजेची सुरवात मांडावयली दिवली पेटोवन जाता. गांवचो व्हडील दिवली पेटयता आनी ताच्या उपरांत गांवचे सगळे ‘मानेली’ आनी खेळगडे ‘चरगी’ म्हणपाक सुरवात करतात. महाभारत आनी रामायणांतल्यो गोश्टी आमी चरगीच्या रूपान गायतात. ताच्या उपरांत खेळांक सुरवात जाता. खेळगडे आपल्या हातांत ‘तोणयो’ घेवन गोलाकार उबे रावन शिगम्याचे खेळ खेळटात.
जेन्ना खेळ सुरू जातात, तेन्ना बारशें गांव धोल, ताशे, कासाळ, तोणयो आनी गागऱ्यांच्या आवाजान गाजता. टोणयांचो खेळ आनी तालगडी हे आमचे पारंपारिक खेळ. भुरग्या सावन जाणट्या मेरेन सगळे ह्या मेळांत वांटो घेतात. खेळ सोंपल्यार आमी देवाक ‘नमन’ घालतात आनी मागीर आरती करतात. ‘पातळ खंडा राजा चंदन मुगुटो सुटला…’ अशा उतरांनी आरतीची सुरवात जाता. ताच्या उपरांत सगळ्या देवांक धोरण घालतात आनी निमणे कडेन भूमातेचो टिको करतात. मागीर माण्ड सोडून गडे दुसऱ्या गांवांत वचपाक भायर सरतात.
शिगम्याचे गडे आपलीं घरां सोडून वेगवेगळ्या गांवांनी पांयताण घालिनासतना न्हंयो, व्हळ आनी रानांतल्यान प्रवास करतात. सकाळीं ते सांजवेळ मेरेन लोकांच्या आंगणांत वाजयत – नाचयत आपलो खेळ सादर करतात.
शिगमो हो आमच्या गांवांत रावन शेतकाम करपी शेतकारांचो सण, तो संस्कृती आनी विचारांच्या विस्ताराचें एक माध्यम आसा. माथ्यार फुलां, हातांत तोणयो, न्हेसपाक धोतर आनी पांयांत गागऱ्यो असो आमचो भेस आसता. हाका लागून आमच्या काळजांत एक नवो हुरूप आनी उत्साह भरता. तीन दीस खेळ दाखयल्या उपरांत आमी परते गांवच्या माण्डार एकठांय येतात आनी खेळटात. थंय ‘सुवारी’ वाजयतात, सुमार 40 ते 50 मिण्टां सुवारीचो नाच जाता. ताच्या उपरांत उरिल्ले खेळ आनी ‘माड’ मोडपाची प्रक्रिया सुरू जाता. मागीर सगळे गडे न्हावन – धुवन आपापल्या घरां वतात.
ही आमची परंपरा आनी उत्सव कितल्या वर्सां सावन चलता तें सांगप कठीण, पूण काळा प्रमाण आमच्या पूर्वजां कडल्यान ती आमचे मेरेन पावली. ही एक पवित्र तीर्थयात्राच आसा आनी ती तशीच श्रद्धेचे भावनेन फुडें चालू दवरपाचो आमचो भाव आसा.

अनिल गांवकार
8830557036