भांगरभूंय | प्रतिनिधी
जितेंद्र भाटिया हांच्या मूळ हिंदी कथेचो उदय देशप्रभू हांणी पेडणेचे कोंकणींत केल्लो अणकार.
तो कदाचीत म्हाजो बरो मागतो आसलो, पण म्हाका सदिंच जाणवं की, त्याच्या तकलेंत म्हाज्या आड कसलां तरी ‘ कट – कारस्थान ‘ शिजता हा. असां दिसता कीं, एखाद दिसा त्याच्या मुखामळा वयलां ह्यां रूपडां उतरतालां, आनी त्याचा खरां रूप म्हाजे फुडें उगडां जातालां. ह्या विचारान म्हाज्या आंगार काटो उबो जाय आनी तकली जड जाय…… आनी मनांत त्याच्याबद्दल घृणा उत्पन्न जाय. असां दिसं की तो फूड्यान इलो जाल्यार तेचो गळो आंवुळचो. पण जेंवां तसा दोन तासान मी शांत जाय, तेंवां मग सगळा काय सामान्य जाय. मनावयलो ताण गायब जाय आनी द्वेशाचो इंगळो पालवान म्हाज्या मनांत भय उत्पन्न जाय. कुडीतल्या हातरणार आडवो जावन मी बळी दिवचो आसलल्या एखाद्या बकऱ्या बशेन तेची बगीत रावय. निमणो तो येय आनी म्हाजां चित्त खुबळावन वचं. तो गेल्यावयर मी त्याच्या फाटल्यान त्याका गाळी दिय आनी पर तेणी म्हाज्या कुडीन येंवक सुरवात केली. सुरवातेक तो म्हाजे कडेन एखादा पुस्तक मागी किंवा वेळ घालोवचे साठी तो म्हाजे वांगडा गजाली करी. पण हळू – हळू तेचां ह्यां येणा वाढत गेलां. तो जास्त वेळ म्हाज्या कुडीत घालोंवक लागलो. तो म्हाजे वांगडा जेंवक लागलो, उठा – बसांग लागलो. केंवां – केंवां रात्र खूप जाली म्हणान तो म्हाज्या कुडीतच न्हीदाक लागलो. म्हाका तेचां ह्यां वागणा खटकाक लागलां. तसां तेचां म्हाज्या कडें एकूण वागणा सभ्यपणाचाच आसलां. तो म्हाका अभ्यासा विषयी सल्लो दिय, आयुष्यातल्या कितक्याश्याच वास्तव विषयांचेर तो म्हाका सल्लो दिय. त्याच्या हुशारीक न जुमानता, भीड मुरवत न दवरता मी म्हाजे व्यक्तीगत प्रश्न तेचे फुडें दवरूक लागलंय. तो म्हाजा बोलणा लक्ष दिवन आयकं, आनी सदिंच उपयोगी सूचना करी. परिक्षा कशीतरी सोंपली. पेपर बरे गेल्ले, पण म्हाका खात्री आसली कीं, तेंतूंत ‘तेचो’ कांयच वाटो नसलो. उलट तेनी म्हाका नर्व्हसच केल्लो. म्हाजो आत्मविश्वास डळमळीत केल्लो. त्याच्या त्या ‘शिकारी’ नजरेपासून स्वताची राखण करून अभ्यास करणा कसा शक्य आसलां. तेची उपस्थिती म्हाका दर एका स्वासागणिक जाणवं.’ फॉर्मुला ‘ पाठ करता – करता म्हाका त्याचेविषयी द्वेष दिसांग लागं, तेची तकली भिंतीर आपटुची म्हाजी इच्छामी कशीतरी दाबून उडय. म्हाका इतक्या भोगता आसूनय, त्याच्या उत्साहांत काय उणीव नसली. कायय आसुं, मी शेवटी पास जालय. मार्क खूप बरे नसले तरी, वायटय नसले. पण परीक्षेचो निकाल लागल्या नंतर शून्यावस्था निर्माण जाली.
शिक्षण सोंपलाला. आतां म्हाका नोकरी करूंग जायी. ‘ झील ‘ ह्या नात्यान, म्हाका कायय काम मेळचा म्हणान म्हाज्या ‘ …आतां मी केंवांच त्याच्या दबावाखाल येय नसलंय. तो म्हाज्या खांद्यार हात दवरी तेंवां मी तेचो हात झटकून उडय आनी ‘ तूं म्हाका सोडून चल ‘असां त्याका हात जोडून सांगय. म्हाज्या ह्या वागण्याचा त्याका आश्चर्य दिसं, पण हळू – हळू त्याच्या लक्षात इलां कीं म्हाजेर ताबो मेळवप आतां त्याका शक्य ना. एकदा तेंणी म्हाजी ‘ कथा ‘ पिनून उडवचो प्रयत्न केलो. तेंवां झटक्यान ती त्याच्या हातातसून काडून घेतली आनी तेचो हात इतक्या जोरान पिवळळो, कीं तो दुखीन कळवळाक लागलो आनी थंयच जमनीर थपकल मारून बसलो. ‘ तूं म्हाजेर हात उखल्लंय, लक्षात दवर, तूका एक दिस हेचो पचष्यात्ताप जातलो.’ असां बडबडत तो हात सास्पित भायर सरान गेलो. मी विचार केलो, ‘ बरां जालां, पिडा गेली ‘. पण तो इतको सहज म्हाज्या आयुष्यातल्यानं वचाचो नसलो. सांज जावचे पयलिंच दार धाडयल्याचो आवाज जाल… तो खूप खुश जालो. घडये तो समाजता आसत किं, म्हाजो हॊ निर्णय, म्हणजे आत्मसामर्पणाच्या वाटेन उखल्लालां पयलां पावल म्हणान. मी भितरल्यान पयली पेक्षा जास्त निबर जाल्लय, हेची त्याका कल्पनाच नसली. तेंणी मंद हसत म्हाका म्हटलां, ‘ शेवट तूका अक्कल इली म्हणाची. ही संधी बरी इल्या. तुजो मामा हंय आसं तेचो फायदो करून घे. तो खूप जाणान्क वळाखता. ते तूका सहज नोकरी लांवंक शकतत.’ त्याच्या ह्या म्हणण्याचेर मी वग्गी रावलंय. त्याका दिसलां कीं, मी वगी आसय म्हणजे म्हाजी त्याका संमती आसं.
म्हाज्या मामान शहरातल्या एका मोठ्या उद्योगपतीक मेळान, म्हाजी एका कंपनीत मुलाखत घेवची वेवस्था केली. पण तितक्याच करून उपयोग नसलां. मुलाखतीच्या आदी एक दिस तेंणी म्हाका मुलाखतीक कसां तोंड दिवचां, तां शिकायलां. वठांचेर हांसो दवरुंक जायो, आनी दर वाक्याच्या शेवटाक ‘ सर ‘ म्हणणा गरजेचां, असांय तेंणी म्हाका सांगला. म्हारग ‘सुट, टाय आनी टोकयेचे बुट’ हेचे शिवाय दुसरां काय न्हेसशीत जाल्यार तां ‘अर्दवट’ जातालां, ह्यांय सांगलां.’ आनी कृपा करून घरा इस्त्री केल्लो शर्ट घालून वचां नाकां.’ अशी तेंणी म्हाका सूचना केली. जितको वेळ तो बोलत आसलो, तितको वेळ म्हाज्या मनांत जाळ पेटलंलो. तो जां कांय बोलं त्याचेकडे म्हाजो ताळ – मेळ बसं नसलो. म्हणान मी दुसऱ्या दिसा ‘ टाय ‘ लाय नास्ताना मुलाखतीक गेलंय. मॅनेजर च्या ऑफिसांत घसल्या बरोबर म्हाका जाणंवांक लागलां कीं ‘ मी चुकीच्या जाग्यार इलंय. सगळां काय इतक्या चकाचक आसलां कीं म्हाजी उपस्थिती थंय एक ‘ दाग ‘ जाल्लेबशेन आसली. मॅनेजरान म्हाका बसांग सांगलां आनी मुलाखती कसे कपडे घालुचे ह्यां म्हाका म्हायत ना? काय म्हणान म्हाका हसत – हसत विचारलां. म्हाका दिसलां कीं उठान भायर सरान वचाचां. पण मामाचो विचार करून मी तसोच बसान रावलंय. कारण तेंणी मोठया मुश्किलीन म्हाजी मुलाखत ठरयल्ली. त्या नंतर जां कांय घडलां तां सामकॅच अपमानकारक आसलां. मॅनेजरान म्हाज्या ‘ बाबा ‘ विषयी थोडा विचार्तकत, म्हाजे छन्द कसले आसत? म्हणान विचारलां. मी सांगलां कीं ‘ मी लिखाण करतय. तेंणी विचारलां ‘ काय लियतय? ‘ मी म्हाज्या लिखाणा विषयी थोडेभितर म्हायती दिली. तो मंद हसलो आनी दोळे बारीक करून म्हाका विचारलां,’ हिंदीत लिखाण करतात?’. मी म्हटलां, ‘ हय, तुमची काय हरकत बी ‘. मॅनेजर तसोच गूढसो हसत रावलो. आनी आपलेभितरच बोललो,’ म्हणानच ‘. घडये त्याका म्हाजे साधारण कपडे आनी तुटक शाब्दिक वेवहार, ह्यांचां नेमक्या कारण समाजलां आसतालां. म्हाज्या कपाळा क आठयो पडल्यो. सगळा काय फुकट गेलां. त्या ऑफिसांत नोकरी कराप म्हणजे ‘ मॅनेजर’ सारक्या मूर्ख, अर्दवट माणसाची ‘ गुलामी’ करपा सारक्या आसलां. म्हाका तां बिलकुल सहन जांवंचां नसलां. कांय वेळान मॅनेजरांन म्हाका मी गेल्यार जाता म्हणान सांगलां. मी आश्चरय्यान त्याच्या तोंडा कडें बगलां, आनी, ‘ तुमी म्हाजी मुलाखत खंय घेतल्या तर? मी एक शिकललो माणूस. तुमी म्हाज्या शिक्षणाविषयी खंय काय विचारल्यात? तां आवश्यक न्हय काय? ‘ असां मी त्यांका विचारलां. तिडकीन तेंणी सांगलां, ‘ मी तूका चल म्हणान सांगलां. तुजे सारख्या माणसाची आमकां गरज ना.’ मिय त्याका म्हटलां ‘ म्हाकाय बी तुमचे सारक्यानवांगडां काम करुचां ना.’आनी मी पांय आपटीत ऑफीसातल्यान भायर सरलंय.
ऑफिसाच्या भायर ‘तो’ त्याकान उबो आसलो. म्हाज्या तोंडा वयली लक्षणा बगुन तेंणी आपल्या कपाळार हात मारून म्हटलां,’ असां दिसता, तूं सगळा कांय बिगडवन इलय. आतां भोग आपल्या कर्माची फळा. एक पत्र्याचो डबो हातांत घे आनी घरा – घरांनी भीक मागत फीर. तुजी तीच लायकी ‘. म्हाजां आदीच ‘ माथां भिर – भिरलालां, आनी त्याच्या अश्या बोलण्यान तेंतूंत आनिक भर पडली. म्हाजांय चाळावलां. मी तेचो गळोच धरलो. आनी त्याका कडकडायत विचारलां, ‘ तूं स्वताक काय समाजतंय? तुज्या नादाक लागान, मी तूं म्हणशीत ती तडजोड करुंक तयार जातलंय? असां तूका दिसलांच कसां? तुजो हो गैरसमज आसं. म्हाजां आयुष्य ह्यां म्हाजां आसं. म्हाका जायो तसो मी जगतलंय. तुका मदी लुडबुड करुची कांयच अधिकार ना.’ तेणी म्हाजे कडें वटारून बगलां. आनी तो वग्गी रावलो. त्तेची नजर बावल्ली. तेची मान सकयल जाल्ली. म्हाजी नोकरी हातातल्यान गेल्ल्याचें त्याका दुख जाल्ल्याचें त्याच्या तोंडावयल्यान कळटालें.
मी घरा इल्यावयर, म्हाजो आनी मामाचो खूप वाद जालो. तेंणी, म्हाजी भतेरी सुरु केली, ‘ तुज्या त्या छन्दा विषयी त्यांका सांगाक कोणी सांगलालां? त्या लोकांक कष्ट करपी मनशांची गरज आसा. तुज्या सारक्या बिनकामाच्या लेखकाक नोकरेक घेवन ते काय करतले? असली पिशेपणा करशी जाल्यार आयुषष्यभर घरा बसान रावाचां पडटालां. ज रां तुज्या कपड्यांकडे बग. अश्या अवस्थेन तूं ‘ ऑफिसर’ जावंच्या लायकीचो दिसतय काय? ही इंडस्ट्री आसं बापया. हंय लोकांकडे नम्रतेंन आनी शिष्टाचारान वागाचा आसता. ना जाल्यार खॉट मारून भायर काडटले. समाजलय? इतक्या सगळ्या सभ्य माणसां मदी एक असभ्य माणूस फसलोलो. असो माणूस की जो बदलांग तयार नसलो. मग दुसरां आनी काय जांव शकात आसलां? कसलीच आशा उरांक नसली. सगळीकडें विशारी वातावरण आसलां. नात्यां मदली निरर्थकता म्हाका जांणवांक लागलली. आतां ह्या सगळ्याचेर खॉट मारून, म्हाका जांयां तसां जगण्याशिवाय म्हाजेकडें दुसरो पर्याय उरांक नसलो. मी मामाक म्हाजो निर्णय आयकयलो. तो खूप वेळ म्हाजेकडें बगत रावलो. मी सारको शुद्धीर आसय की ना, हेचोच तो अदमास घेय घडये. पण म्हाज्या डोळ्यातलां तेज बगुन त्याच्या लक्षात इलां कीं, ‘ आतां अनिक काय उपाय ना म्हणान. हो पोर कामातसून गेलो ‘. दंपार सरा मेरेन तेणी विचार करून, आपलां सामान बांदलां, आनी रात्रीच्या गाडयेन भायर सरलो.
(पूर्वार्ध)
उदय देशप्रभू
खिणाखिणाक ताज्यो घडणुको आनी तुमचे कडेन संबंदीत दरेक खबर मेळयात एका क्लिकाचेर! फेसबूक, ट्विटराचेर आमकां फॉलो करात आनी व्हाट्सएप सबस्क्रायब करपाक विसरूं नाकात.
