आधुनीक भाट

भांगरभूंय | प्रतिनिधी

देशांत वेंचणुकेचें वारें आसा. दरेक राजकीय पंगड तांचे वांगडी आनी उमेदवार हेरां परस आमी बरे कशें हें आम जनतेच्या कानांत घालपाच्या यत्नांत आसात. जनतेच्या काना मेरेन पावंक रेडियो, टीव्ही, खबरांर्पत्रां वांगडाच हालींसरा “सोशल मिडिया” हांचो वापर एक नंबरार थारता. भौशीक मळार स्वताची हेरा पसत वेगळी प्रतिमा तयार करप. हें आदीं सावन चलत आयलां. सादारण तेरावें ते सतरावें शेकड्यां मंदिसराक मराठी साहित्यांत “पोवाडा” नांवाचो प्रकार सुरू जालो. अशी नोंद मेळटा. गद्य आनी पद्य ह्या दोन तरांनी तो सादर जातालो. त्या वेळावेले राजा राणी तांणी केल्या वीरतायेचे, पराक्रमांचे तशेंच समाज सुधारक, विद्वान ह्या सगळ्यांच्या बुद्धी- सामर्थ, गूण, कसबांचे काव्यात्मक वर्णन करप म्हळ्यार पोवाडा वा “स्तुती स्तोत्र. हालींच्या काळांत शिवाजी महाराज, नेताजी सुभाषचंद्र बोस, बाबासाहेब आंबेडकर, कर्मवीर भाऊराव पाटील अशें व्हड विचारवंत, समाज सुधारक जावन गेले. ह्या लोकां विशी, तांच्या कामाविशींची म्हायती सर्वसामान्य लोकां मेरेन पावोवपाचें काम लेगीत पोवाड्यांनी केलां. सादरीकरण याद उर सारकें जांणी केलें, तांच्या नांवां सामकार आयज “शाहीर” ही पदवी दिसता. समाजांत तांकां “लोकशाहीर” नांवान वळखतात. “शिवशाहीर साबळे” हो महाराष्ट्र राज्य आनी शिवाजी महाराजाचेर पोवाडे रचपी. एक वेळार ताणें पोवाड्यांनी सगळे महाराष्ट्र गाजयल्ले. तशेंच गोंयची अस्मिताय सांबाळच्या पासत गोंयकारा मदीं जागृताय हाडूंक कवी आनी गायक उल्हास बुयाव हांणी आपल्या गायकीन सगळें गोंय जागयलें.
आयज गोंयकार ताका “गोंय शाहीर बुयांव” म्हण वळखतात. आप आपल्या राज्याच्या विशींचे ह्या दोगांयचे विचार वेगळे आशिल्ले. आपले राज्य आनी भास ह्या विशीं आशिल्ल्या आपल्या मता वांगडा ते दोगी एकनिश्ठ रावले. थंय तांणी आपल्या विचारा कडेन, कर्तव्यां लागीं कसलीच तडजोड केली ना. कितलोय आग्रो केलो आनी कितलीय “बिदागी” दिली जाल्यार लेगीत तांणी आपलो “अधिकार” पुरायेन वापरून थारायिल्ल्या कर्तव्या कडसून ते पयस गेले ना. गोंय विलिनीकरणा वेळार तशेंच महाराष्ट्राचे अस्तित्व तिगोवच्या पासत “शीव शाहीर” आनी “गोंय शाहीर” हांणी बिदागी खातीर आपल्या विचारांची अदला बदल केली ना. तांची आपली स्वताची वेगळी आनी स्वतंत्र माची आशिल्ली. आपलो विचार मांडूक तिचो तांणी पुरायेन वापर केलो. आलोचना आनी तोखणाय दोनूय वेगळ्यो गजाली. आपूण जांची आलोचना करता तांच्याच पंगतीत बसून वांटयेंत पडटल्या दक्षणे पासत तुस्त करप्यांची कात गेंड्याचे काती परस दाट आसची पडटा. आयचे राजकारण जावं राजकीय मुखेली हांचें तत्व, विचार, कर्तव्या केन्ना आनी कशी बदलत हाचो नेम ना. शेड्डे (परत- परत रंग बदलपी शिल्लो) रंग बदलूंक एक ते अर्द मिनीट घेता. पूण हांकां इतलो लेगीत वगत नाका.
शाहीरा वांगडा त्या काळार राजाक खूश करूंक, पयशे, भांगर, मोती, माणकां सारकी बिदागी मेळोवंक काय “स्तुती पाठक” जावन गेले. तांका “भाट” म्हणटाले. काय राजा, फुडारी खाजगी पगारी भाट साबांळटाले. कोणाचीच नांवा याद करपा सारकी ना. शाहीर आनी भाट ह्या दोगांय मदीं समान गजाल म्हळ्यार “डफ” हें वाद्य. शाहीराचे समाज प्रबोधना पासत घणघणटालें. दुसरे फकत फटीची तुस्त करीत बिदागीच्या आशेन वाजतालें. किर्तन हो लेगीत समाज प्रबोधन करपाचो एक भक्ती मार्ग. आपल्या एका अभंगांत संत तुकाराम म्हणटा “एखादे आख्यान बिदागीच्या आशेन करप. हें फकत पोटापासत केल्लें सवंग. थंय पांडुरंग नासता. अश्या किर्तनकारांक संतप्त तुकोबा “रांडलेका” अशी गाळ सवतात. बाजारांत असल्यो कथा हाडप आपल्याक अमान्य अशें आपल्या अभंगांत सडेतोडपणान मांडटा. तत्व आपणायतना ते हय…हय.. शें न्हय.. न्हय… शें तरेन आपणावप खूब कमी जाणांक जमता. ती लेगीत एक कलाच. आपली ती कला आनी तिचो उपेग आपूण कसो, कित्या पासत करता. हें जण एकल्याच्या सभाव गुणांचेर अवलंबून आसता. कोणें कसली खास कला विकसीत केली आनी ती जर भौसाक घोस्ताक गेली तर ती तोखणायेक फावो जाता. कवी मनाचो मनीस काव्य आपल्याक जशें सुचता तशें जेन्ना उक्तायता, त्या वेळार ताचे ते विचार, भावना त्या काव्यांतल्यांन खरपणान व्यक्त जावं येतात. हालींसरां करतात तशें पयलीं दिल्ले संगीत आयकून उपरांत शब्द बरोवपी कवी जेन्ना आपले कवन करता. तें ताचे मना सारकें जाता अशें नासता. जाता तें फकत बिदागी पासत केल्ले “शिघ्र कविता पतन” ल्ह्वू – ल्ह्वू आपल्या कर्तुपांनी समाजाक आपली वळख दिवपी लोक खूप कमी जायत आसात. आसात ते आपल्या कर्तुत्वांक चड म्हत्व दितात. व्हडवीकाय आनी जायरातींची आस्त बाळगी नासतना ते मुकाट्यान आपले काम करीत आसतात. काळ बदल्लो म्हण ते पोदेर गेले आनी उंडेय गेले अशें जावक ना. ते राजा जरी गेले तरीय राजकी फुडारी आयले. सावकार गेले पयशेकार धंदेकार आयले. डफ आनी कवनां जरी गेली तरी नवीं समाज माध्यमां आयलीं. शाहिराची गरज गेली. उरले आनी तिगले ते “आधुनिक भाट”. हातूंतल्या कांय जाणांनी स्वताक “इन्फ्लूयेन्सेर” अशें शृंगारिक नांव घेतलां. हालीं हांची मागणी वाडीक लागल्या.
कसल्याय गजलींचो इवेन्ट केल्या बगर समाज ताची नोंद घेना अशें जाल्ल्यान जसो इवेन्ट तशी हांची पुरवण असो मेळ थारला. इवेन्ट घडोवन हाडपी हातूंतले चडशे सगळ्या तरेच्या माटवा खालसान गेल्ल्यान जशी गरज तशी पुरवण ही नीती वापरतात. आपणे आपणाक तोखोवन घेवप आता वेवसायिक जायत आसा. घडये आपणा स्वताक विकपाचे पासत तें सोंपे थारता जावंये. आयचे राजकारणी, गडगंज पयशेकार, धंदेकार, ह्या आधुनिक भाटांचो पुरेपूर उपेग करून घेतात. राजकीय मुखेल्यांची भेट, भोंवडी, गडगंज पयशेकार, धंदेकार हांचे वाडदिस, लग्नां आनी कसल्यांय कार्यावळींनी हांका आपोवणें आसता. जशी कार्यावळ तशी आपल्या नांवा आदीं पदव्यो लावन हे तयार आसतात. कांय प्रमाणांत बिदागीचे रूप बदल्ला. पयशे, बाटली आनी चकणाचेर लेगीत हे तयार जातात.
शाहीर जावपाची तांक आशिल्ले काय आधुनिक भाट म्हण मिरोवन घेतात ते पळोवन वायट दिसता. नैतीक सुखा परस भौतीक सुखा फाटल्यान व्हांवपी आयच्या समाजाचेर नदर मारीत तर नैतीक, वैचारिक दादागिरी परस आधुनीक भाटगिरी सरस थारता.

दादा हेगडे
9518942298